Migrena to przewlekła choroba neurologiczna, której objawy wykraczają daleko poza nawracający ból głowy. Atakom mogą towarzyszyć nudności, wymioty, nadwrażliwość na światło i dźwięki, a u części pacjentów również zaburzenia widzenia oraz inne objawy neurologiczne określane jako aura migrenowa. Choroba istotnie wpływa na jakość życia, zdolność do pracy i codzienne funkcjonowanie. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) migrena należy do najważniejszych przyczyn niesprawności związanej z chorobami neurologicznymi. Chociaż nie istnieje metoda pozwalająca trwale wyeliminować migrenę u wszystkich pacjentów, współczesna medycyna dysponuje skutecznymi sposobami leczenia napadów oraz zapobiegania ich nawrotom, w tym terapiami ukierunkowanymi na szlak peptydu CGRP.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie są najczęstsze objawy migreny, czym jest aura migrenowa i jak odróżnić migrenę od innych rodzajów bólu głowy.
- Jakie są przyczyny migreny, co może wywoływać napady i jaką rolę w rozwoju choroby odgrywają genetyka, hormony oraz peptyd CGRP.
- Jak wygląda diagnostyka i leczenie migreny, w tym zastosowanie tryptanów, gepantów, przeciwciał monoklonalnych anty-CGRP i toksyny botulinowej.
- Ile osób choruje na migrenę w Polsce i na świecie oraz jakie metody profilaktyki pomagają ograniczyć częstotliwość napadów.
Czym jest migrena?
Migrena jest pierwotnym bólem głowy o podłożu neurologicznym, charakteryzującym się nawracającymi napadami bólu oraz towarzyszącymi objawami ze strony układu nerwowego. Nie jest jedynie konsekwencją stresu, przemęczenia czy nieprawidłowego stylu życia, lecz złożoną chorobą związaną z zaburzeniami przetwarzania bodźców czuciowych i regulacji aktywności neuronalnej.
Typowy napad migreny trwa od 4 do 72 godzin, jeżeli nie zostanie skutecznie leczony. Ból często ma charakter pulsujący, występuje po jednej stronie głowy i nasila się podczas zwykłej aktywności fizycznej. Nie oznacza to jednak, że każdy pacjent doświadcza identycznych objawów. U części osób ból jest obustronny, a jego charakter może zmieniać się między kolejnymi napadami.
Migrena może występować sporadycznie, kilka razy w miesiącu lub przyjmować postać przewlekłą, w której ból głowy pojawia się przez co najmniej 15 dni miesięcznie. Choroba najczęściej rozpoczyna się w dzieciństwie, okresie dojrzewania lub wczesnej dorosłości. Szczególnie często dotyczy osób w wieku produkcyjnym, dlatego jej konsekwencje wykraczają poza indywidualne problemy zdrowotne i obejmują również istotne obciążenie społeczno-ekonomiczne.
Czy migrena jest chorobą neurologiczną?
Tak. Migrena została sklasyfikowana w Międzynarodowej Klasyfikacji Bólów Głowy (ICHD-3) jako pierwotna choroba bólu głowy. Oznacza to, że nie jest objawem innej choroby, takiej jak guz mózgu, zapalenie zatok czy nadciśnienie tętnicze, chociaż w diagnostyce konieczne może być wykluczenie wtórnych przyczyn dolegliwości. W rozwoju migreny uczestniczą m.in. układ trójdzielno-naczyniowy, struktury pnia mózgu, podwzgórze oraz neuropeptydy zaangażowane w przekazywanie sygnałów bólowych.
Szczególne znaczenie przypisuje się peptydowi związanemu z genem kalcytoniny (CGRP), który odgrywa istotną rolę w mechanizmach migrenowego bólu głowy. Odkrycie jego znaczenia umożliwiło opracowanie nowej generacji leków stosowanych zarówno w leczeniu napadów, jak i profilaktyce migreny.
Migrena w Polsce i na świecie
Migrena stanowi jedno z największych wyzwań współczesnej neurologii i zdrowia publicznego. Jej rozpowszechnienie, przewlekły charakter oraz wpływ na sprawność zawodową sprawiają, że choroba generuje znaczące koszty zarówno dla systemów ochrony zdrowia, jak i gospodarki.
Ile osób choruje na migrenę na świecie?
Według analizy Global Burden of Disease (GBD) 2023, opublikowanej w „The Lancet Neurology”, migrena dotyczyła około 14,1% światowej populacji po standaryzacji względem wieku. Występowanie choroby było wyraźnie częstsze wśród kobiet niż mężczyzn. Najważniejsze dane epidemiologiczne przedstawiają się następująco:
- 14,1% – globalna standaryzowana względem wieku częstość występowania migreny w 2023 roku.
- 17,6% – częstość występowania migreny wśród kobiet.
- 10,5% – częstość występowania migreny wśród mężczyzn.
- 40,9 mln – liczba lat przeżytych z niesprawnością (YLD) przypisywanych migrenie w 2023 roku.
- 2,9 mld – szacowana liczba osób z różnymi zaburzeniami bólu głowy na świecie w 2023 roku, obejmująca nie tylko migrenę, ale również inne pierwotne bóle głowy.
W badaniu GBD 2023 migrena zajęła ósme miejsce wśród wszystkich analizowanych chorób pod względem standaryzowanego współczynnika lat przeżytych z niesprawnością. Warto podkreślić, że wskaźnik YLD uwzględnia nie tylko występowanie choroby, lecz także jej wpływ na codzienne funkcjonowanie pacjentów.
Z kolei analiza GBD 2021, opublikowana w 2025 roku w „Cell Reports Medicine”, szacowała liczbę osób z migreną na około 1,2 mld na świecie. Różnice pomiędzy zestawieniami wynikają m.in. z okresów analizy i metod szacowania obciążenia chorobą.
Migrena w Polsce – ilu pacjentów dotyczy choroba?
W Polsce migrena pozostaje jednym z najczęstszych schorzeń neurologicznych, choć rzeczywista liczba pacjentów może być niedoszacowana z powodu niewystarczającej rozpoznawalności choroby. Z raportu Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego – Państwowego Zakładu Higieny z 2019 roku wynika, że w Polsce na migrenę chorowało około 3,6 mln osób, zgodnie z oszacowaniami odnoszącymi się do 2017 roku.
Nowszy raport „Neurologia w Polsce. Stan obecny i perspektywy rozwoju”, opublikowany w 2024 roku, wskazuje natomiast, że liczba pacjentów, którym udzielono świadczeń zdrowotnych z rozpoznaniem migreny (ICD-10: G43), wzrosła:
- ze 110,9 tys. osób w 2019 roku,
- do 132,6 tys. osób w 2023 roku.
Oznacza to wzrost o około 19,6% w ciągu czterech lat. Dane te nie oznaczają jednak, że migrena występuje jedynie u 132,6 tys. Polaków. Odzwierciedlają liczbę osób korzystających ze świadczeń z określonym kodem rozpoznania, a nie rzeczywistą częstość choroby w populacji.
Nie wszyscy pacjenci zgłaszają się do lekarza, a część korzysta wyłącznie z leków dostępnych bez recepty. Dodatkowo niektóre przypadki migreny mogą być rejestrowane pod innymi kodami diagnostycznymi. Warto zatem rozróżnić szacunkową liczbę wszystkich chorych od liczby pacjentów zarejestrowanych w systemie świadczeń zdrowotnych.
Migrena a obciążenie społeczne i ekonomiczne
Konsekwencje migreny obejmują nie tylko cierpienie fizyczne, lecz także ograniczenie aktywności zawodowej, absencję w pracy oraz obniżenie produktywności. Szczególne znaczenie ma tzw. prezenteizm, czyli sytuacja, w której pacjent wykonuje obowiązki zawodowe pomimo objawów choroby, jednak jego efektywność jest istotnie ograniczona.
Przywołane w polskim raporcie neurologicznym badanie europejskie oszacowało średni roczny koszt migreny na 1222 euro na osobę. Jest to oszacowanie historyczne, a nie aktualny koszt leczenia w Polsce. Pokazuje jednak skalę ekonomicznych konsekwencji tej choroby. WHO zwraca ponadto uwagę, że na świecie jedynie mniejszość osób z zaburzeniami bólu głowy otrzymuje odpowiednią diagnozę i leczenie. Wskazuje to na potrzebę poprawy dostępności diagnostyki neurologicznej, edukacji pacjentów oraz skutecznej profilaktyki.
Migrena – objawy i przebieg napadu
Objawy migreny mogą różnić się w zależności od pacjenta, rodzaju choroby i fazy napadu. Chociaż najbardziej charakterystycznym symptomem jest intensywny ból głowy, migrena może obejmować również zaburzenia czucia, widzenia, koncentracji i funkcjonowania przewodu pokarmowego.
Najczęstsze objawy migreny
Do typowych objawów migreny należą:
- Silny, pulsujący ból głowy – często jednostronny, zlokalizowany w okolicy skroniowej, czołowej lub oczodołowej.
- Nudności i wymioty – występujące w trakcie napadu, niekiedy utrudniające przyjmowanie leków doustnych.
- Światłowstręt (fotofobia) – nadwrażliwość na światło, powodująca potrzebę przebywania w zaciemnionym pomieszczeniu.
- Nadwrażliwość na dźwięki (fonofobia) – nawet zwykłe odgłosy otoczenia mogą nasilać dolegliwości.
- Nadwrażliwość na zapachy (osmofobia) – u części pacjentów intensywne zapachy wywołują dyskomfort lub nasilają nudności.
- Nasilenie bólu podczas aktywności fizycznej – chodzenie, schylanie się czy wchodzenie po schodach mogą zwiększać intensywność objawów.
- Zaburzenia koncentracji i zmęczenie – występujące przed napadem, w jego trakcie lub po ustąpieniu bólu.
Migrena nie zawsze powoduje bardzo silny ból. U niektórych osób napady mają umiarkowane nasilenie, ale częste występowanie objawów prowadzi do znacznego ograniczenia jakości życia.
Cztery fazy napadu migreny
Klasyczny napad migreny może obejmować cztery następujące po sobie fazy. Nie wszystkie występują jednak u każdego pacjenta, a ich granice bywają trudne do jednoznacznego określenia.
| Faza migreny | Charakterystyczne objawy | Typowy czas trwania |
|---|---|---|
| Faza prodromalna | Zmęczenie, ziewanie, zmiany nastroju, sztywność karku, wzmożone pragnienie | Od kilku godzin do 1–2 dni |
| Aura migrenowa | Zaburzenia widzenia, mrowienie, drętwienie, trudności w mówieniu | Zwykle 5–60 minut na pojedynczy objaw |
| Faza bólu głowy | Pulsujący ból, nudności, światłowstręt, fonofobia | Zwykle 4–72 godziny |
| Faza ponapadowa | Osłabienie, trudności z koncentracją, senność, uczucie wyczerpania | Od kilku godzin do około 2 dni |
W praktyce klinicznej szczególnie istotne jest rozpoznawanie objawów prodromalnych. Ich identyfikacja może pomóc pacjentowi we wcześniejszym przygotowaniu się do napadu i wdrożeniu odpowiedniego postępowania.
Migrena z aurą – jakie objawy neurologiczne mogą wystąpić?
Aura migrenowa to zespół przemijających, zwykle stopniowo rozwijających się objawów neurologicznych. Najczęściej poprzedza ból głowy, choć może występować również w jego trakcie lub bez następującego po niej bólu. Do charakterystycznych objawów aury należą:
- błyski światła, migoczące punkty i zygzakowate linie w polu widzenia;
- przejściowe ubytki pola widzenia, określane jako mroczki;
- mrowienie lub drętwienie twarzy, dłoni albo kończyn;
- trudności w doborze słów lub formułowaniu wypowiedzi;
- rzadziej zaburzenia równowagi i inne objawy związane z określonymi podtypami aury.
Typowa aura rozwija się stopniowo, a pojedynczy objaw utrzymuje się zwykle od 5 do 60 minut. Niektóre objawy, np. ruchowe, mogą trwać dłużej.
Ważne: nagłe zaburzenia mowy, jednostronny niedowład czy utrata widzenia nie powinny być automatycznie interpretowane jako aura migrenowa. Mogą wskazywać na udar mózgu lub przemijający atak niedokrwienny (TIA), dlatego wymagają pilnej oceny medycznej.
Rodzaje migreny
Migrena nie jest jednorodnym schorzeniem. Międzynarodowa Klasyfikacja Bólów Głowy ICHD-3 wyróżnia kilka jej postaci, różniących się przebiegiem klinicznym, częstotliwością napadów oraz obecnością dodatkowych objawów neurologicznych.
Migrena bez aury
Migrena bez aury jest najczęściej rozpoznawaną postacią choroby. Charakteryzuje się nawracającymi napadami bólu głowy trwającymi zwykle od 4 do 72 godzin, którym towarzyszą nudności, wymioty lub nadwrażliwość na światło i dźwięki. Ból najczęściej ma charakter pulsujący i umiarkowane lub duże nasilenie. Typowe jest również jego zwiększanie się podczas codziennej aktywności.
Migrena z aurą
W tej postaci migreny napady poprzedzają lub im towarzyszą przemijające objawy neurologiczne. Najczęściej są to zaburzenia widzenia, ale mogą występować również zaburzenia czucia i mowy. U jednego pacjenta mogą pojawiać się zarówno napady z aurą, jak i bez aury.
Migrena przewlekła
Migrenę przewlekłą rozpoznaje się, gdy ból głowy występuje przez co najmniej 15 dni w miesiącu przez okres dłuższy niż trzy miesiące, przy czym przez co najmniej osiem dni miesięcznie spełnia kryteria migreny lub odpowiada na leczenie charakterystyczne dla napadu migrenowego. Jest to szczególnie obciążająca postać choroby, często związana z istotnym pogorszeniem funkcjonowania zawodowego i społecznego.
Migrena przewlekła może rozwinąć się z migreny epizodycznej. Do czynników sprzyjających takiej transformacji należą m.in. częste napady, nadmierne stosowanie leków przeciwbólowych, otyłość, zaburzenia snu i współwystępujące zaburzenia psychiczne.
Migrena epizodyczna
Migrena epizodyczna oznacza występowanie bólu głowy przez mniej niż 15 dni w miesiącu. Częstotliwość napadów może być bardzo zróżnicowana – od pojedynczych epizodów w roku po kilkanaście dni z bólem miesięcznie. W przypadku częstych lub szczególnie obciążających napadów również ta postać choroby może wymagać leczenia profilaktycznego.
Migrena menstruacyjna
Migrena menstruacyjna jest związana ze zmianami hormonalnymi zachodzącymi w trakcie cyklu miesiączkowego, szczególnie ze spadkiem stężenia estrogenów. Napady często występują w okresie od dwóch dni przed rozpoczęciem miesiączki do trzeciego dnia krwawienia. Mogą być dłuższe, bardziej nasilone i trudniejsze do leczenia niż napady pojawiające się w innych fazach cyklu.
Migrena hemiplegiczna
To rzadka postać migreny z aurą, której charakterystycznym objawem jest przemijające osłabienie siły mięśniowej po jednej stronie ciała. Mogą mu towarzyszyć zaburzenia widzenia, czucia i mowy. Ze względu na podobieństwo objawów do udaru mózgu migrena hemiplegiczna wymaga szczególnie starannej diagnostyki neurologicznej.
Migrena przedsionkowa
Migrena przedsionkowa wiąże się z nawracającymi epizodami zawrotów głowy i zaburzeń równowagi, często współistniejącymi z nadwrażliwością na ruch, światło lub dźwięki. Nie każdy epizod musi obejmować typowy migrenowy ból głowy, co może utrudniać rozpoznanie. W diagnostyce różnicowej należy uwzględnić m.in. choroby ucha wewnętrznego.
Migrena – przyczyny i mechanizmy powstawania
Dokładna etiologia migreny nie została w pełni wyjaśniona. Współczesne badania wskazują jednak, że jest to choroba o złożonym podłożu genetycznym i neurobiologicznym, związana z nieprawidłową regulacją aktywności neuronalnej oraz przetwarzania bodźców bólowych.
Predyspozycje genetyczne
Migrena często występuje rodzinnie. Ryzyko jej rozwoju jest większe u osób, których bliscy krewni również chorują na migrenę. Badania genetyczne wskazują, że typowe postacie migreny mają najczęściej charakter wielogenowy. Oznacza to, że podatność na chorobę zależy od współdziałania wielu wariantów genetycznych oraz czynników środowiskowych.
W przypadku niektórych rzadkich postaci, szczególnie rodzinnej migreny hemiplegicznej, zidentyfikowano mutacje m.in. w genach CACNA1A, ATP1A2 i SCN1A. Geny te uczestniczą w regulacji pobudliwości neuronów i przekazywania sygnałów w układzie nerwowym.
Rola układu trójdzielno-naczyniowego
Jednym z najważniejszych mechanizmów migreny jest aktywacja układu trójdzielno-naczyniowego, który odpowiada za przekazywanie bodźców bólowych z opon mózgowo-rdzeniowych i struktur wewnątrzczaszkowych.
Podczas napadu dochodzi do uwalniania neuropeptydów, w tym CGRP, które uczestniczą w modulowaniu sygnałów bólowych i odpowiedzi naczyniowej. Obecnie wiadomo, że migrena nie jest wyłącznie chorobą naczyń krwionośnych, jak zakładały wcześniejsze teorie. Zmiany naczyniowe stanowią jeden z elementów bardziej złożonego procesu neurologicznego.
CGRP – dlaczego jest ważny w migrenie?
CGRP (calcitonin gene-related peptide) jest neuropeptydem uczestniczącym w przekazywaniu sygnałów bólowych i regulacji napięcia naczyń. Podczas napadu migrenowego aktywacja szlaku CGRP może sprzyjać nasileniu sygnalizacji bólowej w obrębie układu trójdzielno-naczyniowego.
Znaczenie tego mechanizmu potwierdza skuteczność leków blokujących CGRP lub jego receptor. Terapie te stanowią obecnie ważny element leczenia profilaktycznego migreny, a niektóre leki z grupy antagonistów receptora CGRP wykorzystuje się także doraźnie.
Rozprzestrzeniająca się depresja korowa
W patofizjologii aury migrenowej istotną rolę odgrywa zjawisko określane jako cortical spreading depression (CSD), czyli rozprzestrzeniająca się depresja korowa. Jest to fala przejściowej depolaryzacji neuronów i komórek glejowych, po której następuje okres zmniejszonej aktywności neuronalnej.
Mechanizm ten uznaje się za jedno z głównych neurobiologicznych wyjaśnień powstawania aury migrenowej, szczególnie objawów wzrokowych.
Hormony a migrena
Migrena występuje częściej u kobiet, zwłaszcza w wieku rozrodczym. Jednym z istotnych czynników jest wpływ estrogenów na pobudliwość układu nerwowego i regulację szlaków bólowych. Zmiany stężenia hormonów mogą wpływać na częstość i intensywność napadów podczas cyklu miesiączkowego, ciąży, okresu poporodowego oraz menopauzy. Nie oznacza to jednak, że migrena jest wyłącznie chorobą hormonalną. Hormony stanowią jeden z wielu czynników wpływających na indywidualną podatność na napady.
Co wywołuje atak migreny?
U osób predysponowanych do migreny napady mogą być związane z różnymi czynnikami środowiskowymi, fizjologicznymi i behawioralnymi. Są one określane jako czynniki wyzwalające, czyli triggery migrenowe. Nie należy jednak utożsamiać ich z bezpośrednimi przyczynami choroby. Migrena może występować również bez uchwytnego czynnika wyzwalającego.
Najczęstsze czynniki wyzwalające migrenę
Do najczęstszych czynników mogących wywoływać napady migreny należą stres, zaburzenia snu, zmiany hormonalne oraz określone bodźce środowiskowe, choć ich wpływ na występowanie dolegliwości jest indywidualny.
| Czynnik | Możliwy wpływ na występowanie migreny |
|---|---|
| Stres i odprężenie po stresie | Zmiany w regulacji układu nerwowego mogą sprzyjać napadom |
| Niedobór lub nadmiar snu | Zaburzenia rytmu dobowego mogą zwiększać podatność na ból |
| Pomijanie posiłków | Długie przerwy między posiłkami mogą sprzyjać napadom |
| Odwodnienie | Może nasilać ból głowy i pogarszać samopoczucie |
| Zmiany hormonalne | Spadek estrogenów może sprzyjać migrenie menstruacyjnej |
| Alkohol | U części pacjentów może prowokować napady |
| Intensywne światło i hałas | Mogą nasilać objawy lub być postrzegane jako wyzwalacze |
| Zmiany pogody | U niektórych osób wiążą się z występowaniem napadów |
| Intensywne zapachy | Mogą wywoływać dyskomfort i nasilać objawy |
Warto podkreślić, że reakcja na poszczególne czynniki jest indywidualna. Produkt spożywczy lub sytuacja wywołująca napad u jednej osoby nie musi mieć podobnego działania u innego pacjenta.
Czy dieta może wywoływać migrenę?
Niektóre osoby wskazują na związek napadów migreny ze spożywaniem określonych produktów, takich jak alkohol, dojrzewające sery czy żywność zawierająca określone dodatki. Dowody naukowe dotyczące wielu potencjalnych wyzwalaczy dietetycznych są jednak niejednoznaczne.
Co więcej, zwiększony apetyt na słodycze lub określone produkty może stanowić objaw prodromalny migreny, a nie jej przyczynę. W takim przypadku pacjent może błędnie uznać, że spożyty produkt wywołał napad. Dlatego nie zaleca się rutynowego stosowania restrykcyjnych diet eliminacyjnych bez potwierdzenia indywidualnej zależności między określonym produktem a występowaniem migreny.
Migrena a inne rodzaje bólu głowy – jak je odróżnić?
Nie każdy nawracający ból głowy jest migreną. W diagnostyce różnicowej szczególne znaczenie mają napięciowy ból głowy oraz klasterowy ból głowy.
| Cecha | Migrena | Napięciowy ból głowy | Klasterowy ból głowy |
|---|---|---|---|
| Charakter bólu | Często pulsujący | Uciskający, ściskający | Bardzo silny, przeszywający |
| Lokalizacja | Często jednostronna | Zwykle obustronna | Jednostronna, najczęściej okolica oka |
| Czas trwania | 4–72 godziny | 30 minut–7 dni w postaci epizodycznej | 15–180 minut |
| Nasilenie | Umiarkowane lub duże | Łagodne lub umiarkowane | Bardzo duże |
| Nudności | Częste | Zwykle nie występują | Zwykle nie dominują |
| Światłowstręt | Częsty | Może występować jeden z objawów: światłowstręt lub fonofobia | Możliwy |
| Reakcja na ruch | Zwykle nasilenie bólu | Zwykle bez nasilenia | Często niepokój ruchowy |
| Charakterystyczne objawy dodatkowe | Aura, wymioty, fonofobia | Uczucie napięcia mięśniowego | Łzawienie, zaczerwienienie oka, niedrożność nosa |
Prawidłowe rozpoznanie ma bezpośrednie znaczenie terapeutyczne. Przykładowo leczenie napadu klasterowego bólu głowy różni się od postępowania w migrenie. Jednocześnie u jednego pacjenta mogą współwystępować różne rodzaje bólu głowy, co dodatkowo komplikuje diagnostykę.
Jak rozpoznać migrenę? Diagnostyka
Rozpoznanie migreny opiera się przede wszystkim na szczegółowym wywiadzie medycznym i analizie charakterystyki napadów. Nie istnieje pojedyncze badanie laboratoryjne ani obrazowe, które pozwalałoby jednoznacznie potwierdzić migrenę.
Kryteria diagnostyczne migreny według ICHD-3
W przypadku migreny bez aury klasyfikacja ICHD-3 wymaga wystąpienia co najmniej pięciu napadów spełniających określone kryteria. Najważniejsze z nich obejmują:
- Ból głowy trwający od 4 do 72 godzin, jeśli nie został skutecznie leczony.
- Występowanie co najmniej dwóch cech: jednostronna lokalizacja, pulsujący charakter, umiarkowane lub duże nasilenie, pogarszanie się podczas zwykłej aktywności fizycznej.
- Obecność nudności lub wymiotów albo jednoczesnego światłowstrętu i fonofobii.
- Brak innego rozpoznania, które lepiej wyjaśniałoby występujące objawy.
Kryteria te pomagają odróżnić migrenę od innych pierwotnych i wtórnych bólów głowy.
Wywiad neurologiczny i dzienniczek migrenowy
Podczas konsultacji lekarz ocenia m.in. częstotliwość napadów, lokalizację i charakter bólu, czas trwania objawów, obecność aury oraz skuteczność dotychczas stosowanych leków. Pomocnym narzędziem jest dzienniczek migrenowy, w którym pacjent zapisuje:
- dni występowania bólu głowy i jego nasilenie;
- czas trwania napadów;
- objawy towarzyszące;
- zastosowane leki i odpowiedź na leczenie;
- możliwe czynniki wyzwalające;
- wpływ migreny na pracę, naukę i codzienne obowiązki.
W ocenie stopnia niesprawności wykorzystuje się również standaryzowane narzędzia, takie jak MIDAS (Migraine Disability Assessment) oraz HIT-6 (Headache Impact Test).
Czy przy migrenie potrzebny jest rezonans magnetyczny?
Rezonans magnetyczny mózgu nie jest rutynowo konieczny u każdego pacjenta z typową migreną, prawidłowym badaniem neurologicznym i stabilnym przebiegiem choroby. Badania obrazowe rozważa się natomiast w przypadku występowania objawów alarmowych, takich jak:
- nagły, wyjątkowo silny ból głowy;
- nowe ogniskowe objawy neurologiczne;
- istotna zmiana dotychczasowego charakteru bólu;
- pierwszy nietypowy ból głowy po 50. roku życia;
- ból głowy u pacjenta z chorobą nowotworową lub immunosupresją;
- ból głowy związany z gorączką i objawami oponowymi.
Wybór badania zależy od obrazu klinicznego i podejrzewanej przyczyny dolegliwości.
Jakie badania krwi wykonuje się przy migrenie?
Nie ma swoistego badania krwi pozwalającego potwierdzić migrenę. Badania laboratoryjne mogą być jednak pomocne, jeśli lekarz podejrzewa inne schorzenia powodujące bóle głowy. W zależności od wskazań klinicznych można rozważyć m.in. morfologię krwi, oznaczenie parametrów zapalnych, stężenia glukozy lub ocenę funkcji tarczycy. Nie należy jednak wykonywać szerokich paneli badań laboratoryjnych wyłącznie z powodu typowych napadów migreny bez dodatkowych przesłanek klinicznych.
Migrena – leczenie doraźne
Leczenie migreny obejmuje dwa podstawowe kierunki postępowania: przerywanie napadów oraz zapobieganie ich nawrotom. Wybór terapii zależy od częstości i nasilenia bólu, obecności objawów towarzyszących, chorób współistniejących oraz odpowiedzi na wcześniej stosowane leki.
Celem leczenia doraźnego jest możliwie szybkie ustąpienie bólu i objawów towarzyszących, przywrócenie sprawności pacjenta oraz ograniczenie ryzyka nawrotu dolegliwości.
Niesteroidowe leki przeciwzapalne i paracetamol
W przypadku napadów o łagodnym lub umiarkowanym nasileniu stosuje się m.in. niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), takie jak ibuprofen, naproksen czy kwas acetylosalicylowy. Alternatywą u wybranych pacjentów może być paracetamol.
Skuteczność leczenia zależy m.in. od odpowiednio wczesnego przyjęcia leku, właściwej dawki oraz indywidualnej reakcji organizmu. NLPZ nie są jednak odpowiednie dla wszystkich pacjentów. Szczególnej ostrożności wymagają osoby z chorobą wrzodową, zaburzeniami czynności nerek, zwiększonym ryzykiem krwawienia oraz niektórymi chorobami układu krążenia.
Tryptany – leki stosowane w napadach migreny
Tryptany są lekami opracowanymi specjalnie do leczenia napadów migrenowych. Działają jako agoniści receptorów serotoninowych 5-HT1B/1D, wpływając na mechanizmy związane z przekazywaniem sygnałów bólowych. Do tej grupy należą m.in.:
- sumatryptan;
- ryzatryptan;
- zolmitryptan;
- eletryptan;
- almotryptan;
- naratryptan;
- frowatryptan.
Tryptany mogą być stosowane doustnie, donosowo lub – w przypadku wybranych preparatów – podskórnie. Wybór konkretnego leku i drogi podania zależy od przebiegu napadu. Przykładowo u pacjentów z gwałtownie narastającym bólem lub nasilonymi wymiotami korzystne mogą być postacie niedoustne.
Ze względu na działanie naczynioskurczowe tryptany są przeciwwskazane u części pacjentów z chorobami sercowo-naczyniowymi, w tym po przebytym udarze mózgu lub zawale serca.
Gepanty – nowoczesne leki na migrenę
Gepanty to antagoniści receptora CGRP, czyli leki blokujące jeden z kluczowych szlaków uczestniczących w powstawaniu migreny. W leczeniu doraźnym, zależnie od kraju i wskazań rejestracyjnych, wykorzystuje się m.in. rimegepant, ubrogepant i zawgepant.
W przeciwieństwie do tryptanów gepanty nie wykazują bezpośredniego działania naczynioskurczowego. Dzięki temu mogą stanowić alternatywę u wybranych pacjentów, u których tryptany są nieskuteczne, źle tolerowane lub przeciwwskazane. Nie oznacza to jednak, że są pozbawione ograniczeń. Przy kwalifikacji do leczenia należy uwzględnić interakcje lekowe, funkcję wątroby i nerek oraz dane dotyczące bezpieczeństwa konkretnego preparatu.
Leki przeciwwymiotne
U pacjentów, u których napadom migreny towarzyszą nudności i wymioty, można stosować leki przeciwwymiotne, takie jak metoklopramid. Ich zastosowanie może poprawiać tolerancję leczenia oraz ułatwiać przyjmowanie innych preparatów.
W ciężkich napadach, zwłaszcza gdy pacjent nie jest w stanie przyjmować leków doustnych, konieczne może być leczenie w warunkach szpitalnych.
Dlaczego nie należy nadużywać leków przeciwbólowych?
Częste przyjmowanie leków stosowanych doraźnie może prowadzić do rozwoju bólu głowy związanego z nadużywaniem leków (medication-overuse headache, MOH). Zgodnie z kryteriami ICHD-3 ryzyko rozpoznania MOH dotyczy m.in. pacjentów stosujących przez ponad trzy miesiące:
- tryptany, opioidy lub złożone leki przeciwbólowe przez co najmniej 10 dni w miesiącu;
- proste leki przeciwbólowe, w tym paracetamol lub NLPZ, przez co najmniej 15 dni w miesiącu.
Warunkiem rozpoznania MOH jest również występowanie bólu głowy przez co najmniej 15 dni miesięcznie u osoby z wcześniej istniejącym pierwotnym bólem głowy. W praktyce klinicznej zaleca się bardziej zachowawcze ograniczanie częstości stosowania leków doraźnych, aby nie doprowadzić do przekroczenia tych progów.
Leczenie profilaktyczne migreny – jak zapobiegać napadom?
Leczenie profilaktyczne ma na celu zmniejszenie liczby dni z migreną, ograniczenie nasilenia napadów oraz poprawę codziennego funkcjonowania pacjenta. W odróżnieniu od terapii doraźnej, leki profilaktyczne stosuje się regularnie lub według ustalonego schematu, niezależnie od występowania bólu w danym dniu.
Kiedy należy rozpocząć leczenie profilaktyczne?
Zgodnie z wytycznymi American Academy of Neurology (AAN) i American Headache Society (AHS), opublikowanymi 31 sierpnia 2026 roku, leczenie profilaktyczne należy proponować pacjentom, którzy doświadczają:
- co najmniej czterech dni z migreną miesięcznie;
- co najmniej czterech dni z umiarkowanym lub silnym bólem głowy miesięcznie;
- istotnej niesprawności związanej z migreną, nawet jeśli liczba napadów jest mniejsza.
Wytyczne podkreślają znaczenie wspólnego podejmowania decyzji terapeutycznych przez lekarza i pacjenta, z uwzględnieniem skuteczności, tolerancji, chorób współistniejących i kosztów leczenia.
Klasyczne leki profilaktyczne
W profilaktyce migreny od wielu lat wykorzystuje się leki opracowane pierwotnie do leczenia innych schorzeń. Do najważniejszych należą:
| Grupa leków | Przykłady | Najważniejsze uwagi |
|---|---|---|
| Beta-adrenolityki | Propranolol, metoprolol | Mogą być korzystne u wybranych pacjentów z nadciśnieniem; wymagają uwzględnienia przeciwwskazań |
| Leki przeciwpadaczkowe | Topiramat, walproinian | Skuteczne w profilaktyce, ale mają istotne ograniczenia bezpieczeństwa, szczególnie związane z ciążą |
| Leki przeciwdepresyjne | Amitryptylina | Może być przydatna u wybranych pacjentów ze współistniejącymi zaburzeniami snu lub innymi wskazaniami |
| Inne leki | Flunaryzyna, kandesartan | Stosowane zależnie od wskazań, dostępności i indywidualnego profilu pacjenta |
Dobór terapii powinien uwzględniać nie tylko skuteczność przeciwmigrenową, lecz także działania niepożądane, ryzyko interakcji oraz plany rozrodcze. Szczególne znaczenie ma bezpieczeństwo stosowania topiramatu i walproinianu u osób mogących zajść w ciążę. Leki te wiążą się z istotnym ryzykiem dla rozwijającego się płodu i podlegają szczególnym ograniczeniom.
Przeciwciała monoklonalne anty-CGRP
Jednym z najważniejszych osiągnięć ostatnich lat jest wprowadzenie terapii ukierunkowanych na CGRP lub jego receptor. Do leków z tej grupy należą:
- erenumab – przeciwciało skierowane przeciwko receptorowi CGRP;
- fremanezumab – przeciwciało wiążące CGRP;
- galkanezumab – przeciwciało wiążące CGRP;
- eptinezumab – przeciwciało wiążące CGRP, podawane dożylnie.
Leki te zmniejszają aktywność szlaku CGRP, ograniczając częstość napadów migrenowych u części pacjentów. W przeciwieństwie do wielu starszych leków profilaktycznych zostały opracowane bezpośrednio z myślą o mechanizmach patofizjologicznych migreny.
W stanowisku z 2024 roku AHS uznało terapie ukierunkowane na CGRP za jedną z opcji pierwszego wyboru w profilaktyce migreny, bez konieczności wcześniejszego wykazania nieskuteczności innych klas leków. Podejście to znalazło odzwierciedlenie również w aktualizacji wytycznych AAN/AHS z 2026 roku.
Gepanty w profilaktyce migreny
Niektóre leki z grupy gepantów mogą być stosowane również w profilaktyce migreny. Przykładami są atogepant i rimegepant, przy czym zakres wskazań zależy od rejestracji danego preparatu.
Atogepant jest doustnym antagonistą receptora CGRP. Badania kliniczne wykazały jego skuteczność w zmniejszaniu liczby dni z migreną, zarówno w wybranych populacjach z migreną epizodyczną, jak i przewlekłą. Nowe wytyczne AAN/AHS z 2026 roku uwzględniają atogepant wśród leków o wysokiej lub umiarkowanej pewności dowodów skuteczności w profilaktyce obu tych postaci choroby.
Toksyna botulinowa typu A w leczeniu migreny przewlekłej
OnabotulinumtoxinA, czyli toksyna botulinowa typu A, jest stosowana w profilaktyce migreny przewlekłej u odpowiednio zakwalifikowanych dorosłych pacjentów. Leczenie polega na wykonywaniu iniekcji w określone punkty w obrębie głowy i szyi, zwykle w odstępach około 12 tygodni.
Mechanizm działania obejmuje ograniczanie uwalniania mediatorów uczestniczących w przekazywaniu sygnałów bólowych. Ważne jest rozróżnienie zastosowania toksyny botulinowej w migrenie przewlekłej od zabiegów estetycznych. Są to odmienne wskazania, schematy podawania i cele terapeutyczne.
Jak ocenia się skuteczność profilaktyki migreny?
Podstawowym parametrem oceny jest zmiana liczby dni z migreną w miesiącu, czyli monthly migraine days (MMD). W badaniach klinicznych często analizuje się odsetek pacjentów, u których liczba dni z migreną zmniejszyła się o co najmniej 50%.
W praktyce istotne są również zmniejszenie nasilenia bólu, ograniczenie stosowania leków doraźnych oraz poprawa jakości życia. Według wytycznych AAN/AHS z 2026 roku skuteczność większości leków profilaktycznych należy oceniać po co najmniej 8–12 tygodniach stosowania odpowiednio dobranej i tolerowanej dawki. W przypadku onabotulinumtoxinA ocena może wymagać 24 tygodni terapii.
Migrena a ciąża i menopauza
Zmiany hormonalne istotnie wpływają na przebieg migreny, szczególnie u kobiet w wieku rozrodczym. Częstość i nasilenie napadów mogą zmieniać się w trakcie ciąży, po porodzie oraz w okresie okołomenopauzalnym.
Migrena w ciąży
U wielu kobiet, szczególnie z migreną bez aury, w drugim i trzecim trymestrze ciąży obserwuje się zmniejszenie częstości napadów. Zjawisko to wiąże się m.in. ze względną stabilizacją stężenia estrogenów. Nie dotyczy to jednak wszystkich pacjentek. Migrena może utrzymywać się przez całą ciążę, a u części kobiet jej przebieg ulega pogorszeniu.
Leczenie wymaga indywidualnej oceny bezpieczeństwa. Paracetamol bywa stosowany jako lek pierwszego wyboru, natomiast zastosowanie innych preparatów, w tym wybranych tryptanów, powinno wynikać z oceny korzyści i ryzyka. Szczególnie istotne jest unikanie leków o potwierdzonym działaniu teratogennym. Walproinian nie powinien być stosowany w profilaktyce migreny podczas ciąży, a topiramat podlega istotnym ograniczeniom związanym z ryzykiem dla płodu. Nowy lub nietypowy ból głowy w ciąży wymaga oceny również pod kątem stanów takich jak stan przedrzucawkowy, zakrzepica zatok żylnych mózgu czy inne wtórne przyczyny bólu.
Migrena w okresie menopauzy
W okresie perimenopauzy częstotliwość migreny może wzrastać z powodu niestabilnych stężeń estrogenów. Pacjentki mogą doświadczać częstszych napadów, większej wrażliwości na zaburzenia snu oraz współwystępowania objawów naczynioruchowych, takich jak uderzenia gorąca i nocne poty.
Po menopauzie naturalnej u części kobiet dochodzi do zmniejszenia częstości napadów. Nie jest to jednak regułą, szczególnie u pacjentek z migreną przewlekłą. W przypadku rozważania menopauzalnej terapii hormonalnej konieczna jest indywidualna ocena ryzyka naczyniowego i charakterystyki migreny, w tym obecności aury.
Migrena u dzieci i młodzieży
Migrena może występować już we wczesnym dzieciństwie. Jej obraz kliniczny różni się jednak częściowo od migreny obserwowanej u dorosłych, co może prowadzić do opóźnienia rozpoznania.
Objawy migreny u dzieci
U dzieci ból głowy częściej ma charakter obustronny, a napady mogą być krótsze niż u dorosłych. Zgodnie z klasyfikacją ICHD-3 napady migreny u osób poniżej 18. roku życia mogą trwać od 2 do 72 godzin. Dzieci nie zawsze potrafią precyzyjnie opisać lokalizację i charakter bólu. Objawy mogą obejmować:
- ból głowy o umiarkowanym lub dużym nasileniu;
- nudności, wymioty i bóle brzucha;
- bladość skóry i osłabienie;
- unikanie światła i hałasu;
- potrzebę odpoczynku lub snu.
U części dzieci występują także zespoły epizodyczne związane z migreną, takie jak migrena brzuszna.
Jak leczy się migrenę u dzieci?
Postępowanie obejmuje edukację rodziny, regularny rytm snu, odpowiednie nawodnienie oraz leczenie napadów dostosowane do wieku pacjenta. W określonych sytuacjach stosuje się leki przeciwbólowe lub wybrane tryptany, zgodnie z ich wskazaniami i ograniczeniami wiekowymi. U dzieci z częstymi napadami lub znaczną niesprawnością można rozważyć leczenie profilaktyczne, jednak decyzja wymaga szczególnie starannej oceny skuteczności i bezpieczeństwa.
Ważnym elementem terapii jest także identyfikacja wpływu migreny na naukę, frekwencję szkolną oraz funkcjonowanie psychospołeczne.
Migrena – powikłania i możliwe konsekwencje
Migrena nie jest zazwyczaj chorobą bezpośrednio zagrażającą życiu, ale może prowadzić do istotnych konsekwencji zdrowotnych, szczególnie gdy pozostaje niewłaściwie leczona.
Migrena przewlekła i narastająca niesprawność
Jednym z najważniejszych problemów jest przejście migreny epizodycznej w przewlekłą. Częste napady mogą prowadzić do ograniczenia aktywności fizycznej, zaburzeń snu, pogorszenia funkcjonowania zawodowego oraz narastającego obciążenia psychicznego.
Migrena może również współwystępować z depresją, zaburzeniami lękowymi i innymi chorobami przewlekłymi, co utrudnia leczenie.
Stan migrenowy
Stan migrenowy (status migrainosus) jest powikłaniem migreny, w którym wyniszczający napad utrzymuje się przez ponad 72 godziny. Dolegliwości mogą obejmować bardzo silny ból głowy, uporczywe nudności, wymioty i odwodnienie.
Stan migrenowy wymaga oceny medycznej, a niekiedy leczenia w warunkach szpitalnych.
Migrena z aurą a ryzyko udaru mózgu
Badania epidemiologiczne wskazują na związek migreny z aurą ze zwiększonym ryzykiem udaru niedokrwiennego mózgu. Ryzyko względne jest szczególnie istotne u młodszych kobiet z migreną z aurą, zwłaszcza w przypadku współwystępowania innych czynników ryzyka, takich jak palenie tytoniu i stosowanie złożonej antykoncepcji hormonalnej zawierającej estrogeny.
Należy jednak podkreślić, że bezwzględne ryzyko udaru u większości młodych osób z migreną pozostaje niewielkie. Rozpoznanie migreny z aurą powinno skłaniać do oceny indywidualnego profilu ryzyka sercowo-naczyniowego, a nie do automatycznego zakładania, że u pacjenta rozwinie się udar.
Ból głowy z nadużywania leków
Kolejnym istotnym powikłaniem jest ból głowy związany z nadużywaniem leków doraźnych. Może on prowadzić do zwiększenia częstości dolegliwości i utrudniać skuteczne leczenie migreny. Dlatego ważne jest monitorowanie liczby dni stosowania leków przeciwbólowych oraz odpowiednio wczesne wdrażanie profilaktyki.
Jak zapobiegać napadom migreny?
Choć zmiana stylu życia nie eliminuje genetycznej i neurologicznej podatności na migrenę, może wspierać leczenie i ograniczać wpływ czynników sprzyjających napadom.
Regularny sen i rytm dobowy
Utrzymywanie możliwie stałych godzin zasypiania i budzenia się jest jednym z podstawowych elementów postępowania niefarmakologicznego. Zarówno niedobór snu, jak i znaczne zmiany jego długości mogą u części pacjentów sprzyjać napadom migreny. W przypadku współwystępowania bezsenności lub obturacyjnego bezdechu sennego wskazana jest diagnostyka i odpowiednie leczenie tych zaburzeń.
Aktywność fizyczna
Regularna, umiarkowana aktywność aerobowa może wspierać profilaktykę migreny i poprawiać ogólną sprawność. Zaleca się stopniowe zwiększanie intensywności ćwiczeń, ponieważ gwałtowny, bardzo intensywny wysiłek może u części osób prowokować ból głowy.
Nawodnienie i regularne posiłki
Dbanie o odpowiednie nawodnienie oraz unikanie długich przerw między posiłkami może ograniczać wpływ potencjalnych czynników wyzwalających. Nie ma jednak jednej diety, która byłaby skuteczna u wszystkich pacjentów z migreną.
Techniki redukcji stresu
Wspomagająco można wykorzystywać techniki relaksacyjne, biofeedback oraz terapię poznawczo-behawioralną. Metody te mogą pomagać w regulacji reakcji na stres, poprawie jakości snu i zmniejszaniu obciążenia psychicznego związanego z przewlekłym bólem. Nie zastępują jednak odpowiednio dobranej farmakoterapii u pacjentów, którzy jej wymagają.
Kiedy migrena wymaga pilnej konsultacji lekarskiej?
Chociaż migrena jest częstą przyczyną nawracających bólów głowy, niektóre objawy mogą wskazywać na poważne schorzenia neurologiczne wymagające natychmiastowej diagnostyki. Do najważniejszych sygnałów alarmowych należą:
- Nagły, bardzo silny ból głowy, osiągający maksymalne nasilenie w ciągu sekund lub minuty.
- Nowy niedowład, opadanie kącika ust lub zaburzenia mowy, szczególnie o nagłym początku.
- Ból głowy z gorączką, sztywnością karku lub zaburzeniami świadomości.
- Nowy, silny ból głowy podczas ciąży lub w okresie poporodowym.
- Ból głowy po urazie, zwłaszcza z pogarszającym się stanem neurologicznym.
- Nagła utrata widzenia lub utrzymujące się nowe zaburzenia neurologiczne.
W takich sytuacjach należy niezwłocznie wezwać pomoc medyczną lub zgłosić się do szpitalnego oddziału ratunkowego. Nie należy zakładać, że nietypowy ból jest kolejnym napadem migreny, nawet u osoby z wcześniej potwierdzonym rozpoznaniem.
Migrena – najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Migrena budzi wiele pytań dotyczących jej objawów, przyczyn, czasu trwania napadów oraz dostępnych metod leczenia. Poniżej przedstawiamy odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania, które pomagają lepiej zrozumieć chorobę i możliwości jej kontrolowania.
Jak długo trwa migrena?
Typowy napad migreny u osoby dorosłej trwa od 4 do 72 godzin, jeśli nie zostanie skutecznie leczony. U części pacjentów dolegliwości mogą utrzymywać się dłużej. Wyniszczający napad trwający ponad 72 godziny może wskazywać na stan migrenowy, wymagający oceny lekarskiej.
Czy migrena jest uleczalna?
Migrena jest chorobą przewlekłą, dla której nie istnieje obecnie uniwersalna metoda trwałego wyleczenia. Odpowiednio dobrane leczenie może jednak znacząco zmniejszyć częstotliwość i nasilenie napadów, a u niektórych pacjentów doprowadzić do długotrwałych okresów bez objawów.
Czy migrena może występować bez bólu głowy?
Tak. U części pacjentów występuje typowa aura migrenowa bez następującego po niej bólu głowy. Objawy mogą obejmować m.in. przemijające zaburzenia widzenia, czucia lub mowy. Szczególnie pierwszy taki epizod wymaga diagnostyki różnicowej z innymi chorobami neurologicznymi.
Czy migrena jest dziedziczna?
Migrena ma istotne podłoże genetyczne, a ryzyko jej wystąpienia jest większe u osób z dodatnim wywiadem rodzinnym. W większości przypadków dziedziczenie ma charakter wielogenowy, co oznacza, że na podatność na chorobę wpływa wiele genów oraz czynników środowiskowych.
Czy migrena jest niebezpieczna?
Większość napadów migreny nie stanowi bezpośredniego zagrożenia życia. Choroba może jednak prowadzić do znacznej niesprawności, przewlekłego bólu oraz powikłań związanych m.in. z nadużywaniem leków. Migrena z aurą jest również związana ze zwiększonym względnym ryzykiem udaru niedokrwiennego mózgu.
Czy migrena może powodować zawroty głowy?
Tak. Zawroty głowy i zaburzenia równowagi mogą występować w przebiegu migreny, szczególnie migreny przedsionkowej. Objawy te nie zawsze współwystępują z bólem głowy, dlatego ich rozpoznanie wymaga wykluczenia innych przyczyn.
Czy kawa pomaga na migrenę?
Kofeina może u niektórych pacjentów łagodzić ból głowy i nasilać działanie wybranych leków przeciwbólowych. Jednocześnie nadmierne spożycie kofeiny, nieregularne jej przyjmowanie lub nagłe odstawienie mogą sprzyjać bólom głowy. Dlatego jej wpływ na migrenę jest indywidualny.
Czy migrena może być związana z guzem mózgu?
Migrena jest pierwotną chorobą neurologiczną i sama w sobie nie oznacza obecności guza mózgu. Niektóre nowotwory wewnątrzczaszkowe mogą jednak powodować bóle głowy. Dlatego nowy, postępujący lub nietypowy ból, szczególnie z dodatkowymi objawami neurologicznymi, wymaga diagnostyki.
Do jakiego lekarza zgłosić się z migreną?
Pierwszym etapem może być konsultacja z lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej, który przeprowadzi wstępną ocenę i wdroży leczenie. W przypadku częstych, ciężkich, nietypowych lub trudnych do opanowania napadów wskazana jest konsultacja neurologiczna, najlepiej u specjalisty zajmującego się bólami głowy.
Migrena jest jedną z najczęstszych i najbardziej obciążających chorób neurologicznych na świecie. Według analizy Global Burden of Disease 2023 jej standaryzowana względem wieku częstość występowania wynosiła 14,1%, a sama choroba odpowiadała za około 40,9 mln lat przeżytych z niesprawnością. W Polsce wcześniejsze oszacowania wskazywały na około 3,6 mln osób z migreną, co podkreśla znaczenie tego schorzenia dla krajowego systemu ochrony zdrowia.
Współczesne rozumienie migreny wykracza poza tradycyjne postrzeganie jej jako nawracającego bólu głowy. Jest to złożona choroba neurobiologiczna, w której istotną rolę odgrywają predyspozycje genetyczne, mechanizmy neuronalne i szlak CGRP. Postęp w farmakoterapii, szczególnie rozwój przeciwciał monoklonalnych anty-CGRP i gepantów, istotnie poszerzył możliwości leczenia. Aktualizacja wytycznych AAN/AHS z 2026 roku dodatkowo podkreśla znaczenie wczesnego wdrażania skutecznej profilaktyki oraz indywidualizacji terapii.
Kluczowym wyzwaniem pozostaje poprawa rozpoznawalności migreny, ograniczenie jej niedostatecznego leczenia i zapewnienie pacjentom dostępu do skutecznych metod terapeutycznych. Wczesna diagnoza i właściwie dobrane postępowanie mogą istotnie ograniczyć liczbę napadów, poprawić jakość życia oraz zmniejszyć społeczne i ekonomiczne konsekwencje choroby.
Główne wnioski
- Migrena jest jedną z najczęstszych chorób neurologicznych na świecie. Według danych Global Burden of Disease 2023 jej standaryzowana względem wieku częstość występowania wynosiła 14,1%, a choroba odpowiadała za około 40,9 mln lat przeżytych z niesprawnością. W Polsce liczbę chorych szacowano na około 3,6 mln.
- Typowy napad migreny trwa od 4 do 72 godzin. Najczęstsze objawy to pulsujący ból głowy, nudności, wymioty oraz nadwrażliwość na światło i dźwięki. U części pacjentów występuje również aura migrenowa, obejmująca przemijające zaburzenia neurologiczne.
- Nowoczesne leczenie migreny obejmuje terapię doraźną i profilaktyczną. Oprócz leków przeciwbólowych i tryptanów stosuje się gepanty, przeciwciała monoklonalne anty-CGRP oraz toksynę botulinową typu A w profilaktyce migreny przewlekłej.
- Wczesne rozpoznanie i odpowiednia profilaktyka mogą znacząco ograniczyć liczbę napadów. Wytyczne AAN/AHS z 2026 roku zalecają proponowanie leczenia profilaktycznego m.in. pacjentom z co najmniej 4 dniami migreny miesięcznie. Istotne znaczenie mają również regularny sen, aktywność fizyczna i unikanie nadużywania leków przeciwbólowych.
Źródła:
1. The Lancet Neurology (2025) – Global, regional, and national burden of headache disorders, 1990–2023: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2023.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12612381/
2. Cell Reports Medicine (2025) – Global, regional, and national burden of headache disorders, 1990–2021, with forecasts to 2050: A Global Burden of Disease study 2021.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40972580/
3. World Health Organization (2025) – Migraine and other headache disorders.
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/headache-disorders/
4. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – PZH (2019) – Raport Migrena.
https://www.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2019/06/RAPORT-MIGRENA-ca%C5%82y.pdf
5. Polskie Towarzystwo Neurologiczne (2024) – Neurologia w Polsce. Stan obecny i perspektywy rozwoju.
https://ptneuro.pl/sites/scm/files/2024-09/Raport_Neurologia%20w%20Polsce.%20Stan%20obecny%20i%20perspektywy%20rozwoju.pdf
6. International Headache Society – The International Classification of Headache Disorders, 3rd edition (ICHD-3).
https://ichd-3.org/
7. American Academy of Neurology / American Headache Society (2026) – Pharmacologic Treatment for Migraine Prevention in Adults Practice Guideline Recommendations.
https://doi.org/10.1212/WNL.0000000000214881
8. American Headache Society (2024) – Calcitonin gene-related peptide-targeting therapies are a first-line option for the prevention of migraine.
https://doi.org/10.1111/head.14692
9. International Headache Society (2024) – Global practice recommendations for the acute pharmacological treatment of migraine.
https://doi.org/10.1177/03331024241252666
10. National Institute for Health and Care Excellence (NICE) – Headaches in over 12s: diagnosis and management (CG150).
https://www.nice.org.uk/guidance/cg150/chapter/recommendations
11. Cleveland Clinic – Migraine Headaches: Causes, Symptoms & Treatment.
https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/5005-migraine-headaches
12. NHS – Migraine.
https://www.nhs.uk/conditions/migraine/
13. Mayo Clinic – Migraine: Symptoms and causes.
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/migraine-headache/symptoms-causes/syc-2036020

