Ból w obrębie jamy ustnej i twarzy często pozostaje niewidoczny dla otoczenia, choć potrafi znacząco wpływać na codzienne funkcjonowanie pacjentów. Najnowsza metaanaliza przygotowana przez badaczy z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu i Uniwersytetu Medycznego w Lublinie pokazuje, że dolegliwości tego typu są znacznie bardziej rozpowszechnione, niż wcześniej sądzono. Analiza objęła dane z ponad 1,7 mln osób na świecie i pozwala lepiej oszacować skalę problemu w populacji ogólnej.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak często w populacji występuje ból jamy ustnej i twarzy według metaanalizy obejmującej ponad 1,7 mln osób.
- Jakie są najczęstsze przyczyny bólu ustno-twarzowego i dlaczego jego diagnostyka bywa trudna.
- Jak częstość tych dolegliwości różni się w zależności od wieku, płci oraz regionu świata.
- Dlaczego ból w obrębie twarzy i jamy ustnej bywa problemem wymagającym współpracy kilku specjalności medycznych.
Pierwsza tak duża analiza bólu ustno-twarzowego
Autorzy badania przeanalizowali 155 badań obserwacyjnych opublikowanych w latach 2004–2024. Łącznie objęły one ponad 1,7 mln uczestników z różnych regionów świata.
Celem metaanalizy było określenie globalnej częstości występowania bólu jamy ustnej i twarzy oraz jego współwystępowania w populacji. Dotychczasowe dane były rozproszone i trudne do porównania ze względu na różnice metodologiczne, odmienne populacje badane oraz stosowane definicje diagnostyczne.
Połączenie wyników wielu badań pozwoliło po raz pierwszy uzyskać bardziej spójny obraz epidemiologii tych dolegliwości i lepiej ocenić ich znaczenie dla systemów opieki zdrowotnej.
Skala zjawiska: nawet jedna piąta populacji
Z analizy wynika, że ból w obrębie jamy ustnej i twarzy dotyczy znacznej części populacji. Szacunkowe rozpowszechnienie poszczególnych dolegliwości wynosi:
- współwystępowanie bólu jamy ustnej i twarzy – 19,19% populacji
- ból jamy ustnej – około 21%
- ból twarzy – około 12%
Dane te nie odnoszą się do jednej konkretnej choroby. Ból w tej okolicy może mieć wiele przyczyn – od chorób zębów i przyzębia, przez zaburzenia czynnościowe mięśni żucia, po problemy neurologiczne.
Z punktu widzenia praktyki klinicznej oznacza to, że dolegliwości ustno-twarzowe należą do częstych powodów zgłaszania się pacjentów do stomatologów, a w wielu przypadkach diagnostyka i leczenie wymagają współpracy różnych specjalności medycznych.
Struktura anatomiczna sprzyja powstawaniu bólu
Obszar twarzy i jamy ustnej jest jednym z najbardziej złożonych funkcjonalnie regionów ludzkiego organizmu. Na niewielkiej przestrzeni współdziałają tu mięśnie, naczynia krwionośne oraz liczne struktury nerwowe.
Odpowiadają one za podstawowe czynności życiowe – jedzenie, oddychanie, mówienie czy mimikę twarzy. Tak duże nagromadzenie struktur anatomicznych sprawia, że nawet niewielkie zaburzenia mogą generować ból o różnym charakterze i nasileniu.
W praktyce klinicznej oznacza to również trudności diagnostyczne. Objawy bólowe mogą mieć różne źródła, a ich dokładna lokalizacja bywa trudna do ustalenia przez pacjenta.
Najwyższa częstość bólu u osób młodych
Jednym z bardziej zaskakujących wniosków metaanalizy jest zależność pomiędzy wiekiem a częstością zgłaszanych dolegliwości. Współwystępowanie bólu jamy ustnej i twarzy wynosi:
- poniżej 18 lat – około 24%
- 18–60 lat – około 16%
- powyżej 60 lat – około 10%
Najwyższy odsetek dolegliwości odnotowano wśród osób poniżej 18 roku życia. Może to mieć związek m.in. z leczeniem ortodontycznym, próchnicą czy napięciem mięśniowym wywołanym stresem. Jednocześnie młodsze osoby częściej zgłaszają objawy i szybciej szukają pomocy medycznej. U starszych pacjentów obserwuje się natomiast zmiany w percepcji bólu związane z procesami neurobiologicznymi, przez co dolegliwości mogą być inaczej odczuwane i rzadziej zgłaszane.
Różnice między regionami świata
Metaanaliza wskazuje również na wyraźne różnice regionalne w częstości współwystępowania bólu jamy ustnej i twarzy. Najwyższe wartości odnotowano w:
- Azji – 30,78%
- Afryce – 27,44%
- Ameryce Południowej – 25,61%
Niższe wskaźniki obserwowano w:
- Australii – 15,58%
- Ameryce Północnej – 14,53%
- Europie – 12,27%
Różnice regionalne mogą wynikać z wielu czynników – dostępności opieki stomatologicznej, warunków społeczno-ekonomicznych czy norm kulturowych związanych ze zgłaszaniem dolegliwości bólowych.
Kobiety częściej zgłaszają ból ustno-twarzowy
Analiza pokazała także różnice między płciami. Szacunkowa częstość występowania bólu orofacjalnego wynosi:
- kobiety – około 21%
- mężczyźni – około 15%
Możliwym wyjaśnieniem są uwarunkowania biologiczne, m.in. wpływ estrogenów na wrażliwość bólową w obrębie stawu skroniowo-żuchwowego. Istotne są także czynniki społeczne – kobiety częściej zgłaszają dolegliwości i częściej korzystają z konsultacji medycznych. Ból ustno-twarzowy bywa również powiązany z przewlekłym stresem, obniżonym nastrojem i zaburzeniami lękowymi, a to dodatkowo pogarsza jakość życia pacjentów.
Główne wnioski
- Metaanaliza 155 badań z lat 2004–2024 obejmująca ponad 1,7 mln osób pokazuje globalną skalę bólu jamy ustnej i twarzy.
- 19,19% populacji doświadcza jednocześnie bólu jamy ustnej i twarzy, około 21% bólu jamy ustnej, a około 12% bólu twarzy.
- Najwyższe rozpowszechnienie współwystępowania bólu odnotowano u osób poniżej 18 lat – około 24%, wobec 16% w grupie 18–60 lat i 10% powyżej 60 lat.
- Kobiety zgłaszają ból ustno-twarzowy częściej niż mężczyźni – odpowiednio około 21% vs 15%.
Źródło:
- https://www.umw.edu.pl/pl/aktualnosci/bol-ktorego-nie-widac
