W 2023 roku na świecie odnotowano około 13,2 mln nowych udarów mózgu i 6,8 mln zgonów z ich powodu. Choć w ciągu trzech dekad standaryzowane względem wieku wskaźniki zachorowalności i umieralności znacząco spadły, całkowita liczba przypadków nadal rośnie. Najnowsza analiza Global Burden of Disease (GBD), opublikowana w czasopiśmie „Neuroepidemiology”, wskazuje na rosnące znaczenie nadciśnienia tętniczego, zaburzeń metabolicznych i nierówności w dostępie do profilaktyki.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak zmieniła się globalna liczba udarów mózgu w latach 1990–2023 i dlaczego rośnie mimo spadku standaryzowanych wskaźników zachorowalności.
- Ilu osób dotyczy udar mózgu na świecie oraz dlaczego coraz większą uwagę zwraca się na zachorowania wśród młodszych dorosłych.
- Jakie czynniki ryzyka, w tym nadciśnienie tętnicze, otyłość i ekstremalne temperatury, wpływają na globalne obciążenie udarami.
- Jakie działania profilaktyczne mogą ograniczyć liczbę udarów mózgu i dlaczego eksperci postulują zmianę dotychczasowych strategii zapobiegania chorobie.
Udar mózgu na świecie. 13,2 mln nowych przypadków w 2023 roku
Międzynarodowy zespół badaczy pod kierownictwem prof. Valery’ego L. Feigina z Auckland University of Technology przeanalizował globalne obciążenie udarem mózgu w latach 1990–2023. Według szacunków GBD w 2023 roku:
- 13,2 mln osób doświadczyło nowego udaru mózgu.
- 6,8 mln osób zmarło z powodu udaru.
- Prawie 105 mln osób żyło z następstwami przebytego udaru.
Udar mózgu pozostaje drugą najczęstszą przyczyną zgonów na świecie oraz trzecią pod względem łącznego obciążenia przedwczesną śmiercią i niepełnosprawnością.
Dlaczego liczba udarów rośnie, skoro wskaźniki spadają?
Wyniki badania pokazują istotną różnicę między wskaźnikami standaryzowanymi względem wieku, a bezwzględną liczbą zdarzeń. W latach 1990–2023 standaryzowany wskaźnik umieralności z powodu udaru zmniejszył się o 52%, zapadalności o 25%, a utraconych lat życia skorygowanych niepełnosprawnością (DALY) o 48%.
Jednocześnie liczba nowych udarów wzrosła o 73%, zgonów o 22%, a całkowite obciążenie wyrażone w DALY o 18%.
Oznacza to, że mimo poprawy wskaźników uwzględniających strukturę wieku, systemy ochrony zdrowia muszą zapewniać opiekę coraz większej liczbie pacjentów. Wzrost populacji i starzenie się społeczeństw wyjaśniają część tego zjawiska, jednak znaczenie ma również narażenie na modyfikowalne czynniki ryzyka.
Udar mózgu coraz większym problemem osób w wieku produkcyjnym
Analiza podważa przekonanie, że udar dotyczy przede wszystkim seniorów. Według badaczy 52% udarów występuje u osób poniżej 70. roku życia, a w grupie wiekowej 15–49 lat dochodzi do około 1,9 mln udarów rocznie.
Naukowcy zwracają uwagę na coraz wcześniejsze występowanie czynników ryzyka metabolicznego. Otyłość rozwijająca się już w dzieciństwie może sprzyjać nadciśnieniu tętniczemu i cukrzycy w dorosłości, zwiększając ryzyko incydentów naczyniowo-mózgowych.
Nadciśnienie odpowiada za największą część obciążenia udarami
Niekontrolowane nadciśnienie tętnicze pozostaje najważniejszym modyfikowalnym czynnikiem ryzyka udaru, odpowiadając według przedstawionej analizy za około 60% globalnego obciążenia chorobą.
Problemem jest nie tylko niewykryte nadciśnienie, ale również przerywanie farmakoterapii po uzyskaniu prawidłowych wartości ciśnienia. Choroba często przebiega bez zauważalnych objawów, dlatego regularne pomiary i utrzymanie skutecznego leczenia mają kluczowe znaczenie w profilaktyce.
Ekstremalne temperatury zwiększają obciążenie udarami
Badacze wskazali również na rosnący wpływ wysokiej temperatury otoczenia. W latach 1990–2023 przypisywane jej obciążenie udarami wzrosło o 122%, osiągając ponad 2,2 mln DALY w 2023 roku. Największe obciążenie odnotowano w wybranych regionach Afryki, na Bliskim Wschodzie i w Azji Południowej. Zagrożenie mogą zwiększać także nagłe spadki temperatury.
Wyniki sugerują, że działania ograniczające zdrowotne konsekwencje ekstremalnych temperatur powinny stanowić element strategii zapobiegania chorobom sercowo-naczyniowym.
Profilaktyka udaru wymaga szerszego podejścia
Autorzy analizy zwracają uwagę na ograniczenia strategii koncentrujących się wyłącznie na osobach z wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym. Znaczna część udarów występuje bowiem u pacjentów zakwalifikowanych do grup niskiego lub umiarkowanego ryzyka.
Dlatego eksperci postulują połączenie indywidualnej profilaktyki z działaniami obejmującymi całe społeczeństwo. Wśród proponowanych rozwiązań znajdują się ograniczanie spożycia soli, kontrola używania tytoniu, zmniejszanie spożycia napojów słodzonych oraz wykorzystanie narzędzi cyfrowych do oceny czynników ryzyka. Znaczenie tych działań jest szczególnie duże w krajach o niskich i średnich dochodach, na które przypada ponad 80% globalnego obciążenia udarami w zakresie zgonów i DALY.
Główne wnioski
- W 2023 roku na świecie odnotowano 13,2 mln nowych udarów mózgu i 6,8 mln zgonów. Prawie 105 mln osób żyło z następstwami przebytego udaru. Choroba pozostaje drugą najczęstszą przyczyną zgonów na świecie.
- W latach 1990–2023 liczba nowych udarów wzrosła o 73%, mimo spadku standaryzowanego względem wieku wskaźnika zapadalności o 25%. W tym samym okresie liczba zgonów zwiększyła się o 22%, chociaż standaryzowany wskaźnik umieralności zmniejszył się o 52%.
- Udar mózgu coraz częściej dotyczy również młodszych dorosłych. Według analizy Global Burden of Disease 52% udarów występuje u osób poniżej 70. roku życia, a w grupie 15–49 lat dochodzi do około 1,9 mln udarów rocznie. Niekontrolowane nadciśnienie tętnicze odpowiada za około 60% globalnego obciążenia chorobą.
- Eksperci postulują rozszerzenie profilaktyki udaru mózgu na całe społeczeństwo. Badanie opublikowane w „Neuroepidemiology” wskazuje na znaczenie kontroli ciśnienia tętniczego, ograniczania czynników ryzyka metabolicznego oraz przeciwdziałania skutkom ekstremalnych temperatur. Ponad 80% zgonów i obciążenia DALY związanego z udarami przypada na kraje o niskich i średnich dochodach.
Źródło:
- https://karger.com/ned/article/doi/10.1159/000552065/948762/The-Latest-Global-Stroke-Fact-Sheet-1990-2023
