Kobiety z chorobami autoimmunologicznymi częściej niż mężczyźni zgłaszają, że ich objawy początkowo przypisywano zaburzeniom psychicznym lub przyczynom psychosomatycznym. W międzynarodowym badaniu obejmującym 6607 pacjentów aż 43% kobiet wskazało na wcześniejszą błędną diagnozę psychiatryczną, w porównaniu z 33% mężczyzn. Kobiety zgłaszały również dłuższy czas oczekiwania na właściwe rozpoznanie. Wyniki opublikowano 13 października 2026 roku w czasopiśmie „eClinicalMedicine”.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego kobiety z chorobami autoimmunologicznymi częściej niż mężczyźni otrzymują błędne diagnozy psychiatryczne i psychosomatyczne oraz jakie mogą być tego konsekwencje.
- Jakie są wyniki międzynarodowego badania obejmującego 6607 pacjentów, w którym przeanalizowano różnice między kobietami a mężczyznami w procesie diagnostycznym.
- Jak długo kobiety i mężczyźni czekają na rozpoznanie choroby autoimmunologicznej oraz dlaczego niespecyficzne objawy mogą utrudniać postawienie właściwej diagnozy.
- Jak można ograniczyć opóźnienia diagnostyczne w chorobach autoimmunologicznych i dlaczego ważne są uważne słuchanie pacjentów, ciągłość opieki oraz ponowna ocena utrzymujących się objawów.
Choroby autoimmunologiczne nadal stanowią wyzwanie diagnostyczne
Choroby autoimmunologiczne rozwijają się, gdy układ odpornościowy nieprawidłowo rozpoznaje własne tkanki jako zagrożenie i rozpoczyna skierowaną przeciwko nim reakcję immunologiczną. Do tej grupy należą między innymi reumatoidalne zapalenie stawów (RZS), toczeń rumieniowaty układowy oraz stwardnienie rozsiane.
Wiele z tych schorzeń częściej występuje u kobiet. Jednocześnie ich rozpoznanie bywa trudne, ponieważ pierwsze objawy mogą być niespecyficzne i obejmować przewlekłe zmęczenie, ból, zaburzenia snu czy obniżenie nastroju. Dolegliwości często zmieniają się w czasie i dotyczą różnych narządów. Co więcej, nie zawsze towarzyszą im jednoznaczne nieprawidłowości w badaniach laboratoryjnych. Nowe badanie naukowców z University of Cambridge i University of East Anglia wskazuje, że dodatkowym problemem mogą być różnice w sposobie interpretowania objawów zgłaszanych przez kobiety i mężczyzn.
Ponad 6600 pacjentów. Kobiety częściej zgłaszały błędne diagnozy psychiatryczne
Międzynarodowe badanie przekrojowe objęło 6607 osób z chorobami autoimmunologicznymi. Naukowcy przeanalizowali relacje pacjentów dotyczące przebiegu diagnostyki, wcześniejszych rozpoznań oraz czasu oczekiwania na właściwą diagnozę. Wyniki wykazały istotne różnice między płciami. Wcześniejsze błędne przypisanie objawów przyczynom psychiatrycznym zgłosiło 43% kobiet i 33% mężczyzn. Jeszcze większe rozbieżności dotyczyły rozpoznań psychosomatycznych, wskazywanych przez 34% kobiet oraz 22% mężczyzn. Po uwzględnieniu wieku, grupy chorobowej, kontynentu zamieszkania i sytuacji finansowej gospodarstwa domowego badacze ustalili, że kobiety miały:
- O prawie 50% wyższe skorygowane prawdopodobieństwo zgłoszenia błędnej diagnozy psychiatrycznej.
- O prawie 75% wyższe skorygowane prawdopodobieństwo zgłoszenia błędnej diagnozy psychosomatycznej.
Odmienną zależność zaobserwowano w przypadku wcześniejszego rozpoznania innej choroby somatycznej. Taką sytuację zgłosiło 48% mężczyzn i 44% kobiet. Warto podkreślić, że dane opierają się na doświadczeniach deklarowanych przez uczestników. Badanie nie obejmowało niezależnej weryfikacji każdej wcześniejszej diagnozy.
Kobiety czekały na diagnozę nawet kilka lat
Różnice dotyczyły nie tylko rodzaju wcześniejszych rozpoznań, lecz także długości procesu diagnostycznego. Wśród mężczyzn najczęściej zgłaszany czas od pojawienia się objawów do właściwej diagnozy wynosił mniej niż trzy miesiące. Wśród kobiet najczęściej wskazywano okres od jednego do dwóch lat. Kobiety częściej informowały również o większej liczbie konsultacji medycznych poprzedzających rozpoznanie choroby autoimmunologicznej. Tak długi proces diagnostyczny może oznaczać opóźnienie rozpoczęcia odpowiedniego leczenia, a w przypadku niektórych schorzeń również ryzyko postępu choroby i uszkodzenia narządów.
Autorzy zwracają uwagę, że objawy początkowo trudne do wyjaśnienia medycznego mogą być zbyt wcześnie interpretowane jako związane przede wszystkim ze zdrowiem psychicznym. Nie oznacza to jednak, że diagnozy psychiatryczne są zawsze nieprawidłowe. Zaburzenia psychiczne mogą współwystępować z chorobami autoimmunologicznymi, a niektóre schorzenia, szczególnie toczeń, mogą bezpośrednio wpływać na ośrodkowy układ nerwowy.
Czy stereotypy dotyczące płci wpływają na diagnostykę?
Zdaniem autorów wyniki wskazują na potrzebę dokładniejszego zbadania roli uprzedzeń związanych z płcią w procesie diagnostycznym. Szczególnie istotne jest to, że kobiety częściej zgłaszały wcześniejsze rozpoznania psychiatryczne i psychosomatyczne, ale nie częściej niż mężczyźni informowały o błędnym rozpoznaniu innej choroby fizycznej. Taki wzorzec może sugerować różnice w interpretacji podobnych, trudnych do wyjaśnienia objawów.
Jednak przekrojowy charakter badania nie pozwala jednoznacznie ustalić przyczyn obserwowanych rozbieżności. Nie można na jego podstawie stwierdzić, w jakim stopniu odpowiadają za nie stereotypy, różnice w przebiegu chorób czy inne czynniki. Naukowcy podkreślają, że zrozumienie mechanizmów prowadzących do opóźnień diagnostycznych będzie niezbędne do opracowania skutecznych rozwiązań.
Dlaczego relacje pacjentów są ważne dla poprawy diagnostyki?
Istotną cechą badania było wykorzystanie doświadczeń samych pacjentów, a nie wyłącznie dokumentacji medycznej. Uczestnicy opisywali czas od wystąpienia pierwszych objawów do rozpoznania choroby, liczbę konsultacji oraz diagnozy otrzymywane na wcześniejszych etapach leczenia. Takie informacje nie zawsze są szczegółowo odnotowywane w dokumentacji. Dotyczy to zwłaszcza objawów trudnych do obiektywnego potwierdzenia oraz sytuacji, w których początkowe rozpoznanie zostało później zmienione.
Badanie przeprowadzono we współpracy z pacjentami, organizacjami wspierającymi chorych i lekarzami. Perspektywa pacjentów może pomóc zidentyfikować problemy diagnostyczne niewidoczne w standardowych analizach danych medycznych. Jest to szczególnie ważne w chorobach o zmiennym przebiegu i niespecyficznych objawach.
Jak ograniczyć opóźnienia w rozpoznawaniu chorób autoimmunologicznych?
Autorzy wskazują kilka obszarów wymagających poprawy w praktyce klinicznej. Przede wszystkim lekarze powinni zachowywać otwartość diagnostyczną, zwłaszcza gdy objawy utrzymują się, nasilają lub obejmują wiele układów organizmu. Rozpoznanie zaburzenia psychicznego lub psychosomatycznego nie powinno automatycznie kończyć poszukiwania możliwej przyczyny somatycznej, jeżeli przebieg dolegliwości uzasadnia dalszą ocenę.
Ważne znaczenie mają również ciągłość opieki, ponowna analiza wcześniejszych rozpoznań po pojawieniu się nowych objawów oraz jasne informowanie pacjentów, kiedy konieczna jest kolejna konsultacja. Badacze podkreślają ponadto potrzebę uważnego słuchania pacjentów i uwzględniania ich doświadczeń w procesie podejmowania decyzji klinicznych. Kolejnym etapem prac zespołu ma być dokładniejsze poznanie przyczyn różnic między płciami oraz opracowanie, wspólnie z pacjentami i lekarzami, sposobów skrócenia czasu oczekiwania na diagnozę.
Wczesne rozpoznanie chorób autoimmunologicznych wymaga większej uwagi
Wyniki badania opublikowanego w „eClinicalMedicine” wskazują, że kobiety z chorobami autoimmunologicznymi częściej zgłaszają wcześniejsze błędne rozpoznania psychiatryczne i psychosomatyczne oraz dłuższą drogę do właściwej diagnozy. Jednocześnie wysokie odsetki zgłaszanych błędnych rozpoznań wśród obu płci pokazują, jak dużym wyzwaniem pozostaje diagnostyka tych schorzeń.
Autorzy podkreślają potrzebę dalszych badań nad przyczynami obserwowanych różnic. Już teraz wyniki zwracają jednak uwagę na znaczenie uważnej oceny utrzymujących się objawów, ciągłości opieki oraz uwzględniania doświadczeń pacjentów.
Główne wnioski
- Kobiety z chorobami autoimmunologicznymi częściej niż mężczyźni zgłaszają wcześniejsze błędne diagnozy psychiatryczne i psychosomatyczne. W międzynarodowym badaniu obejmującym 6607 pacjentów błędne przypisanie objawów przyczynom psychiatrycznym zgłosiło 43% kobiet i 33% mężczyzn, a przyczynom psychosomatycznym odpowiednio 34% i 22%.
- Kobiety miały o prawie 50% wyższe skorygowane prawdopodobieństwo zgłoszenia błędnej diagnozy psychiatrycznej i o prawie 75% wyższe prawdopodobieństwo zgłoszenia diagnozy psychosomatycznej. Zależności te utrzymywały się po uwzględnieniu wieku, grupy chorobowej, kontynentu zamieszkania i sytuacji finansowej.
- Kobiety zgłaszały znacznie dłuższy czas oczekiwania na rozpoznanie choroby autoimmunologicznej. Wśród mężczyzn najczęściej wskazywany okres od wystąpienia objawów do diagnozy wynosił mniej niż trzy miesiące, natomiast wśród kobiet od jednego do dwóch lat. Kobiety częściej informowały również o większej liczbie konsultacji lekarskich.
- Badacze z University of Cambridge i University of East Anglia wskazują na potrzebę poprawy diagnostyki chorób autoimmunologicznych. Zalecają uwzględnianie możliwych przyczyn somatycznych przed przypisaniem objawów zaburzeniom psychicznym, ponowną ocenę wcześniejszych rozpoznań oraz większą uwagę na relacje pacjentów. Wyniki opublikowano 13 października 2026 roku w czasopiśmie „eClinicalMedicine”.
Źródło:
- https://www.cam.ac.uk/research/news/females-with-autoimmune-diseases-less-likely-to-be-believed-than-males-and-face-longer-diagnostic
- https://www.thelancet.com/journals/eclinm/article/PIIS2589-5370(26)00512-2/fulltext
