Depresja i przewlekła choroba nerek (PChN) są ze sobą ściśle powiązane, a ich współwystępowanie może mieć istotne znaczenie dla przebiegu leczenia i jakości życia pacjentów. Badania wskazują, że u osób z rozpoznaną depresją częściej obserwuje się progresję choroby nerek, natomiast objawy depresyjne mogą występować u ponad 45 proc. pacjentów poddawanych hemodializie. Z okazji Światowego Dnia Zdrowia Psychicznego, obchodzonego 10 października, eksperci DaVita Polska przypominają, że skuteczna opieka nefrologiczna powinna obejmować nie tylko leczenie choroby podstawowej, ale również ocenę zdrowia psychicznego i dostęp do odpowiedniego wsparcia.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak depresja i objawy depresyjne wiążą się z przebiegiem przewlekłej choroby nerek (PChN) oraz dlaczego zależność między zdrowiem psychicznym a funkcjonowaniem nerek może być dwukierunkowa.
- Jakie są wyniki badań opublikowanych w „Frontiers in Nephrology” i „Kidney360”, wskazujących na związek depresji z progresją przewlekłej choroby nerek i szybszym spadkiem eGFR.
- Jak często objawy depresyjne występują u pacjentów dializowanych i dlaczego mogą dotyczyć nawet ponad 45 proc. osób leczonych hemodializą.
- Jak metoda dializoterapii może wpływać na jakość życia pacjentów oraz jakie znaczenie mają wyniki badania CONVINCE i dostęp do wsparcia psychologicznego.
Depresja i przewlekła choroba nerek. Dlaczego te problemy często współwystępują?
Przewlekła choroba nerek jest jednym z najważniejszych wyzwań współczesnej nefrologii. Przez wiele lat może rozwijać się bez charakterystycznych objawów, a jej zaawansowane stadia mogą prowadzić do niewydolności nerek wymagającej dializoterapii lub przeszczepienia narządu. Postępująca choroba wpływa jednak nie tylko na funkcjonowanie nerek. Pacjenci często doświadczają przewlekłego zmęczenia, zaburzeń snu, bólu oraz ograniczeń w codziennym życiu. Dodatkowym obciążeniem są niepewność dotycząca przyszłości, konieczność regularnego leczenia i zmiany dotychczasowego stylu życia.
Zależność między depresją, a przewlekłą chorobą nerek jest dwukierunkowa. Obciążenia związane z PChN mogą sprzyjać występowaniu objawów depresyjnych, natomiast depresja może współwystępować z mniej korzystnym przebiegiem choroby nerek. Nie oznacza to jednak, że wykazano bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy. Dostępne badania wskazują przede wszystkim na istotne zależności epidemiologiczne, które wymagają uwzględnienia w opiece nad pacjentami.
Pacjenci z depresją częściej doświadczają progresji choroby nerek
W badaniu opublikowanym w 2026 roku na łamach „Frontiers in Nephrology” naukowcy przeanalizowali dane pacjentów z przewlekłą chorobą nerek zgromadzone w bazie TriNetX. Wyniki wykazały, że u osób z rozpoznaną depresją częściej obserwowano progresję PChN niż u pacjentów bez depresji. Współczynnik ryzyka wyniósł HR 1,94 (95% CI: 1,77–2,11). Jednocześnie bardziej zaawansowane stadia choroby nerek wiązały się z częstszym rozpoznawaniem depresji w trakcie obserwacji:
- W stadium 4. PChN ryzyko nowego rozpoznania depresji było o 26 proc. wyższe niż we wcześniejszych stadiach.
- W stadium 5. PChN ryzyko to było wyższe o 38 proc.
Zależności utrzymywały się również po uwzględnieniu takich czynników jak wiek, płeć i choroby współistniejące. Autorzy podkreślili jednak, że retrospektywny i obserwacyjny charakter badania nie pozwala stwierdzić, że depresja bezpośrednio przyspiesza uszkodzenie nerek.
Utrzymujące się objawy depresyjne a spadek eGFR
Podobne obserwacje przyniosło badanie Chronic Renal Insufficiency Cohort (CRIC), którego wyniki opublikowano w 2023 roku w czasopiśmie „Kidney360”. W ośmioletniej obserwacji analizowano zależność między nasileniem objawów depresyjnych, a zmianami szacowanego wskaźnika filtracji kłębuszkowej (eGFR), będącego jednym z podstawowych parametrów oceny funkcji nerek. W porównaniu z pacjentami, u których objawy depresyjne utrzymywały się na niskim poziomie:
- Osoby z utrzymującym się umiarkowanym nasileniem objawów miały o 45 proc. większe szanse przynależności do grupy z szybkim, nieliniowym spadkiem eGFR.
- W przypadku utrzymującego się wysokiego nasilenia objawów szanse te były większe o 90 proc.
Wyniki wskazują, że długotrwałe problemy ze zdrowiem psychicznym mogą być ważnym sygnałem wymagającym szczególnej uwagi podczas monitorowania przebiegu PChN. Nie dowodzą jednak, że leczenie depresji samo w sobie spowolni pogarszanie funkcji nerek.
Objawy depresyjne występują nawet u ponad 45 proc. pacjentów dializowanych
Szczególnie dużym obciążeniem psychicznym może być leczenie nerkozastępcze. Hemodializa wymaga regularnych wizyt w stacji dializ, często trzy razy w tygodniu, a także przestrzegania zaleceń dotyczących diety i przyjmowania płynów. Metaanalizy obejmujące dziesiątki tysięcy pacjentów wskazują, że objawy depresyjne mogą występować u 35 proc. do ponad 45 proc. osób leczonych hemodializą. Różnice między badaniami wynikają między innymi ze stosowania odmiennych metod oceny zdrowia psychicznego. Istotne jest przy tym rozróżnienie między występowaniem objawów depresyjnych, a klinicznym rozpoznaniem depresji.
Te liczby pokazują skalę problemu, ale wymagają właściwej interpretacji: nie oznaczają, że niemal połowa pacjentów ma rozpoznaną klinicznie depresję. Wiele badań wykorzystuje narzędzia przesiewowe do oceny objawów depresyjnych, a nie pełną diagnozę psychiatryczną. Jednocześnie tak wysoka częstość występowania objawów depresyjnych pokazuje, że zdrowie psychiczne pacjentów dializowanych nie może pozostawać na marginesie opieki nefrologicznej – mówi dr hab. n. med. Szymon Brzósko, Dyrektor Medyczny DaVita Polska.
Dlatego regularna ocena samopoczucia, identyfikacja objawów depresyjnych i kierowanie pacjentów do odpowiednich specjalistów powinny stanowić element kompleksowej opieki nefrologicznej.
Dializoterapia a jakość życia. Co wykazało badanie CONVINCE?
Współczesna nefrologia coraz większą uwagę poświęca nie tylko przeżywalności pacjentów, ale również jakości ich codziennego funkcjonowania. Przykładem jest międzynarodowe badanie CONVINCE, w którym porównywano wysokoobjętościową hemodiafiltrację (HDF) z klasyczną hemodializą (HD). Oceniano osiem obszarów jakości życia pacjentów, obejmujących depresję, lęk, zmęczenie, zaburzenia snu, funkcje poznawcze, sprawność fizyczną, ból oraz uczestnictwo w życiu społecznym.
Wyniki opublikowane w 2024 roku w „Kidney International” wykazały, że pacjenci leczeni wysokoobjętościową HDF doświadczali wolniejszego pogarszania się jakości życia w niektórych obszarach, szczególnie w zakresie funkcji poznawczych. Korzystne różnice obserwowano również w funkcjonowaniu fizycznym, wpływie bólu i uczestnictwie w życiu społecznym.
Wyniki badań nad HDF są interesujące również dlatego, że pokazują znaczenie perspektywy pacjenta. W badaniu CONVINCE oceniano nie tylko przeżycie, lecz także jakość życia. To ważny kierunek: wybór metody dializoterapii warto oceniać również przez pryzmat codziennego komfortu oraz samopoczucia pacjenta – dodaje doc. Szymon Brzósko.
Warto zaznaczyć, że wyniki te nie oznaczają, iż hemodiafiltracja stanowi metodę leczenia depresji. Ocena i terapia zaburzeń psychicznych wymagają odrębnego postępowania diagnostycznego i terapeutycznego.
Zdrowie psychiczne powinno być częścią opieki nefrologicznej
Eksperci zwracają uwagę, że objawy takie jak wycofanie społeczne, utrata zainteresowań, przewlekłe obniżenie nastroju czy poczucie bezradności nie powinny być automatycznie traktowane jako nieunikniona konsekwencja dializoterapii. Pacjenci z przewlekłą chorobą nerek mogą potrzebować wsparcia psychologicznego lub psychiatrycznego, niezależnie od stadium choroby.
Pacjent przychodzi do stacji dializ z całym swoim życiem, emocjami, relacjami i doświadczeniami związanymi z chorobą. Jeżeli chcemy naprawdę poprawiać jakość opieki, musimy pytać nie tylko o wyniki badań klinicznych, ale też o jego codzienny dobrostan oraz radzenie sobie z chorobą. Rozwój nowoczesnych metod leczenia powinien iść w parze z dostępem do wsparcia psychologicznego i psychiatrycznego. Żadna metoda dializoterapii nie zastępuje diagnozy ani leczenia depresji, podobnie jak opieka psychologiczna nie zastępuje właściwego leczenia nefrologicznego – podsumowuje doc. Brzósko.
Takie podejście wymaga współpracy nefrologów, pielęgniarek, psychologów, psychiatrów oraz innych przedstawicieli zawodów medycznych.
Przewlekła choroba nerek w Polsce. Problem dotyczy milionów osób
Według szacunków przytoczonych przez DaVita Polska na przewlekłą chorobę nerek może chorować około 4,7 mln Polaków, przy czym znaczna część przypadków pozostaje nierozpoznana. Na świecie PChN dotyczy około 10–11 proc. populacji, a liczba osób żyjących z tą chorobą jest szacowana na blisko 850 mln.
W Polsce regularnej dializoterapii poddawanych jest około 21 tys. pacjentów w 275 stacjach dializ. Skala problemu pokazuje, że kompleksowa opieka nad osobami z PChN powinna obejmować nie tylko monitorowanie funkcji nerek i leczenie powikłań, lecz także systematyczną ocenę jakości życia oraz zdrowia psychicznego.
O DaVita Polska
DaVita to międzynarodowy dostawca usług nefrologicznych, zajmujący się opieką nad pacjentami na różnych etapach przewlekłej choroby nerek, w tym dializoterapią oraz wsparciem w procesie kwalifikacji do transplantacji. Według danych firmy na 31 marca 2026 roku DaVita obejmowała opieką około 296,3 tys. pacjentów w 3262 stacjach dializ na świecie. W Polsce DaVita prowadzi 63 stacje dializ, w których leczy ponad 3900 pacjentów, oraz 32 poradnie nefrologiczne. Firma zatrudnia około 1400 osób i należy do największych niepublicznych dostawców dializoterapii w kraju.
Główne wnioski
- Depresja wiąże się z większym ryzykiem progresji przewlekłej choroby nerek. Badanie opublikowane w 2026 roku w „Frontiers in Nephrology” wykazało, że u pacjentów z PChN i rozpoznaną depresją częściej obserwowano progresję choroby niż u osób bez depresji (HR 1,94; 95% CI: 1,77–2,11). Obserwacyjny charakter badania nie pozwala jednak potwierdzić związku przyczynowo-skutkowego.
- Objawy depresyjne mogą występować u ponad 45 proc. pacjentów leczonych hemodializą. Metaanalizy wskazują na częstość ich występowania wynoszącą od 35 proc. do ponad 45 proc. Wyniki te dotyczą przede wszystkim objawów ocenianych za pomocą narzędzi przesiewowych, a nie zawsze klinicznie rozpoznanej depresji.
- Długotrwałe objawy depresyjne wiążą się z mniej korzystnym przebiegiem choroby nerek. W badaniu CRIC, opublikowanym w „Kidney360”, pacjenci z utrzymującym się wysokim nasileniem objawów depresyjnych mieli o 90 proc. większe szanse przynależności do grupy z szybkim, nieliniowym spadkiem eGFR niż osoby z utrzymującym się niskim nasileniem objawów.
- Zdrowie psychiczne i jakość życia powinny być integralną częścią opieki nefrologicznej. Badanie CONVINCE wykazało, że wysokoobjętościowa hemodiafiltracja (HDF) wiązała się z wolniejszym pogarszaniem się wybranych aspektów jakości życia niż klasyczna hemodializa. Eksperci DaVita Polska podkreślają jednak, że żadna metoda dializoterapii nie zastępuje diagnostyki i leczenia depresji ani odpowiedniego wsparcia psychologicznego.
Źródło:
- Informacja prasowa
