Naczelna Izba Lekarska zapowiada reformę przepisów dotyczących odpowiedzialności zawodowej lekarzy i lekarzy dentystów. Podczas śniadania prasowego 8 października 2026 r. przedstawiciele samorządu wskazali bariery prawne, które utrudniają prowadzenie postępowań dyscyplinarnych. Problemem są m.in. ograniczony dostęp do dokumentacji medycznej, trudności z doręczaniem korespondencji i terminy przedawnienia. NIL przygotowała również raport porównujący polski system odpowiedzialności zawodowej z rozwiązaniami stosowanymi za granicą.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie zmiany w systemie odpowiedzialności zawodowej lekarzy przygotowuje NIL.
- Ile spraw rozpatrywano w 2024 r. i jak funkcjonują sądy lekarskie.
- Jakie bariery prawne utrudniają pracę rzeczników odpowiedzialności zawodowej.
- Gdzie kończą się kompetencje samorządu lekarskiego, a zaczyna odpowiedzialność innych instytucji.
NIL przygotowuje zmiany przepisów o odpowiedzialności zawodowej
Jak poinformował dr n. med. Klaudiusz Komor, wiceprezes Naczelnej Rady Lekarskiej, powołano już specjalny zespół pracujący nad zmianami przepisów regulujących odpowiedzialność zawodową lekarzy.
– Wymagają zmian przepisy, które go regulują, i my się tego nie boimy – powiedział.
Okręgowe izby lekarskie mają jeszcze tydzień na zgłoszenie swoich propozycji i uwag. Na koniec 2027 r. planowane jest zwołanie nadzwyczajnego krajowego zjazdu lekarskiego, który zajmie się reformą.
Podstawą dalszych prac ma być 90-stronicowy raport przygotowany przez Artura Białoszewskiego, eksperta Centrum Organizacyjno-Badawczego i Informacyjno-Konsultacyjnego NIL (COBIK NIL). Dokument analizuje modele odpowiedzialności zawodowej lekarzy w Polsce i innych państwach.
4 tys. nowych spraw rocznie. Jak działa system odpowiedzialności zawodowej?
W 2024 r. do pionu odpowiedzialności zawodowej lekarzy wpłynęło około 4 tys. nowych spraw, a 3,7 tys. postępowań zakończono.
Dr Marcin Karolewski z COBIK NIL przypomniał, że sądy lekarskie działają niezależnie od władz samorządu. Sprawy rozpatrują okręgowe sądy lekarskie, od których orzeczeń można odwołać się do Naczelnego Sądu Lekarskiego. Kasacje rozpoznaje Sąd Najwyższy.
Kary zawieszenia i pozbawienia prawa wykonywania zawodu stosowane są stosunkowo rzadko, przede wszystkim w najpoważniejszych przypadkach. Również łagodniejsze sankcje, takie jak nagana, mogą jednak mieć istotne konsekwencje zawodowe.
Przedstawiony raport pokazuje, że rozwiązania zbliżone do polskich funkcjonują m.in. w Czechach i Francji. W Niemczech organizacja sądownictwa zawodowego zależy od landu, natomiast w Wielkiej Brytanii sprawy rozpatruje odrębny trybunał związany z systemem General Medical Council.
Różnice dotyczą również składów orzekających. W Polsce sprawę rozpoznaje trzech członków sądu lekarskiego, we Francji pięć osób, a w Wielkiej Brytanii trzy osoby, spośród których przynajmniej jedna jest lekarzem, a jedna przedstawicielem spoza zawodu.
Rzecznicy odpowiedzialności zawodowej mają problem z dokumentacją i przedawnieniem
O barierach proceduralnych mówił dr Michał Osica, okręgowy rzecznik odpowiedzialności zawodowej w Łodzi. Jak wskazał, rzecznicy dysponują znacznie mniejszymi uprawnieniami niż prokuratorzy, co utrudnia gromadzenie dowodów.
Najważniejsze problemy to:
- Dostęp do dokumentacji medycznej – rzecznik może wezwać do jej przekazania, ale nie dysponuje instrumentami pozwalającymi skutecznie ją wyegzekwować. W jednej ze spraw dokumentacji nie udało się uzyskać przez cztery miesiące.
- Doręczanie korespondencji – nieaktualne adresy lekarzy i nieodbieranie wezwań utrudniają prowadzenie czynności.
- Opinie biegłych – zaskarżanie kolejnych czynności oraz zawiadomienia kierowane przeciwko rzecznikom i biegłym mogą znacząco wydłużać postępowania.
- Przedawnienie – postępowanie można wszcząć przed upływem trzech lat od zdarzenia, natomiast prawomocne zakończenie sprawy musi nastąpić w ciągu pięciu lat od zdarzenia.
- Współpraca z NFZ – rzecznicy napotykają odmowy udostępnienia informacji ze względu na kwestionowaną podstawę prawną.
– Na dzień dzisiejszy jako okręgowy rzecznik odpowiedzialności zawodowej w 80–90% zmagam się z procedurą prawną, a nie prowadzę postępowania w dziedzinie odpowiedzialności zawodowej – powiedział dr Osica.
Zaznaczył również, że trudności proceduralne zniechęcają część lekarzy do pełnienia funkcji rzeczników i sędziów lekarskich. W jego izbie liczba skarg już we wrześniu przekroczyła poziom odnotowany w całym 2025 r.
Za organizację szpitali nie odpowiadają sądy lekarskie
Przedstawiciele NIL zwrócili również uwagę na ograniczenia kompetencji samorządu zawodowego.
Postępowania dyscyplinarne dotyczą należytego wykonywania zawodu przez konkretnego lekarza, a nie organizacji i zarządzania placówką medyczną.
– Sposób organizacji szpitala również nie podlega badaniu przez odpowiedzialność zawodową, bo my nie jesteśmy odpowiedzialni za system. My badamy, czy dany lekarz wykonuje swój zawód z należytą starannością – wyjaśnił dr Karolewski.
Za nadzór nad działalnością podmiotów leczniczych odpowiadają również inne instytucje, m.in. wojewodowie, minister zdrowia i podmioty tworzące szpitale. Ich kompetencje wynikające z ustawy o działalności leczniczej obejmują m.in. przeprowadzanie kontroli, żądanie dokumentacji i wyjaśnień.
Dr Karolewski przytoczył także przykład sprawy, w której sąd lekarski orzekł wobec lekarza zakaz pełnienia funkcji kierowniczych, jednak podmiot tworzący szpital nie zastosował się do tego rozstrzygnięcia.
Odpowiedzialność lekarza może być oceniana w kilku postępowaniach
Mec. Anna Wilińska-Zelek zwróciła uwagę na podobieństwa między systemami odpowiedzialności zawodowej lekarzy i adwokatów. Oba wynikają z konstytucyjnej pozycji samorządów zawodów zaufania publicznego.
W jej ocenie środowisko lekarskie jest nadmiernie obciążone regulacjami. To samo zdarzenie może być analizowane w postępowaniu zawodowym, cywilnym oraz przed Rzecznikiem Praw Pacjenta, przy czym każde z nich służy ocenie innych aspektów sprawy. W postępowaniu przed RPP lekarz nie ma statusu strony.
NIL chce skuteczniejszych postępowań
Zapowiadana reforma ma przede wszystkim usprawnić pracę rzeczników odpowiedzialności zawodowej i sądów lekarskich oraz zapewnić im skuteczniejsze narzędzia do wyjaśniania nieprawidłowości.
– Chcielibyśmy, żeby sądy lekarskie, tak samo jak i sądy powszechne, działały po prostu szybko i sprawnie, ale postępowanie musi być przede wszystkim wiarygodne i musi być sprawiedliwe, a to rzadko idzie w parze z szybkością – podkreślał dr Karolewski.
Główne wnioski
- NIL przygotowuje reformę odpowiedzialności zawodowej lekarzy – powołano specjalny zespół, a nadzwyczajny krajowy zjazd lekarski planowany jest na koniec 2027 r.
- W 2024 r. odnotowano około 4 tys. nowych spraw dotyczących odpowiedzialności zawodowej lekarzy, a 3,7 tys. postępowań zakończono.
- Rzecznicy wskazują na ograniczone uprawnienia proceduralne – problemy dotyczą dostępu do dokumentacji medycznej, doręczania korespondencji, opinii biegłych i terminów przedawnienia.
- Sądy lekarskie oceniają odpowiedzialność konkretnych lekarzy, natomiast za nadzór nad organizacją działalności szpitali odpowiadają również wojewodowie, minister zdrowia i podmioty tworzące.
Źródło:
- https://nil.org.pl/aktualnosci/9446-14-sniadanie-prasowe-nil-odpowiedzialnosc-zawodowa-lekarzy-co-dziala-co-wymaga-zmian-i-gdzie-koncza-sie-kompetencje-samorzadu
