Przewlekła choroba nerek (PChN, ang. chronic kidney disease CKD), staje się jednym z najpoważniejszych wyzwań zdrowia publicznego XXI wieku. Nowe dane z badania Global Burden of Disease 2023, opublikowanego w The Lancet, pokazują, że liczba dorosłych żyjących z tą chorobą wzrosła ponad dwukrotnie od 1990 roku i obecnie sięga niemal 800 milionów. To znaczący sygnał ostrzegawczy dla systemów ochrony zdrowia na całym świecie.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Ile osób na świecie choruje na przewlekłą chorobę nerek (PChN) i jak zmieniała się ta liczba od 1990 roku.
- Jakie są najważniejsze czynniki ryzyka rozwoju PChN i które regiony są najbardziej dotknięte.
- Dlaczego PChN stała się jedną z głównych przyczyn zgonów i niepełnosprawności na świecie.
- Jakie działania są niezbędne, aby zahamować wzrost zachorowań i poprawić dostęp do leczenia.
PChN – dziewiąta najczęstsza przyczyna zgonów na świecie
Z danych zebranych przez naukowców z IHME (Instytut Mierników i Oceny Zdrowia) na Uniwersytecie Waszyngtońskim, Uniwersytetu w Glasgow i Szkoły Medycznej im. Grossmana Uniwersytetu Nowojorskiego wynika, że w 2023 roku przewlekła choroba nerek była dziewiątą najczęstszą przyczyną zgonów na świecie, odpowiadając za blisko 1,5 miliona zgonów. To jeden z niewielu przypadków, gdzie liczba zgonów nie tylko nie spada, ale nadal rośnie.
Współczynnik zgonów z powodu PChN standaryzowany względem wieku wzrósł z 24,9 na 100 tys. mieszkańców w 1990 roku do 26,5 na 100 tys. w roku 2023.
Przewlekła choroba nerek to narastający globalny kryzys zdrowotny, jednak w dużej mierze jej skutkom można zapobiec. Zmniejszenie liczby zgonów jest niezbędne do osiągnięcia celu WHO, jakim jest zmniejszenie przedwczesnej umieralności z powodu chorób niezakaźnych o jedną trzecią do 2030 roku – powiedziała Lauryn Stafford, współautorka i badaczka z IHME.
Gdzie PChN występuje najczęściej?
Chiny i Indie, będące jednocześnie najludniejszymi państwami świata, odpowiadają za największą liczbę dorosłych pacjentów z PChN – odpowiednio 152 i 138 milionów przypadków. W pozostałych krajach problem również narasta – Stany Zjednoczone, Japonia, Indonezja, Brazylia, Rosja, Meksyk, Nigeria, Pakistan czy Turcja notują ponad 10 milionów chorych wśród dorosłych obywateli.
Według badania, w skali globalnej średnia częstość występowania PChN wśród dorosłych wynosi 14%, ale w niektórych regionach jest znacznie wyższa – np. w Afryce Północnej i na Bliskim Wschodzie (18%), Azji Południowej (15,8%), Afryce Subsaharyjskiej (15,6%) oraz w Ameryce Łacińskiej (15,4%).
Największe czynniki ryzyka: cukrzyca, nadciśnienie, dieta
Badanie GBD 2023 pozwoliło zidentyfikować 14 kluczowych czynników ryzyka rozwoju przewlekłej choroby nerek. Na czoło wysuwają się:
- cukrzyca,
- nadciśnienie tętnicze,
- otyłość,
- niska konsumpcja owoców i warzyw,
- wysokie spożycie sodu (soli).
Czynniki te prowadzą nie tylko do rozwoju PChN, ale także zwiększają śmiertelność z przyczyn sercowo-naczyniowych. Co istotne, w 2023 roku dysfunkcja nerek była odpowiedzialna za prawie 12% zgonów sercowo-naczyniowych, wyprzedzając nawet cukrzycę i otyłość jako przyczyny.
Przewlekła choroba nerek jest zarówno głównym czynnikiem ryzyka dla innych głównych przyczyn utraty zdrowia, jak i sama w sobie stanowi poważne obciążenie zdrowotne. Mimo to nadal poświęca się jej znacznie mniej uwagi niż innym chorobom niezakaźnym – podkreśla dr Theo Vos, starszy autor badania i emerytowany profesor IHME.
Nierówności w dostępie do opieki: dializy i przeszczepy nie dla wszystkich
Jednym z najważniejszych wniosków raportu jest niewystarczający dostęp do terapii nerkozastępczej, w tym dializ i przeszczepów, w wielu regionach świata. Obciążenie chorobą rośnie najszybciej tam, gdzie dostęp do opieki zdrowotnej już teraz jest bardzo ograniczony.
W 2023 roku większość osób z PChN znajdowała się w stadiach 1–3, co oznacza, że wczesna diagnostyka i prewencja miałyby kluczowe znaczenie dla zahamowania postępu choroby. Eksperci zwracają uwagę na konieczność wdrażania globalnych strategii obejmujących:
- lepszy dostęp do badań przesiewowych,
- kontrolę glikemii i ciśnienia tętniczego,
- eliminację czynników ryzyka związanych z dietą,
- zwiększenie dostępu do leczenia podstawowego.
Rekomendacje dla systemów opieki zdrowotnej
Aby powstrzymać epidemię PChN, eksperci wskazują na kilka kluczowych działań:
- Wczesna diagnostyka – szczególnie w grupach ryzyka, takich jak osoby z cukrzycą, nadciśnieniem czy otyłością.
- Edukacja zdrowotna i zmiana stylu życia – promowanie diety bogatej w owoce i warzywa oraz ograniczenie spożycia soli.
- Leczenie chorób współistniejących – kontrola cukrzycy i ciśnienia krwi jako podstawowe środki prewencji.
- Równy dostęp do terapii nerkozastępczej – zwiększenie liczby ośrodków dializ i rozwój programów transplantologii w krajach o niskim i średnim dochodzie.
👉 Wyniki oraz opis badań znajdziesz pod tym linkiem: https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(25)01853-7/fulltext
Główne wnioski
- 800 milionów dorosłych na świecie żyje z przewlekłą chorobą nerek – to ponad dwukrotny wzrost w porównaniu z 1990 rokiem.
- W 2023 roku PChN była dziewiątą najczęstszą przyczyną zgonów i odpowiadała za blisko 1,5 miliona zgonów rocznie.
- Do głównych czynników ryzyka należą cukrzyca, nadciśnienie, otyłość i niewłaściwa dieta – szczególnie niskie spożycie owoców i warzyw oraz wysokie spożycie sodu.
- Dostęp do terapii nerkozastępczej pozostaje nierówny, dlatego kluczowe znaczenie mają działania profilaktyczne i wczesna diagnostyka.
Źródło:
- Institute for Health Metrics and Evaluation
- The Lancet
