Zaburzenia psychiczne stały się jednym z największych wyzwań zdrowotnych XXI wieku. Najnowsza analiza opublikowana w czasopiśmie „The Lancet” pokazuje, że od 1990 roku liczba osób cierpiących na problemy psychiczne niemal się podwoiła. Obecnie różnego rodzaju zaburzenia dotykają około 1,2 miliarda ludzi na całym świecie. Co więcej, schorzenia psychiczne są dziś główną przyczyną niepełnosprawności, wyprzedzając choroby układu krążenia, nowotwory oraz schorzenia układu mięśniowo-szkieletowego. Badanie zostało przeprowadzone przez naukowców z Instytutu Pomiarów i Ewaluacji Zdrowia (IHME) we współpracy z University of Queensland i objęło dane z 204 krajów oraz terytoriów z lat 1990–2023. Autorzy podkreślają, że jest to jak dotąd najbardziej kompleksowa analiza globalnego obciążenia zaburzeniami psychicznymi.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego liczba osób z zaburzeniami psychicznymi niemal podwoiła się od 1990 roku i jakie czynniki napędzają ten wzrost
- Które grupy społeczne są najbardziej narażone na depresję, zaburzenia lękowe i inne problemy psychiczne
- Jak pandemia COVID-19 wpłynęła na globalny kryzys zdrowia psychicznego i dostęp do leczenia
- Dlaczego eksperci alarmują o rosnących lukach w opiece psychiatrycznej oraz konieczności zwiększenia inwestycji w zdrowie psychiczne
Zaburzenia psychiczne odpowiadają za miliony lat życia z niepełnosprawnością
Według analizy w 2023 roku zaburzenia psychiczne odpowiadały za 171 milionów lat życia skorygowanych o niepełnosprawność (DALY). Wskaźnik ten uwzględnia zarówno lata przeżyte z niepełnosprawnością, jak i lata życia utracone wskutek przedwczesnej śmierci. Eksperci wskazują, że zaburzenia psychiczne odpowiadają już za ponad 17% wszystkich lat przeżytych z niepełnosprawnością na świecie. To pokazuje skalę problemu i jego rosnący wpływ na funkcjonowanie społeczeństw, systemów ochrony zdrowia oraz gospodarek. Wśród najczęściej występujących schorzeń dominują:
- zaburzenia lękowe,
- ciężka depresja,
- ADHD,
- zaburzenia ze spektrum autyzmu,
- zaburzenia zachowania,
- zaburzenia rozwoju intelektualnego.
Autorzy badania podkreślają, że szczególnie niepokojący wzrost dotyczy zaburzeń lękowych i depresji po pandemii COVID-19. Od 2019 roku standaryzowana pod względem wieku częstość występowania ciężkiej depresji wzrosła o około 24%, natomiast zaburzeń lękowych o ponad 47%.
Pandemia COVID-19 i czynniki społeczne pogłębiły kryzys zdrowia psychicznego
Zdaniem ekspertów wzrost liczby zaburzeń psychicznych nie jest wyłącznie efektem lepszej diagnostyki. Coraz większe znaczenie mają również czynniki społeczne, ekonomiczne i środowiskowe.
Te rosnące trendy mogą odzwierciedlać zarówno długotrwałe skutki stresu związanego z pandemią , jak i długoterminowe czynniki strukturalne, takie jak ubóstwo, brak bezpieczeństwa, nadużycia, przemoc i słabnące więzi społeczne – powiedział główny autor, dr Damian Santomauro, adiunkt w Queensland Center for Mental Health Research we współpracy z University of Queensland.
Eksperci wskazują, że pandemia COVID-19 znacząco zwiększyła poziom izolacji społecznej, niepewności ekonomicznej i przewlekłego stresu. W wielu krajach doszło również do ograniczenia dostępu do opieki psychiatrycznej oraz psychologicznej, co mogło dodatkowo pogłębić problemy zdrowia psychicznego.
Aby sprostać temu narastającemu wyzwaniu, konieczne będą stałe inwestycje w systemy opieki psychiatrycznej, szerszy dostęp do opieki oraz skoordynowane działania na skalę globalną w celu lepszego wsparcia grup najbardziej narażonych na ryzyko.
Największe obciążenie przypada na nastolatków i młode kobiety
Badanie pokazuje, że zaburzenia psychiczne szczególnie silnie dotykają młodzież w wieku 15–19 lat. To właśnie w tym okresie życia obserwuje się największe obciążenie psychiczne, które może wpływać na edukację, relacje społeczne oraz przyszłe życie zawodowe.
Nasze odkrycia pokazują, że obciążenie zaburzeniami psychicznymi osiąga szczyt w wieku 15–19 lat, co stanowi kluczowy okres rozwoju, który może kształtować ścieżki edukacyjne, zawodowe i relacje – powiedziała współautorka dr Alize Ferrari.
Autorzy zwracają również uwagę na wyraźne różnice między kobietami i mężczyznami. W 2023 roku z zaburzeniami psychicznymi żyło około 620 milionów kobiet oraz 552 miliony mężczyzn. Kobiety odpowiadały także za większą liczbę DALY – 92,6 miliona wobec 78,6 miliona w przypadku mężczyzn. Eksperci wskazują, że różnice te mogą wynikać między innymi z:
- większego narażenia kobiet na przemoc i wykorzystywanie,
- nierówności społecznych,
- obciążeń związanych z opieką nad rodziną,
- dyskryminacji ze względu na płeć,
- przewlekłego stresu ekonomicznego i społecznego.
Systemy ochrony zdrowia nie nadążają za skalą problemu
Jednym z najbardziej alarmujących wniosków płynących z raportu są ogromne luki w dostępie do leczenia psychiatrycznego. Analizy GBD wskazują, że jedynie około 9% osób z ciężką depresją otrzymuje minimalnie odpowiednie leczenie. W 90 krajach mniej niż 5% pacjentów ma dostęp do właściwej opieki psychiatrycznej. Jedynie niewielka grupa państw o wysokich dochodach, takich jak Australia, Kanada czy Holandia, osiąga poziom leczenia przekraczający 30%. Dane te pokazują ogromne dysproporcje w dostępie do świadczeń zdrowia psychicznego pomiędzy krajami rozwiniętymi a regionami o niższych dochodach.
Rosnące obciążenie zaburzeniami psychicznymi oznacza także coraz większe koszty społeczne i ekonomiczne. Problemy zdrowia psychicznego wpływają bowiem nie tylko na pacjentów, ale również na ich rodziny, opiekunów, rynek pracy oraz wydolność systemów ochrony zdrowia.
Europa Zachodnia i kraje wysokodochodowe z wysokim obciążeniem psychicznym
Badanie wykazało, że jedne z najwyższych wskaźników obciążenia zaburzeniami psychicznymi odnotowano w regionach wysokodochodowych, takich jak Europa Zachodnia i Australazja. Szczególnie wysokie wartości zaobserwowano między innymi w Holandii, Portugalii oraz Australii.
Jednocześnie wyraźny wzrost problemów psychicznych odnotowano również w Afryce Subsaharyjskiej i niektórych częściach Azji Południowej. Eksperci podkreślają, że globalizacja kryzysu zdrowia psychicznego sprawia, iż konieczne są skoordynowane działania na poziomie międzynarodowym.
Zdrowie psychiczne staje się jednym z największych wyzwań zdrowotnych świata
Autorzy raportu podkreślają, że bez zwiększenia inwestycji w psychiatrię, psychologię oraz działania profilaktyczne sytuacja może się dalej pogarszać. Kluczowe znaczenie ma również poprawa dostępu do opieki, szczególnie w krajach o niskich i średnich dochodach.
Rosnąca liczba zaburzeń psychicznych pokazuje, że zdrowie psychiczne staje się jednym z najważniejszych obszarów zdrowia publicznego na świecie. Eksperci wskazują, że skuteczna odpowiedź na ten kryzys będzie wymagała zarówno zmian systemowych, jak i większej świadomości społecznej dotyczącej profilaktyki, wsparcia psychologicznego oraz wczesnej diagnostyki.
Główne wnioski
- Według analizy opublikowanej w The Lancet, liczba osób cierpiących na zaburzenia psychiczne wzrosła od 1990 roku niemal dwukrotnie i obecnie dotyczy około 1,2 miliarda ludzi na świecie.
- W 2023 roku zaburzenia psychiczne odpowiadały za 171 milionów DALY i ponad 17% wszystkich lat przeżytych z niepełnosprawnością, stając się główną przyczyną niepełnosprawności globalnie.
- Największy wzrost dotyczył zaburzeń lękowych oraz ciężkiej depresji, których częstość występowania znacząco wzrosła po pandemii COVID-19.
- Badanie wykazało również poważne luki w opiece psychiatrycznej – jedynie około 9% osób z ciężką depresją otrzymuje minimalnie odpowiednie leczenie, a w wielu krajach dostęp do opieki pozostaje bardzo ograniczony.
Źródło:
- https://www.healthdata.org/news-events/newsroom/news-releases/global-mental-disorders-have-nearly-doubled-1990-now-affecting
- https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(26)00519-2/abstract
