Pacjenci operowani z powodu ostrego zapalenia wyrostka robaczkowego mieli niższe ryzyko późniejszego rozpoznania raka jelita grubego niż osoby leczone wyłącznie antybiotykami. W dużym badaniu obejmującym ponad 30 tys. pacjentów nowotwór rozpoznano odpowiednio u 0,7 proc. i 1,7 proc. chorych. Naukowcy podkreślają jednak, że wyniki nie oznaczają, iż appendektomia powinna być wykonywana w celu profilaktyki raka.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak różniło się ryzyko późniejszego rozpoznania raka jelita grubego u pacjentów po appendektomii i osób leczonych wyłącznie antybiotykami.
- Jakie są wyniki badania obejmującego ponad 30 tys. pacjentów z ostrym zapaleniem wyrostka robaczkowego, w którym rak jelita grubego rozpoznano u 0,7 proc. osób po operacji i 1,7 proc. leczonych antybiotykami.
- Dlaczego obserwowanej zależności nie można traktować jako dowodu, że usunięcie wyrostka robaczkowego chroni przed rakiem jelita grubego.
- Jakie mechanizmy mogą wyjaśniać wyniki badania, w tym wcześniejsze wykrywanie ukrytego nowotworu oraz możliwą rolę stanu zapalnego, mikrobiomu jelitowego i układu odpornościowego.
Appendektomia a ryzyko raka jelita grubego
W ostatnich latach podejście do leczenia ostrego zapalenia wyrostka robaczkowego uległo zmianie. Appendektomia pozostaje jedną z najczęściej wykonywanych operacji, jednak u wybranych pacjentów możliwe jest leczenie zachowawcze z zastosowaniem antybiotyków. Naukowcy z USA postanowili sprawdzić, czy wybór metody leczenia może wiązać się również z długoterminowym ryzykiem onkologicznym.
W retrospektywnym badaniu kohortowym wykorzystano dane z TriNetX Global Collaborative Network obejmującej 168 organizacji ochrony zdrowia. Porównano pacjentów z ostrym zapaleniem wyrostka robaczkowego leczonych operacyjnie z osobami otrzymującymi wyłącznie antybiotyki. Po dopasowaniu grup każda liczyła początkowo 15 774 pacjentów. Po wykluczeniu osób, u których rak jelita grubego został rozpoznany wcześniej, analiza objęła 15 616 pacjentów po appendektomii oraz 15 295 leczonych antybiotykami.
Rak jelita grubego: 0,7 proc. po operacji i 1,7 proc. po antybiotykach
Różnica pomiędzy grupami była wyraźna. Rak jelita grubego został później zdiagnozowany u 110 pacjentów po appendektomii, czyli 0,7 proc., oraz u 254 pacjentów leczonych wyłącznie antybiotykami, czyli 1,7 proc. Według autorów appendektomia wiązała się tym samym z 58 proc. niższym względnym ryzykiem późniejszej diagnozy raka jelita grubego. Badacze przestrzegają jednak przed interpretowaniem tej zależności jako dowodu na ochronne działanie operacji.
Wyniki te nie powinny być interpretowane jako sygnał, że każdy pacjent z zapaleniem wyrostka robaczkowego potrzebuje appendektomii, aby zapobiec nowotworom – powiedział dr Nfonsam. Podawanie antybiotyków pozostaje ważną opcją. Jednak omawiając leczenie nieoperacyjne, powinniśmy również myśleć szerzej niż tylko o bezpośrednim epizodzie zapalenia wyrostka robaczkowego, biorąc pod uwagę potencjalne długoterminowe ryzyko onkologiczne i odpowiednie monitorowanie.
Skąd może wynikać obserwowana zależność?
Dokładny mechanizm nie jest znany. Autorzy wskazują kilka możliwych wyjaśnień, które wymagają dalszych badań. Jednym z nich jest możliwość, że u części pacjentów ostre zapalenie wyrostka robaczkowego stanowi wczesny objaw istniejącego już, ale jeszcze nierozpoznanego raka jelita grubego. Przykładowo guz zlokalizowany po prawej stronie jelita grubego może zaburzać odpływ z wyrostka i przyczyniać się do wystąpienia stanu zapalnego.
Operacja daje jednocześnie możliwość bezpośredniej oceny oraz wykonania badania histopatologicznego usuniętego wyrostka. Jego wynik może stać się wskazaniem do dalszej diagnostyki. Takiej możliwości nie ma bezpośrednio w przypadku leczenia wyłącznie antybiotykami.
Wyrostek robaczkowy może mieć znaczenie dla mikrobiomu i odporności
Drugim potencjalnym wyjaśnieniem są biologiczne funkcje samego wyrostka robaczkowego. Narząd przez lata był traktowany przede wszystkim jako pozostałość ewolucyjna. Obecnie wiadomo jednak, że zawiera znaczną ilość tkanki limfoidalnej i może odgrywać rolę w funkcjonowaniu układu odpornościowego jelit oraz mikrobiomu.
Wyrostek robaczkowy to coś więcej niż narząd szczątkowy – powiedział dr Nfonsam. Jest bogaty w tkankę limfoidalną i uczestniczy w mikrobiomie jelitowym oraz układzie odpornościowym w tym obszarze. To, czy przewlekły stan zapalny lub zmiany w lokalnym środowisku mikrobiologicznym przyczyniają się do rozwoju raka, jest biologicznie prawdopodobne, ale nasze badanie nie daje odpowiedzi na to pytanie.
Autorzy wskazują, że potencjalną rolę mogą odgrywać zarówno stan zapalny, zmiany mikrobiomu, jak i wcześniejsze wykrywanie ukrytych nowotworów.
Nie każdy pacjent powinien być leczony w ten sam sposób
Wyniki nie oznaczają, że leczenie antybiotykami należy porzucić na rzecz operacji. Badanie było retrospektywne, dlatego pokazuje związek statystyczny, ale nie pozwala stwierdzić, że appendektomia była bezpośrednią przyczyną niższego ryzyka raka jelita grubego Znaczenie przy wyborze leczenia i późniejszego monitorowania mogą mieć indywidualne czynniki ryzyka nowotworu, takie jak wiek, predyspozycje genetyczne czy historia rodzinna.
Leczenie nie powinno być uniwersalne – powiedział dr Nfonsam. Wiek, predyspozycje genetyczne, historia rodzinna i inne czynniki ryzyka raka jelita grubego mogą mieć znaczenie, gdy będziemy badać, jak dobierać pacjentów i planować opiekę pooperacyjną.
Potrzebne są dalsze badania
Analiza obejmująca ponad 30 tys. pacjentów wskazuje na interesującą zależność pomiędzy sposobem leczenia ostrego zapalenia wyrostka robaczkowego a późniejszym rozpoznaniem raka jelita grubego. Nowotwór stwierdzono u 0,7 proc. pacjentów po appendektomii i 1,7 proc. osób leczonych wyłącznie antybiotykami. Wyniki mogą mieć znaczenie przede wszystkim dla dalszych badań nad doborem pacjentów do leczenia zachowawczego i ich późniejszym monitorowaniem onkologicznym. Nie stanowią natomiast podstawy do wykonywania appendektomii w celu zapobiegania rakowi jelita grubego.
Badanie zaprezentowano podczas Kongresu Klinicznego American College of Surgeons 2026. Należy przy tym zaznaczyć, że streszczenia prezentowane na forum naukowym kongresu są oceniane i wybierane przez komitet programowy, ale na tym etapie nie przeszły jeszcze pełnego procesu recenzji eksperckiej.
Główne wnioski
- W retrospektywnym badaniu obejmującym ponad 30 tys. pacjentów rak jelita grubego rozpoznano u 0,7 proc. osób po appendektomii i 1,7 proc. pacjentów leczonych wyłącznie antybiotykami.
- Appendektomia z powodu ostrego zapalenia wyrostka robaczkowego wiązała się z 58 proc. niższym względnym ryzykiem późniejszego rozpoznania raka jelita grubego w porównaniu z leczeniem samymi antybiotykami.
- Badanie miało charakter retrospektywny, dlatego nie dowodzi, że usunięcie wyrostka robaczkowego bezpośrednio zmniejsza ryzyko raka jelita grubego. Autorzy podkreślają, że antybiotykoterapia pozostaje ważną opcją leczenia wybranych pacjentów.
- Autorzy wskazują, że przy wyborze leczenia i późniejszego monitorowania pacjentów znaczenie mogą mieć wiek, historia rodzinna, predyspozycje genetyczne i inne czynniki ryzyka raka jelita grubego.
