Duże zmiany w ochronie zdrowia od 1 października. Oto 12 najważniejszych 

1 października 2026 r. przynosi szereg zmian ważnych dla pacjentów, lekarzy, placówek medycznych i innych podmiotów działających w ochronie zdrowia. Rusza kolejny etap e-DiLO, zmienia się program lekowy B.6, NFZ rozszerza monitorowanie kolejek, a osoby z grup ryzyka zyskują dostęp do niskodawkowej tomografii komputerowej w profilaktyce raka płuca. Zebraliśmy najważniejsze regulacje i rozwiązania, które zaczynają obowiązywać od 1 października, oraz te, których wejście w życie zostało przesunięte.

Z tego artykułu dowiesz się…

• Jakie zmiany w leczeniu, refundacji i profilaktyce zaczynają obowiązywać od 1 października 2026 r.
• Jak zmienią się program lekowy B.6, e-DiLO oraz monitorowanie kolejek przez NFZ.
• Jakie nowe obowiązki i terminy dotyczą medyków, przedsiębiorców i podmiotów leczniczych.
• Które rozwiązania NFZ zostały przesunięte na 2027 r.

1. Voicebot zadzwoni do pacjentów zapisanych przez centralną e-rejestrację

Od 1 października rozpoczyna się wdrażanie asystenta głosowego centralnej e-rejestracji. Voicebot wykorzystujący sztuczną inteligencję ma kontaktować się z częścią pacjentów przed zaplanowaną wizytą i umożliwiać jej potwierdzenie, zmianę terminu albo odwołanie.

W pierwszym etapie rozwiązanie obejmie wybrane osoby, które przekazały placówce numer telefonu stacjonarnego. Ma to ułatwić korzystanie z centralnej e-rejestracji pacjentom, którzy nie używają internetu lub smartfonów.

Asystent ma przypominać o wizycie dwukrotnie – tydzień oraz dzień przed jej terminem. Podczas rozmowy przedstawi się jako asystent AI centralnej e-rejestracji, poinformuje, jakiej wizyty dotyczy połączenie, oraz poprosi o potwierdzenie tożsamości.

Decyzja pacjenta zostanie przekazana do centralnej e-rejestracji. Jeżeli wizyta zostanie odwołana, zwolniony termin będzie mógł trafić do innej osoby. Voicebot nie zastępuje dotychczasowych sposobów obsługi wizyt – nadal będzie można korzystać z placówki, Internetowego Konta Pacjenta oraz aplikacji mojeIKP.

Pierwotnie uruchomienie tego rozwiązania planowano na 1 lipca 2026 r.

2. Niskodawkowa tomografia w profilaktyce raka płuca bez skierowania

Od 1 października osoby spełniające określone kryteria ryzyka będą mogły skorzystać bez skierowania z bezpłatnej niskodawkowej tomografii komputerowej (NDTK). Ogólnopolski program finansowany przez NFZ zastępuje pilotaż realizowany w latach 2020-2023.

Program obejmie osoby w wieku 55-74 lat, które obecnie palą lub paliły w przeszłości i mają co najmniej 20 paczkolat, a od zaprzestania palenia nie upłynęło więcej niż 15 lat.

Przy dodatkowych czynnikach ryzyka granica wieku zostanie obniżona do 50 lat. Dotyczy to m.in. osób z POChP, włóknieniem płuc, określonym narażeniem zawodowym lub środowiskowym czy przypadkiem raka płuca u krewnego pierwszego stopnia. Program jest przeznaczony dla osób bez objawów wskazujących na chorobę.

NDTK umożliwia wykrycie niewielkich zmian w płucach jeszcze przed wystąpieniem objawów. Samo wykonanie skanu trwa kilka sekund, a cała wizyta zwykle kilkanaście minut. Program ma być dostępny we wszystkich 16 województwach. Szacuje się, że kryteria udziału może spełniać około 1,9 mln osób w Polsce.

3. Duża przebudowa programu lekowego B.6

Od 1 października zmienia się również program lekowy B.6 dotyczący leczenia raka płuca oraz międzybłoniaka opłucnej. Program obejmuje około 14 tys. pacjentów, a w 2025 r. jego koszt przekroczył 1,41 mld zł.

Nowa konstrukcja przewiduje podział programu na moduły dotyczące niedrobnokomórkowego raka płuca (NDRP), drobnokomórkowego raka płuca (DRP) oraz międzybłoniaka opłucnej. Zmiany mają uporządkować kryteria kwalifikacji do poszczególnych schematów i usprawnić raportowanie wyników leczenia.

Zmodyfikowane zostają również zasady immunoterapii. Przewidziano możliwość ponownego zastosowania inhibitora immunologicznych punktów kontrolnych (ICI) u pacjentów, którzy wcześniej otrzymywali immunoterapię w ramach leczenia radykalnego.

W stadium uogólnionym immunoterapia będzie mogła być prowadzona przez dwa lata, a następnie przerwana w ramach tzw. wakacji terapeutycznych. Jeżeli stan kliniczny pacjenta będzie tego wymagał, przewidziano możliwość ponownego zastosowania leczenia.

Zmiany dotyczą także NDRP typu NOS, czyli niedrobnokomórkowego raka płuca nieokreślonego. Panel terapii dostępnych dla tej grupy pacjentów ma być rozszerzany z urzędu.

4. NFZ zaczyna centralnie monitorować kolejki do kolejnych zabiegów

Od 1 października NFZ rozszerza centralne monitorowanie harmonogramów przyjęć. Placówki mają prowadzić kolejki do wskazanych świadczeń w aplikacji AP KOLCE.

Pacjenci znajdujący się już na listach oczekujących nie muszą zapisywać się ponownie. Przeniesienie danych ma umożliwić Funduszowi bieżącą kontrolę sposobu prowadzenia harmonogramów oraz wykrywanie sytuacji, w których jedna osoba figuruje kilkukrotnie na liście oczekujących na to samo świadczenie.

Zmiana obejmuje 15 zabiegów szpitalnych, m.in. koronarografię, wszczepienie i wymianę rozruszników jedno- i dwujamowych, implantację wewnątrzczaszkowego neurostymulatora mózgu, wszczepienie i wymianę stymulatora nerwu błędnego, artroskopię leczniczą stawu kolanowego, plastykę więzadeł pobocznych kolana, usunięcie migdałków, zabiegi na przegrodzie nosowej oraz termolezję.

5. Nowa lista refundacyjna od 1 października

Październik przynosi również kolejną zmianę wykazu leków refundowanych. Ministerstwo Zdrowia zapowiedziało 24 nowe terapie – 13 onkologicznych i 11 nieonkologicznych. Osiem z nich dotyczy chorób rzadkich.

Na tę liczbę składa się 18 nowych cząsteczko-wskazań oraz sześć rozszerzeń dotychczasowych wskazań, także o zastosowania off-label. Dodatkowo na podstawie art. 30a ustawy o refundacji uwzględniono 10 terapii o ugruntowanej skuteczności.

Od października kontynuowanych ma być także 313 refundacji. Zmieniają się jednocześnie ceny leków – w przypadku 312 produktów odpłatność spada, natomiast przy 155 pozycjach pacjenci zapłacą więcej.

Zmiany dotyczą także wykazu bezpłatnych leków dla osób 65+. Lista S obejmuje 3736 pozycji, jednak nie znalazły się na niej cztery dotychczas dostępne produkty: Eliquis (apiksaban), Januvia i Janumet (sitagliptyna) oraz Ultibro Breezhaler.

6. e-DiLO wchodzi w drugi etap

1 października rozpoczyna się kolejny etap wdrażania elektronicznej karty diagnostyki i leczenia onkologicznego, czyli e-DiLO.

System wystartował 11 sierpnia 2026 r., ale początkowo dostęp otrzymały ośrodki SOLO III pełniące funkcję Wojewódzkich Ośrodków Monitorujących. Od października e-DiLO zostaje udostępnione pozostałym podmiotom zakwalifikowanym do Krajowej Sieci Onkologicznej jako SOLO I, SOLO II i SOLO III oraz Ośrodkom Kooperacyjnym.

Z systemu będą mogły korzystać także inne osoby i podmioty mające uprawnienie do wystawienia pacjentowi karty diagnostyki i leczenia onkologicznego, m.in. lekarze POZ oraz lekarze realizujący programy zdrowotne.

Wyjątki dotyczą hematoonkologii oraz pacjentów poniżej 18. roku życia. Do końca 2026 r. karty mogą być tam wystawiane i obsługiwane według dotychczasowych zasad w AP-DILO. Z dotychczasowej aplikacji do 31 grudnia będą mogły korzystać również placówki, które nie zakończyły pełnej integracji e-DiLO z własnymi systemami HIS.

7. E-Doręczenia obowiązkowe dla przedsiębiorców

Zmiana ważna dla lekarzy, lekarzy dentystów i innych przedstawicieli zawodów medycznych prowadzących działalność gospodarczą dotyczy e-Doręczeń.

Do 30 września przedsiębiorcy powinni założyć adres do e-Doręczeń. Od 1 października system staje się obowiązkowy dla wszystkich przedsiębiorców objętych tym terminem.

E-Doręczenia służą do elektronicznego przesyłania i odbierania korespondencji urzędowej. System zapewnia również dowody nadania i odbioru dokumentów.

8. 1 października rozpoczynają się staże podyplomowe lekarzy i dentystów

1 października rozpoczyna się staż podyplomowy lekarzy i lekarzy dentystów. Staż odbywa się na podstawie umowy o pracę zawieranej na czas określony – 13 miesięcy w przypadku lekarza oraz 12 miesięcy w przypadku lekarza dentysty.

Lekarz stażysta wykonuje zawód przede wszystkim w miejscu odbywania stażu i pracuje pod nadzorem opiekuna oraz przełożonych. Praca poza miejscem stażu jest możliwa jedynie w przypadkach określonych w ustawie o zawodach lekarza i lekarza dentysty.

Okres umowy może zostać wydłużony m.in. w związku z chorobą, macierzyństwem, urlopem wychowawczym czy urlopem bezpłatnym – w tym ostatnim przypadku maksymalnie o trzy miesiące.

Karty stażu podyplomowego pozostaną bez zmian. Projekt rozporządzenia Ministra Zdrowia z 15 września 2026 r. przewiduje, że wzory dokumentów „Karta stażu podyplomowego lekarza” oraz „Karta stażu podyplomowego lekarza dentysty” będą takie same jak obecnie obowiązujące, określone w rozporządzeniu z 3 stycznia 2025 r.

9. NFZ zwiększa wycenę leczenia obustronnej przepukliny o 40%

Od 1 października zmienia się finansowanie jednoczasowego leczenia obustronnej przepukliny pachwinowej. Wycena tego świadczenia rośnie o 40%.

Rozwiązanie ma premiować wykonanie zabiegu po obu stronach podczas jednej hospitalizacji. Dla pacjenta oznacza to możliwość przejścia jednego zabiegu i jednej rekonwalescencji zamiast dwóch oddzielnych procedur.

Nowe zasady finansowania określono w zarządzeniu Prezesa NFZ nr 102/2026/DSOZ.

10. Zmieniają się opłaty za pobyt w sanatorium

Od 1 października zmieniają się stawki częściowej odpłatności pacjentów za wyżywienie i zakwaterowanie podczas leczenia uzdrowiskowego finansowanego przez NFZ.

Wysokość opłaty zależy od standardu pokoju. Jak wylicza gazetaprawna.pl, w przypadku jednoosobowego pokoju z pełnym węzłem higieniczno-sanitarnym stawka wynosząca do końca września 40,90 zł za dobę spada od października do 32,60 zł.

Przy 21-dniowym pobycie oznacza to zmniejszenie kosztu z 858,90 zł do 684,60 zł, czyli o 174,30 zł. Inne stawki obowiązują w zależności od rodzaju pokoju i jego wyposażenia.

11. Więcej osób obejmie finansowanie szczepień przeciw HPV

Od 1 października rozszerza się grupa osób, dla których zakup szczepionek przeciw ludzkiemu wirusowi brodawczaka (HPV) będzie finansowany ze środków pozostających w dyspozycji ministra zdrowia.

Zgodnie z obwieszczeniem Ministra Zdrowia z 30 września 2026 r. rozwiązanie obejmuje osoby po ukończeniu 18. roku życia do ukończenia 26 lat. W tej grupie stosowany będzie schemat trzydawkowy.

Istotny jest jednak moment rozpoczęcia szczepienia – pierwsza dawka musi zostać podana przed ukończeniem 25. roku życia. Cykl szczepienia może zostać zakończony już po 25. urodzinach, jeżeli zachowane zostaną odpowiednie odstępy pomiędzy dawkami.

Finansowanie dla tej grupy rozpocznie się 1 października 2026 r. i ma obowiązywać do 31 maja 2027 r.

12. Do 3 października ważny termin dla placówek w związku z cyberbezpieczeństwem

Ta zmiana nie przypada dokładnie na 1 października, ale termin jest na tyle bliski, że podmioty lecznicze powinny o nim pamiętać. Do 3 października placówki objęte przepisami powinny ustalić, czy spełniają kryteria podmiotu kluczowego lub ważnego wynikające z ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa.

Ocena wymaga sprawdzenia zarówno rodzaju prowadzonej działalności, jak i wielkości organizacji. W regulacjach wskazano m.in. podmioty lecznicze, urzędy obsługujące Państwową Inspekcję Sanitarną oraz określonych podwykonawców podmiotów kluczowych i ważnych.

W przypadku podmiotów leczniczych niebędących przedsiębiorcami zatrudnienie od 50 do 249 osób kwalifikuje podmiot jako ważny, natomiast przy co najmniej 250 pracownikach – jako kluczowy.

Wnioski o wpis do wykazu podmiotów kluczowych i ważnych można składać za pośrednictwem systemu S46 od 7 maja do 3 października 2026 r. Podmioty objęte regulacją powinny zweryfikować spełnianie kryteriów, przygotować wymagane informacje i dokumentację oraz dokonać formalnego zgłoszenia.

Co nie zmieni się 1 października, choć taki termin wcześniej planowano?

Część zmian dotyczących finansowania świadczeń przez NFZ została przesunięta. Dotyczy to przede wszystkim zasad wykonywania wybranych zabiegów szpitalnych oraz nowych mechanizmów finansowania POZ.

Wybrane zabiegi tylko na właściwych oddziałach od 2027 r.

Od 1 stycznia 2027 r. część procedur będzie finansowana wyłącznie wtedy, gdy zostaną wykonane na oddziale właściwym dla danej specjalności. Wśród nich znajdą się m.in. artroskopie, wybrane zabiegi kończyny dolnej, operacje kręgosłupa oraz określone zabiegi urologiczne dotyczące moczowodu i pęcherza moczowego.

Placówka będzie musiała zapewnić na miejscu odpowiednią kadrę i wyposażenie potrzebne nie tylko do wykonania zabiegu, ale również do opieki nad pacjentem w razie powikłań.

Jednym z celów zmian jest ograniczenie modelu określanego jako „lekarze walizkowi”, gdy specjalista przyjeżdża do placówki w celu wykonania określonych procedur, ale nie jest w niej stale dostępny.

Pierwotnie nowe zasady miały obowiązywać od 1 października 2026 r. Przesunięcie terminu do 1 stycznia 2027 r. daje szpitalom dodatkowe miesiące na dostosowanie organizacji udzielania świadczeń.

Nowe zasady finansowania POZ dopiero od maja 2027 r.

Później zaczną obowiązywać również zmiany dotyczące podstawowej opieki zdrowotnej. NFZ zamierza uzależnić część finansowania od wskaźników dotyczących profilaktyki, wizyt domowych oraz teleporad. Nowy mechanizm ma być stosowany od maja 2027 r., na podstawie danych zgromadzonych w 2026 r.

W przypadku profilaktyki przewidziano obniżenie płatności o 5% dla placówek z najniższą zgłaszalnością pacjentek do programów profilaktyki raka piersi i raka szyjki macicy. Progi wyznaczone na 2027 r. wynoszą odpowiednio 4,55% i 0,044%.

Większa, 10-procentowa korekta ma dotyczyć placówek, które nie realizują wizyt domowych. Analogiczne obniżenie przewidziano w przypadku POZ, które nie udzielają teleporad albo ich udział przekracza 50%. Korekty nie będą dotyczyły całej populacji zapisanej do placówki, lecz grup wiekowych wskazanych przez NFZ.

Zasady zostały określone w zarządzeniu Prezesa NFZ nr 103/2026/DSOZ. Ich wejście w życie przesunięto, aby placówki miały więcej czasu na przygotowanie się do nowego sposobu rozliczeń.