Rosnąca liczba zwolnień lekarskich staje się coraz większym wyzwaniem nie tylko dla systemów ochrony zdrowia, ale również dla gospodarek państw rozwiniętych. Norwegia, która od lat należy do krajów o wysokich wydatkach socjalnych, postanowiła odpowiedzieć na ten problem zmianą systemu finansowania podstawowej opieki zdrowotnej. Nowe rozwiązanie zakłada premiowanie lekarzy rodzinnych za konsultacje, które nie kończą się pełnym zwolnieniem lekarskim. Rząd argumentuje, że celem nie jest ograniczanie dostępu do świadczeń, lecz bardziej indywidualna ocena zdolności pacjentów do pracy i ograniczenie rosnącej absencji chorobowej.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego Norwegia zdecydowała się zmienić sposób wynagradzania lekarzy rodzinnych
- Jak nowe stawki mają wpłynąć na liczbę zwolnień lekarskich i aktywność zawodową pacjentów
- Dlaczego częściowe zwolnienia chorobowe stają się preferowanym rozwiązaniem
- Jakie kontrowersje budzi powiązanie wynagrodzenia lekarzy z decyzjami dotyczącymi L4
Norwegia zmienia system. Lekarze dostaną więcej pieniędzy za brak zwolnienia
Nowy model wynagradzania lekarzy rodzinnych wprowadza trzy poziomy wynagrodzenia zależne od efektu konsultacji. Najniższą stawkę lekarz otrzyma za wizytę zakończoną pełnym zwolnieniem lekarskim. Wyższa stawka będzie dotyczyła zwolnień częściowych, natomiast najwyższe wynagrodzenie przewidziano dla konsultacji, po których pacjent nie otrzyma zwolnienia.
Dotychczas lekarze otrzymywali około 26 koron za wystawienie zwolnienia lekarskiego. Po zmianach dodatkowe wynagrodzenie za konsultację bez L4 ma wynieść 50 koron. Ministerstwo Zdrowia argumentuje, że zmiany mają zachęcić lekarzy do dokładniejszej oceny sytuacji pacjenta oraz poszukiwania rozwiązań pozwalających utrzymać częściową aktywność zawodową.
Rekordowa absencja chorobowa stała się problemem ekonomicznym
Decyzja rządu nie jest przypadkowa. Norwegia od kilku lat obserwuje systematyczny wzrost absencji chorobowej. Według danych NAV, odpowiednika polskiego ZUS:
- absencja chorobowa w 2024 roku osiągnęła 6,8%,
- był to najwyższy poziom od 15 lat,
- tylko w drugim kwartale przełożyło się to na utratę 10,6 mln dni pracy,
- koszty świadczeń chorobowych w 2026 roku mogą osiągnąć 67 mld koron.
Skala problemu sprawia, że ograniczenie liczby pełnych zwolnień stało się jednym z priorytetów polityki zdrowotnej i rynku pracy.
Częściowe zwolnienia zamiast całkowitego wyłączenia z pracy
Jednym z filarów reformy jest promowanie stopniowanych zwolnień lekarskich. Norweski system już dziś pozwala pacjentom pozostawać częściowo aktywnymi zawodowo. Osoba może zostać uznana za niezdolną do pracy np. w 20%, 50% lub 80%, jednocześnie wykonując część obowiązków zawodowych. Rząd uważa, że taki model:
- ogranicza ryzyko długotrwałej dezaktywizacji zawodowej,
- zmniejsza koszty systemowe,
- poprawia utrzymanie kontaktu pacjenta z miejscem pracy,
- może przyspieszać powrót do pełnej aktywności zawodowej.
Pełne zwolnienie ma stać się rozwiązaniem stosowanym częściej wtedy, gdy istnieją wyraźne przesłanki medyczne.
Lekarze zgodzili się po trudnych negocjacjach
Nowe rozwiązania są efektem trudnych rozmów między rządem, a Norweskim Stowarzyszeniem Lekarskim. Kluczową kwestią dla środowiska medycznego było zatrzymanie wcześniejszych planów dotyczących zmian w podstawowym finansowaniu lekarzy rodzinnych.
Dla nas najważniejsze było zapobiegnięcie wprowadzeniu zapowiadanych i jednostronnych zmian w podstawowym dofinansowaniu od 1 lipca. Cieszę się, że możemy teraz zapewnić lekarzy rodzinnych, że Izba Lekarska została wysłuchana i że będziemy mieli czas na bardziej angażujący proces w przyszłości – mówi prezes Norweskiego Stowarzyszenia Lekarskiego Anne-Karin Rime.
Ponad 700 lekarzy rodzinnych zgłaszało wcześniej obawy dotyczące planowanych reform finansowania.
Czy pieniądze wpłyną na decyzje kliniczne?
Największe kontrowersje budzi bezpośrednie powiązanie wynagrodzenia lekarza z decyzją o wystawieniu zwolnienia. Krytycy reformy wskazują, że:
- może pojawić się konflikt interesów,
- pacjenci mogą stracić zaufanie do decyzji lekarzy,
- część osób może kontynuować pracę mimo rzeczywistej potrzeby odpoczynku i leczenia.
Zwolennicy zmian argumentują jednak, że obecny system zbyt często premiował szybkie wystawienie pełnego zwolnienia zamiast pogłębionej rozmowy. Minister zdrowia Jan Christian Vestre wcześniej wskazywał:
To paradoks, że tak szybko dzwonimy do kogoś, kto jest chory. Zamiast poświęcić czas na rozmowy o tym, jak naprawdę się sprawy mają. Dlatego rozważamy możliwość uczynienia takich rozmów bardziej atrakcyjnymi.
Pracodawcy popierają reformę
Zmiany pozytywnie oceniła organizacja pracodawców NHO. Przedstawiciele organizacji podkreślają, że system powinien zachęcać do aktywności zawodowej i utrzymywania kontaktu pracownika z miejscem pracy.
Systemy muszą być tak skonstruowane, aby zapewniały zachęty do pracy. Dla NHO ważne było zatem, aby system stawek dla lekarzy zwiększał opłacalność poświęcania czasu na dialog i działania następcze w przypadku, gdy można uniknąć zwolnienia lekarskiego. Cieszymy się, że to już działa – mówi Nina Melsom, dyrektor ds. życia zawodowego i taryf w NHO.
Główne wnioski
- Norwegia wprowadza trzystopniowy system wynagradzania lekarzy rodzinnych, w którym najwyższe stawki przewidziano za konsultacje zakończone bez wystawienia zwolnienia lekarskiego.
- Absencja chorobowa osiągnęła w 2024 roku poziom 6,8%, najwyższy od 15 lat, a tylko w drugim kwartale przełożyła się na utratę 10,6 mln dni pracy.
- Rząd chce promować częściowe zwolnienia lekarskie, pozwalające pacjentom zachować aktywność zawodową na poziomie np. 20%, 50% lub 80% zdolności do pracy.
- Koszty świadczeń chorobowych mogą sięgnąć 67 mld koron w 2026 roku, dlatego reforma ma ograniczyć wydatki i zwiększyć aktywność zawodową, choć budzi pytania o niezależność decyzji klinicznych.
Źródła:
- https://www.legeforeningen.no/nyheter/2026/enighet-med-staten-varslede-endringer-i-fastlegens-basistilskudd-settes-pa-vent/
- https://www.aftenposten.no/norge/politikk/i/q6vj9E/naa-skal-fastleger-tjene-penger-paa-ikke-aa-gi-deg-sykmelding
