Od 13 kwietnia 2026 r. zmienia się sposób funkcjonowania orzecznictwa w ZUS – i nie chodzi tylko o kadry. Nowe przepisy rozszerzają katalog zawodów medycznych uprawnionych do wydawania orzeczeń, zmieniają wymagania wobec lekarzy oraz wprowadzają bardziej elastyczne formy współpracy. Równolegle zaostrzono i doprecyzowano zasady dotyczące zwolnień lekarskich L4.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak zmienia się skład kadry medycznej w orzecznictwie ZUS.
- Jakie nowe zasady obowiązują przy korzystaniu z L4.
- Jak definiowana jest praca zarobkowa i aktywność podczas zwolnienia.
- Jak będą wyglądać kontrole zwolnień lekarskich po zmianach.
Nowe grupy zawodowe w orzecznictwie ZUS
Dotychczas orzeczenia dla potrzeb ZUS wydawali wyłącznie lekarze specjaliści zatrudnieni na umowę o pracę. Od połowy kwietnia katalog osób uprawnionych zostaje rozszerzony.
W określonych ustawowo sprawach orzeczenia będą mogli wydawać także przedstawiciele innych zawodów medycznych:
- fizjoterapeuci ze specjalizacją – w zakresie rehabilitacji leczniczej w ramach prewencji rentowej ZUS,
- pielęgniarki i pielęgniarze ze specjalizacją – w sprawach dotyczących niezdolności do samodzielnej egzystencji.
Szerszy dostęp lekarzy do pracy w ZUS
Zmiany obejmują również same wymagania wobec lekarzy orzeczników. Oprócz lekarzy specjalistów, pracę w ZUS będą mogli podjąć:
- lekarze w trakcie szkolenia specjalizacyjnego w określonej dziedzinie medycyny,
- lekarze z co najmniej 5-letnim doświadczeniem zawodowym, nawet bez specjalizacji.
Nowe przepisy wprowadzają również większą elastyczność w zakresie współpracy z personelem medycznym. Lekarze, fizjoterapeuci i pielęgniarki będą mogli wykonywać zadania:
- na podstawie umowy o pracę,
- albo w ramach umowy o świadczenie usług.
Nowe zasady utraty prawa do zasiłku chorobowego
Równolegle od 13 kwietnia br. zmieniają się przepisy dotyczące wykorzystywania zwolnień lekarskich. Ustawodawca doprecyzował, kiedy ubezpieczony traci prawo do zasiłku za cały okres L4. Do utraty świadczenia dochodzi, gdy osoba w trakcie zwolnienia:
- wykonuje pracę zarobkową,
- podejmuje aktywność niezgodną z celem zwolnienia.
Nowością jest precyzyjne zdefiniowanie tych pojęć. Praca zarobkowa obejmuje każdą czynność o charakterze zarobkowym, niezależnie od podstawy prawnej. Wyłączono z niej jednak tzw. czynności incydentalne, jeśli wynikają z istotnych okoliczności – przy czym polecenie pracodawcy nie jest taką okolicznością.
Aktywność niezgodna z celem zwolnienia – doprecyzowanie definicji
Przepisy wprost wskazują, że za działanie niezgodne z celem zwolnienia uznaje się każdą aktywność, która utrudnia lub wydłuża proces leczenia i rekonwalescencji. Nie obejmuje to:
- zwykłych czynności życia codziennego,
- incydentalnych działań wynikających z istotnych okoliczności.
Każda sytuacja będzie jednak oceniana indywidualnie, co oznacza, że znaczenie nadal będzie miał kontekst medyczny i faktyczny przebieg rekonwalescencji.
Nowe zasady kontroli zwolnień lekarskich
Zmiany obejmują także sam proces kontroli prawidłowości wykorzystywania L4. Uregulowano szczegółowo:
- uprawnienia osób kontrolujących, w tym możliwość weryfikacji tożsamości,
- obowiązki osoby kontrolowanej,
- zasady przeprowadzania kontroli,
- sposób sporządzania protokołu,
- tryb składania zastrzeżeń.
Wprowadzone zostaną także nowe wzory dokumentów – upoważnienia do kontroli oraz protokołu pokontrolnego, które zostaną określone w rozporządzeniu.
Reforma etapowa. Kolejne zmiany od 2027 roku
Wchodzące w życie 13 kwietnia przepisy to tylko część szerszej reformy orzecznictwa w ZUS. Kolejny etap zaplanowano na 1 stycznia 2027 r. i ma on objąć m.in. organizację postępowania orzeczniczego oraz nowy tryb wydawania orzeczeń.
Główne wnioski
- Od 13 kwietnia 2026 r. ZUS rozszerza orzecznictwo o fizjoterapeutów i pielęgniarki ze specjalizacją.
- Lekarze bez specjalizacji (z min. 5-letnim doświadczeniem) oraz w trakcie specjalizacji mogą pracować jako orzecznicy.
- Nowe przepisy L4 precyzyjnie definiują pracę zarobkową i aktywność niezgodną z celem zwolnienia.
- Zmieniają się zasady kontroli – nowe uprawnienia kontrolujących i nowe wzory dokumentów.
Źródło:
- https://www.zus.pl/-/zmiany-w-kontroli-i-wykorzystywaniu-zwolnie%C5%84-od-pracy-od-13-kwietnia-2026-r.?redirect=%2Fo-zus%2Faktualnosci
- http://zus.pl/-/zmiany-w-orzecznictwie-lekarskim-w-zus
