W 2024 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych przeprowadził 486,4 tys. kontroli zwolnień lekarskich, sprawdzając, czy ubezpieczeni rzeczywiście są niezdolni do pracy i czy właściwie wykorzystują czas przeznaczony na rekonwalescencję. Wynik? 36,6 tys. zakwestionowanych świadczeń na łączną kwotę 52 mln 953 tys. zł. To jednak tylko część działań, jakie pojął ZUS – w sumie kwota cofniętych i obniżonych świadczeń chorobowych oraz macierzyńskich wyniosła 259 mln 938 tys. zł.
ZUS kontroluje zwolnienia lekarskie – jakie są zasady?
Zgodnie z obowiązującymi przepisami, ZUS ma prawo do kontroli osób przebywających na zwolnieniu lekarskim. Sprawdzane są dwa aspekty:
- Prawidłowość wykorzystywania zwolnienia lekarskiego – czy ubezpieczony rzeczywiście przeznacza czas na rekonwalescencję, czy np. nie wykonuje pracy zarobkowej lub nie wyjeżdża na wakacje.
- Zasadność zwolnienia lekarskiego – lekarze orzecznicy weryfikują, czy pacjent rzeczywiście jest niezdolny do pracy.
Osoby, u których stwierdzono nieprawidłowości, mogą stracić prawo do świadczenia chorobowego za cały okres zwolnienia, a jeśli zasiłek został już wypłacony – konieczny będzie jego zwrot.
Jakie konsekwencje grożą za nieprawidłowe L4?
Nieprawidłowe wykorzystanie zwolnienia lekarskiego może skutkować:
- Utratą prawa do świadczenia chorobowego za cały okres kontrolowanego zwolnienia,
- Nakazem zwrotu nienależnie pobranych świadczeń,
- Skróceniem zwolnienia przez lekarza orzecznika ZUS – jeśli pacjent zostanie uznany za zdrowego, prawo do zasiłku przysługuje tylko do dnia badania.
W 2024 roku ZUS przeprowadził również obniżenie wypłat świadczeń chorobowych do 100% przeciętnego wynagrodzenia w przypadkach, gdy ubezpieczony stracił tytuł do ubezpieczenia chorobowego. Z tego tytułu zmniejszono wypłaty o 206,98 mln zł, co objęło 112,6 tys. osób.
Najczęstsze przypadki nadużyć – ślub, remont i regaty
ZUS ujawnił wiele przykładów nieprawidłowego wykorzystywania zwolnień. Wśród najczęstszych nadużyć znalazły się:
- Zagraniczne wakacje w trakcie L4,
- Praca zarobkowa – np. udział w komisjach wyborczych, remontowanie budynków, organizowanie imprez,
- Aktywność sportowa – m.in. starty w regatach,
- Udział w wydarzeniach rodzinnych – np. organizacja własnego wesela.
Takie przypadki często prowadzą do cofnięcia świadczenia i konieczności jego zwrotu.
Nie tylko ZUS kontroluje zwolnienia
Warto podkreślić, że nie tylko ZUS ma prawo do przeprowadzania kontroli. Pracodawcy zatrudniający powyżej 20 osób również mogą sprawdzać, czy ich pracownicy prawidłowo wykorzystują zwolnienia lekarskie. Dotyczy to także firm, które samodzielnie wypłacają wynagrodzenia za czas choroby.
Co jest zabronione na zwolnieniu lekarskim?
ZUS jasno określa, jakie działania mogą wzbudzić podejrzenia i prowadzić do utraty świadczenia. Na L4 nie wolno:
- Uczestniczyć w postępowaniach sądowych,
- Załatwiać spraw urzędowych,
- Odprowadzać dzieci do szkoły,
- Podpisywać nowych umów o pracę,
- Brać udziału w rozmowach rekrutacyjnych.
Szczególnie podejrzane są sytuacje, gdy osoba na zwolnieniu lekarskim po jego zakończeniu natychmiast rozpoczyna pracę w nowej firmie – wówczas ZUS może przeprowadzić postępowanie wyjaśniające.
Źródło:
- ZUS
