Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu i Mediaboard opublikowały pierwszy kwartalny Barometr dezinformacji medycznej. Od czerwca do końca sierpnia 2026 r. zidentyfikowano 8393 publikacje i wpisy dotyczące dezinformacji zdrowotnej, które wygenerowały 883 mln potencjalnych kontaktów z przekazem. Zdecydowanie największą część debaty stanowił spór wokół ustawy określanej jako „lex szarlatan”. Autorzy opracowania zwracają też uwagę na komentarze internautów, gdzie udział treści fałszywych lub wprowadzających w błąd był większy niż w samych publikacjach i postach.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jaką skalę osiągnęła debata o dezinformacji medycznej od czerwca do sierpnia 2026 r.
- Dlaczego „lex szarlatan” odpowiadał za większość analizowanych publikacji i ich potencjalnego zasięgu.
- Jakie narracje dotyczące „Big Pharmy”, cenzury i medycyny naturalnej pojawiały się wokół ustawy.
- Dlaczego fałszywe lub wprowadzające w błąd treści częściej występowały w komentarzach niż w publikacjach i postach.
„Lex szarlatan” zdominował debatę o dezinformacji medycznej
Barometr dezinformacji medycznej jest pierwszą z cyklicznych publikacji przygotowywanych przez Obserwatorium Dezinformacji Medycznej Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu. Analiza pierwszego okresu objęła 8393 publikacje i wpisy oraz 9136 komentarzy internautów.
Największy ruch medialny wygenerowała dyskusja o ustawie nazywanej „lex szarlatan”. Temat odpowiadał za 64% wszystkich analizowanych publikacji i wpisów oraz 76% ich łącznego potencjalnego zasięgu. W ciągu trzech miesięcy odnotowano 5369 materiałów dotyczących regulacji. Wygenerowały one blisko 674 mln potencjalnych kontaktów oraz ponad 5 tys. komentarzy.
Szczególnie intensywna debata rozpoczęła się 20 sierpnia, kiedy prezydent zdecydował o niepodpisaniu ustawy i skierowaniu jej do Trybunału Konstytucyjnego. Tylko tego dnia pojawiło się 1458 publikacji i wpisów o potencjalnym zasięgu 190 mln kontaktów. Następnego dnia, po zapowiedzi projektu prezydenckiego, odnotowano kolejnych 1009 materiałów. Łącznie w dwa dni było ich 2467.
„Big Pharma”, cenzura i zagrożenie dla zielarzy
Analiza UMW pokazuje, że spór dotyczący pseudomedycyny został połączony z tematami wykraczającymi poza ochronę zdrowia. W debacie pojawiały się odniesienia do polityki, wolności słowa, koncernów farmaceutycznych oraz rzekomego zagrożenia dla działalności zielarzy, dietetyków i osób zajmujących się medycyną naturalną.
Narrację określaną jako „Lex Big Pharma” zidentyfikowano w 226 materiałach i 304 komentarzach. W 227 materiałach pojawiał się przekaz, zgodnie z którym regulacja miała zagrażać legalnej działalności zielarzy, dietetyków i praktyków medycyny naturalnej. W kolejnych 56 ustawę przedstawiano jako narzędzie cenzury i ograniczania wolności.
– „Lex szarlatan” uwidocznił, jak łatwo istniejące narracje można podłączyć pod nowe wydarzenie: „Big Pharma” staje się „lex Big Pharma”, a wcześniejsze opowieści o cenzurowaniu niewygodnej wiedzy – argumentem przeciw regulacjom dotyczącym pseudomedycyny – wskazuje Wioletta Samborska, dyrektorka Centrum Odkryć Medycznych UMW.
Barometr wskazuje, że stare narracje mogą wracać przy kolejnych wydarzeniach i sporach. Jako obszary ryzyka autorzy wymieniają również generowane przez AI wizerunki lekarzy oraz głośne procesy sądowe celebrytów rozpowszechniających treści antynaukowe.
Eksperci mają większy zasięg, ale występują rzadziej
W badanym okresie eksperci wyjaśniający lub prostujący treści dezinformacyjne pojawili się w mediach 264 razy, podczas gdy promotorzy pseudonauki odnotowali 578 wystąpień. Materiały z udziałem ekspertów osiągały jednak większy zasięg, ponieważ były publikowane przez media docierające do szerszej grupy odbiorców.
UMW zwraca uwagę, że przeciwdziałanie dezinformacji nie powinno ograniczać się do pojedynczych kampanii. Uczelnia rozwija Obserwatorium Dezinformacji Medycznej w ramach Centrum Odkryć Medycznych.
– Świat medyczny to dziś za mało, by skutecznie przeciwdziałać dezinformacji. Konieczne jest działanie międzysektorowe, a przede wszystkim działanie systemowe – mówi prof. Piotr Ponikowski, rektor Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu.
Obserwatorium ma dostarczać regularnych analiz dotyczących skali zjawiska, dominujących narracji i ich dynamiki. UMW prowadzi równolegle działania związane m.in. z popularyzacją nauki, edukacją zdrowotną, kształceniem nauczycieli, narzędziami AI wspierającymi edukację oraz weryfikowaniem popularnych mitów medycznych.
Fałszywe treści częściej pojawiają się w komentarzach
Istotną częścią badania była analiza dyskusji pod publikacjami. Treści fałszywe lub wprowadzające w błąd stanowiły 7% analizowanych publikacji i postów, natomiast w komentarzach ich udział wynosił 12%. Łącznie przeanalizowano 9136 komentarzy.
Dane wskazują, że publikacja rzetelnego materiału nie kończy obiegu informacji. W komentarzach mogą rozwijać się alternatywne narracje, teorie spiskowe, osobiste świadectwa oraz przekazy kwestionujące wiarygodność lekarzy i ekspertów.
– Śledzimy media i rzadko widzimy temat zdrowotny, który w dwa dni potrafi wygenerować blisko dwa i pół tysiąca publikacji – wskazuje Marcin Szczupak, CEO Mediaboard Polska.
UMW chce systemowego przeciwdziałania dezinformacji
Autorzy Barometru wskazują na potrzebę stałego monitorowania nie tylko publikacji medialnych, lecz również reakcji odbiorców i narracji rozwijających się w mediach społecznościowych.
Dominika Szachniewicz, radca prawny i dyrektor generalna UMW, ocenia, że rozszerzenie kompetencji Rzecznika Praw Pacjenta zaproponowane w „lex szarlatan” było właściwym kierunkiem.
– Dzisiaj nie ma żadnego systemu ostrzegania przed dezinformacją medyczną czy praktykami pseudomedycznymi. Dlatego sam system kar to za mało. Musimy mieć jako pacjenci legalne źródło informacji, np. w postaci rejestru podmiotów prowadzących dezinformację medyczną, a ochrona naszego życia i zdrowia musi być priorytetem w zderzeniu z nieuczciwą działalnością zarobkową – podkreśla Szachniewicz.
Kolejne edycje Barometru mają umożliwić obserwowanie zmian w dezinformacji medycznej i wskazywać narracje, które mogą nabierać znaczenia przy następnych wydarzeniach dotyczących zdrowia, medycyny i regulacji prawnych.
Główne wnioski
- Od czerwca do końca sierpnia 2026 r. zidentyfikowano 8393 publikacje i wpisy dotyczące dezinformacji zdrowotnej, które wygenerowały 883 mln potencjalnych kontaktów z przekazem.
- Spór wokół „lex szarlatan” odpowiadał za 64% analizowanych publikacji i wpisów oraz 76% ich potencjalnego zasięgu.
- 20 sierpnia, po decyzji prezydenta o niepodpisaniu ustawy, odnotowano 1458 publikacji i wpisów o potencjalnym zasięgu 190 mln kontaktów.
- Treści fałszywe lub wprowadzające w błąd stanowiły 7% publikacji i postów oraz 12% komentarzy, co wskazuje na większy udział takich przekazów w dyskusjach internautów.
Źródło:
- https://www.umw.edu.pl/pl/aktualnosci/barometr-dezinformacji-medycznej
