Warunki pracy w Europie ulegają stopniowym zmianom wraz z transformacją cyfrową, starzeniem się społeczeństwa i rosnącą mobilnością pracowników. Najnowsza, ósma edycja Europejskiego Badania Warunków Pracy 2024 (EWCS 2024) dostarcza jednego z najbardziej kompleksowych obrazów europejskiego rynku pracy w ostatnich dekadach. Raport opiera się na 36 644 wywiadach bezpośrednich przeprowadzonych w 35 krajach Europy, z których każdy trwał średnio około 45 minut. Dzięki temu badanie pozwala szczegółowo ocenić jakość pracy, relacje społeczne w miejscu zatrudnienia oraz wpływ zmian technologicznych i społecznych na życie zawodowe pracowników.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie najważniejsze wnioski przynosi Europejskie Badanie Warunków Pracy 2024 (EWCS 2024) dotyczące jakości pracy w Europie
- Jak zmienia się struktura europejskiej siły roboczej, w tym rosnący udział kobiet, migrantów i pracowników w wieku 55+
- Jakie nierówności w jakości pracy utrzymują się między płciami, sektorami i grupami zawodowymi
- Dlaczego wysoka jakość pracy ma kluczowe znaczenie dla zdrowia pracowników, produktywności firm i konkurencyjności gospodarki UE
Europejskie Badanie Warunków Pracy – zakres i metodologia
Europejskie Badanie Warunków Pracy (EWCS) jest jednym z najważniejszych narzędzi analitycznych wykorzystywanych przez instytucje europejskie do oceny rynku pracy. W 2024 roku badanie objęło 35 państw, w tym:
- wszystkie 27 państw członkowskich UE,
- Norwegię i Szwajcarię,
- kraje Bałkanów Zachodnich, m.in. Albanię, Serbię, Bośnię i Hercegowinę, Czarnogórę czy Macedonię Północną.
Badanie analizuje jakość pracy w siedmiu kluczowych wymiarach:
- zarobki,
- perspektywy zawodowe,
- wykorzystanie umiejętności i autonomia,
- czas pracy,
- intensywność pracy,
- środowisko społeczne,
- środowisko fizyczne.
Tak szerokie podejście pozwala ocenić nie tylko warunki zatrudnienia, lecz także dobrostan pracowników, równowagę między życiem zawodowym, a prywatnym oraz bezpieczeństwo kariery zawodowej.
Cyfryzacja i transformacja klimatyczna zmieniają europejskie miejsca pracy
Jednym z najważniejszych wniosków raportu jest rosnący wpływ transformacji cyfrowej i klimatycznej na sposób organizacji pracy w Europie. Nowe technologie zmieniają zarówno strukturę zatrudnienia, jak i sposób zarządzania pracownikami. W niektórych sektorach pojawiają się praktyki zarządzania algorytmicznego, takie jak:
- automatyczne przydzielanie zadań,
- cyfrowe harmonogramowanie pracy,
- monitorowanie wydajności przez systemy komputerowe.
Choć obecnie stosuje je mniejszość pracowników, ich rozpowszechnienie różni się znacząco w zależności od branży, wielkości przedsiębiorstwa oraz charakteru wykonywanej pracy. Jednocześnie transformacja energetyczna i klimatyczna zmienia profil wielu zawodów oraz zwiększa znaczenie nowych kompetencji zawodowych.
Rosnąca i coraz bardziej zróżnicowana siła robocza w Europie
Pomimo wyzwań demograficznych europejski rynek pracy nadal się rozwija. Wzrost zatrudnienia wynika przede wszystkim z trzech czynników:
- większego udziału kobiet w rynku pracy,
- rosnącej liczby pracowników w wieku przedemerytalnym,
- zwiększonego udziału pracowników migrujących.
Liczba pracowników w wieku 55 lat i więcej wzrosła z 23,8 mln w 2010 roku do niemal 40 mln w 2023 roku. Jednocześnie w ostatnich dwóch dekadach kobiety odpowiadały za około dwie trzecie nowych miejsc pracy netto w UE. Warto również zauważyć, że około 45% nowych miejsc pracy netto od 2010 roku powstało dzięki pracownikom spoza Unii Europejskiej.
Jakość pracy poprawia się, ale nierówności pozostają
Raport wskazuje, że w ostatnich 15 latach większość wskaźników jakości pracy uległa poprawie. Dotyczy to szczególnie warunków fizycznych pracy. Odsetek pracowników pracujących ponad 48 godzin tygodniowo spadł z 19% w 2005 roku do 11% w 2024 roku. Jednocześnie zmniejszyło się narażenie na wiele zagrożeń fizycznych. Nie oznacza to jednak braku nowych wyzwań. W wielu miejscach pracy rośnie ekspozycja na:
- wysokie temperatury,
- substancje chemiczne,
- materiały zakaźne.
Coraz większe znaczenie mają także zagrożenia psychospołeczne, takie jak stres zawodowy czy intensywność pracy.
Podziały płciowe i sektorowe w jakości pracy
Jednym z najbardziej wyraźnych wniosków raportu są utrzymujące się nierówności między płciami. Mężczyźni deklarują wyższą jakość pracy niż kobiety w pięciu z siedmiu analizowanych wymiarów. W niektórych obszarach różnice te się pogłębiają. Przykładowo:
- intensywność pracy pogarsza się w przypadku kobiet,
- środowisko społeczne pracy pogorszyło się dla kobiet od 2010 roku,
- postęp w kierunku równowagi płci na stanowiskach kierowniczych pozostaje bardzo ograniczony.
Jednocześnie jedynie 23% pracowników pracuje w miejscu pracy, w którym istnieje równowaga płci.
Zdrowie pracowników i dobrostan zawodowy
Raport pokazuje, że zdrowie pracowników pozostaje stosunkowo dobre, choć istnieją wyraźne wyzwania.
- Cztery piąte pracowników w UE deklaruje dobry lub bardzo dobry stan zdrowia.
- 18% pracowników zgłasza problemy zdrowotne ograniczające codzienne funkcjonowanie.
Jednocześnie aż 29% pracowników nie ma świadomości działań podejmowanych w miejscu pracy w celu ograniczenia stresu zawodowego, a 14% pracowników uważa, że są słabo poinformowani o zagrożeniach dla zdrowia i bezpieczeństwa w pracy.
Sens pracy i motywacja pracowników
Jednym z najbardziej optymistycznych wniosków raportu jest wysoki poziom poczucia sensu pracy wśród Europejczyków. Ponad:
- 80% pracowników uważa swoją pracę za użyteczną,
- 85% deklaruje, że jest traktowanych sprawiedliwie,
- dwie trzecie pracowników uważa, że otrzymuje uznanie za swoją pracę.
Co ciekawe, raport wskazuje również, że wynagrodzenie nie jest jedynym czynnikiem determinującym satysfakcję z pracy. Dla wielu pracowników równie ważne są:
- bezpieczne środowisko pracy,
- dobre relacje w miejscu pracy,
- zaufanie w organizacji.
Wyzwania dla polityki rynku pracy w Europie
Raport podkreśla, że poprawa jakości pracy wymaga kompleksowych działań politycznych. Szczególnie istotne są działania dotyczące:
- zmniejszania nierówności między płciami,
- poprawy jakości pracy w sektorach dotkniętych niedoborem pracowników,
- dostosowania miejsc pracy do starzejącego się społeczeństwa.
Dyrektor wykonawczy Eurofound, Ivailo Kalfin, podkreślił znaczenie tych zmian dla przyszłości europejskiej gospodarki:
Jeśli Europa ma z powodzeniem przejść przez dwojakie transformacje – zieloną i cyfrową – oraz utrzymać postęp gospodarczy i społeczny, musi zadbać o to, aby jej pracownicy czuli się poinformowani, wspierani i doceniani. Niniejsze badanie podkreśla znaczenie jakości pracy nie tylko dla poszczególnych pracowników, ale także dla europejskiego modelu społecznego.
Znaczenie jakości pracy dla konkurencyjności gospodarki
Raport jednoznacznie wskazuje, że wysoka jakość pracy ma bezpośredni wpływ na konkurencyjność przedsiębiorstw i gospodarki. Lepsze warunki pracy wiążą się z:
- wyższym poziomem motywacji pracowników,
- większym zaangażowaniem w wykonywaną pracę,
- większą gotowością do innowacji,
- niższą absencją chorobową.
Z tego powodu jakość pracy staje się coraz ważniejszym elementem strategii rozwoju gospodarczego w Europie.
Główne wnioski
- Europejskie Badanie Warunków Pracy 2024 objęło 36 644 wywiady w 35 krajach Europy i analizowało jakość pracy w siedmiu wymiarach – od zarobków po środowisko społeczne i fizyczne pracy.
- Jakość pracy w Europie ogólnie się poprawia, a odsetek osób pracujących ponad 48 godzin tygodniowo spadł z 19% w 2005 roku do 11% w 2024 roku.
- Nierówności na rynku pracy utrzymują się – mężczyźni deklarują wyższą jakość pracy w pięciu z siedmiu wymiarów, a środowisko społeczne pracy pogorszyło się w przypadku kobiet.
- Znaczenie jakości pracy dla gospodarki rośnie – raport wskazuje, że dobre warunki pracy zwiększają motywację, zaangażowanie pracowników i konkurencyjność przedsiębiorstw.
Źródło:
