Nowotwory pozostają jednym z największych wyzwań zdrowotnych XXI wieku. Każdego roku diagnozę raka słyszy ponad 20 milionów osób, a blisko 10 milionów pacjentów umiera z jego powodu. Najnowszy raport Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), przygotowany wspólnie z Międzynarodową Agencją Badań nad Rakiem (IARC), pokazuje, że bez zdecydowanych działań profilaktycznych, organizacyjnych i finansowych sytuacja będzie się pogarszać. Eksperci przewidują, że do 2050 roku liczba nowych zachorowań wzrośnie do prawie 35 milionów rocznie, a jednocześnie miliony ludzi nadal będą doświadczać nierównego dostępu do diagnostyki i leczenia.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego WHO przewiduje wzrost liczby nowych zachorowań na raka do niemal 35 milionów rocznie do 2050 roku i jakie czynniki odpowiadają za ten trend,
- Jakie wnioski płyną z raportu WHO i Międzynarodowej Agencji Badań nad Rakiem (IARC) dotyczącego profilaktyki, diagnostyki i leczenia nowotworów,
- Skąd wynikają nierówności w dostępie do opieki onkologicznej oraz jak wpływają na przeżywalność pacjentów na świecie,
- Jakie działania w zakresie profilaktyki nowotworów i organizacji opieki eksperci uznają za kluczowe dla ograniczenia przyszłego obciążenia chorobami nowotworowymi.
Rak pozostaje jedną z głównych przyczyn zgonów na świecie
Według raportu WHO Global Cancer Status Report 2026 rak jest obecnie drugą najczęstszą przyczyną zgonów na świecie, ustępując jedynie chorobom układu krążenia. Obecnie każdego roku odnotowuje się:
- około 20,6 miliona nowych zachorowań,
- blisko 10 milionów zgonów,
- ponad 26 tysięcy zgonów dziennie.
Eksperci podkreślają, że bez zmian w polityce zdrowotnej liczba nowych przypadków nowotworów wzrośnie w ciągu najbliższych 25 lat o niemal 70%, osiągając blisko 35 milionów zachorowań rocznie.
WHO apeluje o pilne działania
Autorzy raportu zwracają uwagę, że dotychczasowe postępy są niewystarczające wobec skali problemu. Potrzebna jest fundamentalna zmiana sposobu planowania opieki onkologicznej – od systemów skoncentrowanych na chorobie do modelu skoncentrowanego na pacjencie i jego rodzinie. Dyrektor generalny WHO, dr Tedros Adhanom Ghebreyesus, podkreśla:
Rak to głęboko osobista choroba, która dotyka niemal każdego z nas. Jednak to, czy dana osoba przeżyje raka, nigdy nie powinno zależeć od miejsca urodzenia ani od tego, ile zarabia. Dodaje również: nierówności udokumentowane w tym raporcie nie są nieuniknione; są konsekwencją wyborów i można je odwrócić poprzez bardziej zdecydowane i zjednoczone działania.
Dostęp do leczenia nadal zależy od miejsca zamieszkania
Jednym z najważniejszych wniosków raportu są ogromne różnice w dostępie do profilaktyki, diagnostyki, leczenia oraz opieki wspomagającej pomiędzy krajami o wysokich i niskich dochodach. Przykładem jest rak piersi. W państwach o wysokich dochodach 87% kobiet przeżywa co najmniej pięć lat od rozpoznania, natomiast w krajach o niskich dochodach odsetek ten wynosi jedynie około 42%.
Jednocześnie mniej niż co trzeci kraj na świecie zapewnia kompleksową opiekę onkologiczną w ramach powszechnego systemu ochrony zdrowia. Znaczne różnice dotyczą również dostępu do leków. Dostępność 20 podstawowych leków onkologicznych wynosi:
- od 9% do 54% w krajach o niskich i średnio-niskich dochodach,
- od 68% do 94% w państwach o wysokich dochodach.
Rak to również ogromne obciążenie społeczne i ekonomiczne
WHO po raz pierwszy przeprowadziła globalne badanie dotyczące doświadczeń osób żyjących z chorobą nowotworową. Wyniki pokazują, że konsekwencje raka wykraczają daleko poza problemy zdrowotne. Według raportu:
- co najmniej 45% pacjentów doświadcza trudności finansowych,
- ponad połowa zgłasza problemy ze zdrowiem psychicznym,
- niemal wszyscy opiekunowie deklarują znaczne obciążenie związane z opieką, wykonywaniem nieodpłatnej pracy oraz izolacją społeczną.
Oznacza to, że skuteczne leczenie nowotworów wymaga nie tylko terapii medycznej, ale również odpowiedniego wsparcia psychologicznego, socjalnego i ekonomicznego.
Gdzie nowotwory występują najczęściej?
Raport przedstawia również aktualny obraz epidemiologii nowotworów na świecie. W 2024 roku:
- Azja odpowiadała za 50,7% wszystkich nowych zachorowań oraz 56,5% zgonów z powodu raka, co wynika przede wszystkim z liczby mieszkańców.
- Europa odpowiadała za 21% zachorowań i 20% zgonów, mimo że zamieszkuje ją jedynie około 9% światowej populacji.
- W wielu krajach Afryki i części Azji liczba zachorowań jest niższa, jednak śmiertelność pozostaje nieproporcjonalnie wysoka z powodu ograniczonego dostępu do diagnostyki i leczenia.
Rak płuca nadal zabija najwięcej osób
Spośród wszystkich nowotworów rak płuca pozostaje najczęstszą przyczyną zgonów onkologicznych na świecie. Najczęściej diagnozowane nowotwory różnią się jednak w zależności od płci. U mężczyzn dominują:
- rak płuca,
- rak prostaty,
- rak jelita grubego.
Natomiast u kobiet najczęściej rozpoznawane są:
- rak piersi,
- rak płuca,
- rak jelita grubego.
Nawet 40% nowotworów można byłoby częściowo zapobiec
Jednym z najważniejszych przesłań raportu WHO jest znaczenie profilaktyki. Autorzy szacują, że prawie cztery na dziesięć przypadków raka wiążą się z czynnikami ryzyka, którym można zapobiegać. Do najważniejszych należą:
- palenie tytoniu,
- spożywanie alkoholu,
- nadmierna masa ciała,
- brak aktywności fizycznej,
- niezdrowa dieta,
- zakażenia HPV,
- zakażenia wirusami HBV i HCV,
- zakażenie Helicobacter pylori,
- zanieczyszczenie powietrza.
Dyrektor IARC, dr Elisabete Weiderpass, podkreśla:
Chociaż obserwujemy spadek zachorowań na niektóre nowotwory w krajach, które wdrożyły politykę profilaktyczną, postęp jest zbyt powolny. Dodaje również: profil zachorowań na nowotwory ewoluuje, a jego siłą napędową jest rosnący wskaźnik otyłości, brak aktywności fizycznej, niezdrowa dieta i zanieczyszczenie powietrza. Profilaktyka nowotworów musi pozostać priorytetem politycznym.
W wielu obszarach widać postęp
Raport wskazuje jednak również pozytywne zmiany zachodzące w światowej onkologii. Od 2010 roku:
- liczba osób palących tytoń zmniejszyła się o 27%,
- 82% krajów posiada obecnie krajowe strategie walki z rakiem, podczas gdy w 2010 roku było to około 50%,
- wzrasta liczba szczepień przeciw HPV oraz poprawia się profilaktyka zakażeń,
- badania kliniczne rozwijają się bardzo dynamicznie – liczba rejestrowanych badań rosła średnio o 7,3% rocznie w latach 2005–2021,
- w krajach o wysokich dochodach większość przypadków raka piersi wykrywana jest dzięki programom badań przesiewowych.
Eksperci zaznaczają jednak, że postęp naukowy nie przekłada się jeszcze na równy dostęp do nowoczesnego leczenia.
WHO proponuje trzy strategiczne kierunki zmian
Raport przedstawia trzy główne filary przyszłej polityki walki z rakiem.
Lepsze możliwości
WHO rekomenduje pełną integrację opieki onkologicznej z powszechnym systemem ochrony zdrowia oraz zwiększenie inwestycji w kadry medyczne, profilaktykę i diagnostykę.
Lepsza ochrona
Eksperci postulują, aby osoby z doświadczeniem choroby nowotworowej aktywnie uczestniczyły w tworzeniu systemów opieki oraz aby zwiększyć zakres ochrony socjalnej pacjentów i ich rodzin.
Lepsza wartość
Trzecim kierunkiem jest dostosowanie badań naukowych i innowacji do rzeczywistych potrzeb zdrowia publicznego oraz zapewnienie sprawiedliwego dostępu do nowych terapii.
Głos pacjentów powinien być częścią systemu
WHO zwraca uwagę, że skuteczna walka z rakiem nie może opierać się wyłącznie na danych epidemiologicznych. Clarissa Schilstra, która przeszła chorobę nowotworową w dzieciństwie i współtworzyła badanie WHO, podkreśla:
Rak to nie tylko diagnoza medyczna – ma głęboki, nieokreślony wpływ na każdy aspekt życia człowieka, a także jego rodziny. Dodaje: apelujemy do decydentów o znaczące zaangażowanie w sprawy osób dotkniętych chorobą nowotworową. Dzieląc się naszymi doświadczeniami, możemy opracować bardziej sprawiedliwe i skuteczne rozwiązania, które będą chronić i promować życie oraz dobrostan przyszłych pokoleń.
Główne wnioski
- Według raportu WHO i IARC liczba nowych zachorowań na raka może wzrosnąć z 20,6 miliona obecnie do niemal 35 milionów rocznie do 2050 roku, jeśli nie zostaną podjęte zdecydowane działania.
- Prawie 40% przypadków nowotworów wiąże się z czynnikami ryzyka, którym można zapobiegać, takimi jak palenie tytoniu, alkohol, otyłość, brak aktywności fizycznej czy zakażenia HPV, HBV i HCV.
- Raport wskazuje na znaczące nierówności w dostępie do diagnostyki i leczenia – pięcioletnie przeżycie kobiet z rakiem piersi wynosi 87% w krajach o wysokich dochodach i około 42% w krajach o niskich dochodach.
- WHO apeluje o zwiększenie inwestycji w profilaktykę, diagnostykę, leczenie oraz opiekę skoncentrowaną na pacjencie, aby ograniczyć rosnące obciążenie nowotworami i poprawić wyniki leczenia na całym świecie.
Źródło:
- https://www.who.int/news/item/08-07-2026-who-calls-for-urgent-action-as-new-cancer-cases-are-projected-to-nearly-double-by-2050
