Rak piersi pozostaje najczęściej diagnozowanym nowotworem u kobiet na świecie. Najnowsza analiza Global Burden of Disease Study Breast Cancer Collaborators, opublikowana w The Lancet Oncology, wskazuje, że mimo postępów terapeutycznych globalne obciążenie chorobą będzie nadal rosło. Szacuje się, że do 2050 roku liczba nowych przypadków przekroczy 3,5 miliona rocznie, a liczba zgonów może sięgnąć 1,4 miliona. Dane te stawiają przed systemami ochrony zdrowia jedno z największych wyzwań XXI wieku.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak zmieni się globalna liczba zachorowań na raka piersi do 2050 roku i dlaczego prognozy mówią o ponad 3,5 mln nowych przypadków rocznie.
- Dlaczego kraje o niskich dochodach ponoszą coraz większe konsekwencje epidemiologiczne, mimo że wskaźniki zachorowań są tam formalnie niższe.
- Jakie modyfikowalne czynniki ryzyka odpowiadają za 28% globalnego obciążenia chorobą i które z nich mają największe znaczenie.
- Dlaczego nierówny dostęp do diagnostyki i leczenia pozostaje kluczowym problemem zdrowia publicznego na świecie.
Globalna skala problemu: dane z lat 1990–2023 i prognozy do 2050 roku
W 2023 roku na świecie zdiagnozowano około 2,3 miliona nowych przypadków raka piersi. Choroba odpowiadała za 764 000 zgonów. Prognozy wskazują, że do 2050 roku liczba zachorowań wzrośnie o jedną trzecią – do ponad 3,5 miliona rocznie, natomiast liczba zgonów zwiększy się o 44%. Jak podkreśla główna autorka badania, Kayleigh Bhangdia z Instytutu Pomiarów i Ewaluacji Zdrowia (IHME):
Rak piersi nadal zbiera ogromne żniwo w życiu kobiet i społecznościach.
Badanie objęło 204 kraje i terytoria, analizując dane z populacyjnych rejestrów nowotworów, systemów rejestracji stanu cywilnego oraz wywiadów z rodzinami kobiet zmarłych z powodu choroby. Co istotne, uwzględniono również liczbę lat zdrowego życia utraconych wskutek choroby, niepełnosprawności i przedwczesnej śmierci (DALY).
Nierówności między krajami o wysokich i niskich dochodach
Choć wskaźniki zapadalności pozostają najwyższe w krajach o wysokich dochodach, najszybszy wzrost odnotowuje się w krajach o niskich dochodach. W 2023 roku:
- 73% nowych przypadków (1,67 mln) wystąpiło w krajach o wysokich i średnio-wysokich dochodach,
- 39% zgonów (300 000) miało miejsce w krajach o niskich i średnich dochodach.
Standaryzowane względem wieku wskaźniki zapadalności wynosiły w krajach wysokorozwiniętych ponad 100 przypadków na 100 000 kobiet (m.in. Monako, Francja, Niemcy), natomiast w krajach o niskich dochodach – 13 przypadków na 100 000 lub mniej.
Jednocześnie od 1990 roku w krajach o niskich dochodach wskaźnik nowych przypadków wzrósł aż o 147%, podczas gdy w krajach wysokorozwiniętych pozostawał stabilny. Co więcej, śmiertelność w krajach o wysokich dochodach spadła o 30% (do 16 zgonów na 100 000 kobiet), natomiast w krajach o niskich dochodach niemal się podwoiła – do 24 zgonów na 100 000 kobiet. Dr Olayinka Ilesanmi z Africa CDC wskazuje:
Kraje o niskich i średnich dochodach (LMIC) są najbardziej dotknięte rosnącym obciążeniem zachorowań na raka piersi, ponieważ wiele z tych krajów zmaga się ze zmianami w stylu życia i zmianami demograficznymi, a systemy opieki zdrowotnej są gorzej przygotowane do reagowania na te problemy.
Utracone lata zdrowego życia – rosnące obciążenie systemowe
Globalna liczba lat zdrowego życia utraconych z powodu raka piersi wzrosła ponad dwukrotnie – z 11,7 mln w 1990 r. do 24 mln w 2023 r. Co znamienne, kraje o niskich i średnich dochodach odpowiadają za 27% nowych przypadków, ale aż za ponad 45% globalnych utraconych lat zdrowego życia. Oznacza to, że problem nie dotyczy wyłącznie liczby zachorowań, lecz przede wszystkim nierównego dostępu do diagnostyki i skutecznego leczenia. Dr Lisa Force z IHME podkreśla:
Potrzebne są wspólne wysiłki, aby zapewnić sprawnie funkcjonujące systemy opieki zdrowotnej, umożliwiające wczesną diagnostykę i kompleksowe leczenie raka piersi we wszystkich krajach.
Wzrost zachorowań u kobiet przed menopauzą
W 2023 roku kobiety w wieku 55 lat i starsze chorowały trzykrotnie częściej niż kobiety w wieku 20–54 lata (161 vs 50 nowych przypadków na 100 000 kobiet). Jednak od 1990 roku wskaźniki zachorowań w młodszej grupie wiekowej wzrosły o 29%, podczas gdy wśród kobiet starszych pozostawały względnie stabilne.
Trend ten może odzwierciedlać zmieniające się wzorce stylu życia, czynniki środowiskowe oraz różnice biologiczne między rakiem przed- i pomenopauzalnym.
Modyfikowalne czynniki ryzyka – potencjał prewencji
Analiza wskazuje, że 28% globalnego obciążenia rakiem piersi w 2023 roku było powiązane z sześcioma modyfikowalnymi czynnikami ryzyka. Największy wpływ miały:
- wysokie spożycie czerwonego mięsa – 11%,
- palenie tytoniu – 8%,
- wysoki poziom cukru we krwi – 6%,
- wysoki wskaźnik BMI – 4%,
- nadmierne spożycie alkoholu – 2%,
- niska aktywność fizyczna – 2%.
Dr Marie Ng wskazuje:
Ponieważ ponad jedna czwarta globalnego obciążenia rakiem piersi jest związana z sześcioma modyfikowalnymi zmianami stylu życia, istnieją ogromne możliwości zmiany trajektorii ryzyka raka piersi dla następnego pokolenia.
Postępy odnotowano w ograniczaniu obciążenia związanego z alkoholem i tytoniem (spadek odpowiednio o 47% i 28%), jednak w zakresie otyłości i zaburzeń metabolicznych nie widać podobnej poprawy.
Ograniczenia badania i potrzeba lepszych danych
Autorzy zaznaczają, że analiza opiera się na najlepszych dostępnych danych, jednak brakuje wysokiej jakości rejestrów nowotworowych w wielu krajach o niskich zasobach. Nie uwzględniono również stadium zaawansowania choroby ani podtypów molekularnych, które mają istotne znaczenie prognostyczne. Profesor Yeon Hee Park zauważa:
Bez danych o pochodzeniu etnicznym lub genetycznym badanie nie jest w stanie określić, czy obserwowane różnice regionalne odzwierciedlają predyspozycje genetyczne, narażenie na czynniki środowiskowe, dysproporcje w opiece zdrowotnej, czy też ich kombinację.
Główne wnioski
- Rak piersi pozostaje najczęstszym nowotworem u kobiet – w 2023 r. odnotowano 2,3 mln nowych przypadków i 764 000 zgonów, a do 2050 r. liczba zachorowań przekroczy 3,5 mln rocznie.
- Śmiertelność spada w krajach o wysokich dochodach (–30% od 1990 r.), natomiast w krajach o niskich dochodach niemal się podwoiła, co wskazuje na poważne nierówności systemowe.
- Globalna liczba utraconych lat zdrowego życia wzrosła z 11,7 mln do 24 mln w latach 1990–2023, przy czym kraje o niższych dochodach odpowiadają za ponad 45% tego obciążenia.
- 28% globalnego obciążenia raka piersi wiąże się z sześcioma modyfikowalnymi czynnikami ryzyka, w tym wysokim spożyciem czerwonego mięsa (11%), paleniem tytoniu (8%) i otyłością.
Źródło:
- https://www.thelancet.com/journals/lanonc/article/PIIS1470-2045(25)00730-2/abstract
