Rosnące potrzeby zdrowotne społeczeństw, starzenie się populacji, wzrost liczby chorób przewlekłych oraz ograniczenie międzynarodowego finansowania powodują, że wiele państw stoi przed koniecznością zwiększenia własnych nakładów na ochronę zdrowia. Właśnie temu zagadnieniu poświęcono jedno z najważniejszych wydarzeń towarzyszących Siedemdziesiątemu Dziewiątemu Światowemu Zgromadzeniu Zdrowia (World Health Assembly, WHA79), podczas którego przedstawiciele społeczeństwa obywatelskiego przedstawili wspólne postulaty dotyczące przyszłości finansowania systemów ochrony zdrowia.
Blisko 300 przedstawicieli organizacji społeczeństwa obywatelskiego zaapelowało do kierownictwa Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) oraz państw członkowskich o podjęcie zdecydowanych działań na rzecz zwiększenia krajowych inwestycji w ochronę zdrowia. W centrum dyskusji znalazła się koncepcja traktowania wydatków zdrowotnych nie jako kosztu, lecz inwestycji w rozwój społeczny, odporność gospodarczą i bezpieczeństwo państw.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego blisko 300 organizacji społeczeństwa obywatelskiego zaapelowało do WHO i państw członkowskich o zwiększenie finansowania ochrony zdrowia.
- O czterech najważniejszych postulatach dotyczących finansowania opieki zdrowotnej, przedstawione podczas 79. Światowego Zgromadzenia Zdrowia.
- Dlaczego eksperci WHO podkreślają, że zdrowie należy traktować jako inwestycję, a nie wyłącznie koszt dla budżetu państwa.
- Jakie doświadczenia Republiki Południowej Afryki i Tajlandii pokazują, że krajowe przywództwo może wzmacniać odporność systemów ochrony zdrowia.
Dialog podczas Światowego Zgromadzenia Zdrowia
Cztery wspólne postulaty zostały zaprezentowane podczas wydarzenia „Krajowe przywództwo w finansowaniu opieki zdrowotnej: dialog z Dyrektorem Generalnym WHO”, które odbyło się 19 maja 2026 roku. Spotkanie zostało zorganizowane przez Komisję Społeczeństwa Obywatelskiego WHO we współpracy z Save the Children, Republiką Południowej Afryki, World Vision oraz Medicus Mundi. W wydarzeniu uczestniczyło ponad 120 przedstawicieli:
- WHO,
- administracji rządowych,
- organizacji społeczeństwa obywatelskiego,
- środowiska akademickiego.
Przedstawione postulaty były efektem trwającego rok procesu konsultacyjnego prowadzonego przez Komisję Społeczeństwa Obywatelskiego WHO wraz z partnerami z całego świata.
Zdrowie jako inwestycja, a nie koszt
Punktem wyjścia dla całego procesu konsultacyjnego było podejście „Ekonomia Zdrowia dla Wszystkich” (Health for All Economics), zgodnie z którym zdrowie powinno być postrzegane jako fundament rozwoju gospodarczego, a nie wyłącznie jako obciążenie dla budżetu państwa. Uczestnicy trzyczęściowego cyklu debat analizowali, w jaki sposób państwa mogą skutecznie odpowiadać na rosnącą presję finansową, jednocześnie rozwijając powszechną opiekę zdrowotną (Universal Health Coverage – UHC). Profesor Mariana Mazzucato z University College London zwróciła uwagę na konieczność zmiany sposobu myślenia o inwestycjach zdrowotnych.
Opieka zdrowotna nie jest sektorem wspierającym gospodarkę. Zdrowie jest celem, gospodarka musi być zaprojektowana tak, aby przynosić korzyści.
Według ekspertki niedofinansowanie ochrony zdrowia generuje nie tylko koszty społeczne, ale również długofalowe straty gospodarcze.
WHO alarmuje o spadku międzynarodowego finansowania zdrowia
Podczas spotkania szczególną uwagę zwrócono na pogarszającą się sytuację finansową wielu krajów o niskich dochodach. Dr Kalipso Chalkidou, Dyrektor ds. Finansowania i Ekonomiki Zdrowia WHO, reprezentująca Dyrektora Generalnego Organizacji, poinformowała, że pomoc rozwojowa przeznaczana na ochronę zdrowia zmniejszyła się o około 23–30%.
Najbardziej odczuwają to państwa, które nadal w znacznym stopniu opierają funkcjonowanie swoich systemów ochrony zdrowia na finansowaniu zewnętrznym. W swoim wystąpieniu zwróciła się bezpośrednio do organizacji społeczeństwa obywatelskiego:
Naprawdę liczymy na was, że będziecie promować ten przekaz.
Republika Południowej Afryki pokazuje, jak reagować na kryzys finansowania
Jednym z praktycznych przykładów krajowego przywództwa była Republika Południowej Afryki. Po znaczących ograniczeniach finansowania programów USAID oraz PEPFAR południowoafrykańskie władze rozpoczęły działania mające na celu zabezpieczenie podstawowych świadczeń zdrowotnych.
Dr Aquina Thulare, specjalistka ds. ekonomiki zdrowia w Narodowym Ubezpieczeniu Zdrowotnym Republiki Południowej Afryki, podkreśliła szybkie działania administracji.
Natychmiast zajęliśmy się naszą przestrzenią fiskalną i rozpoczęliśmy poważne rozmowy z naszym Ministerstwem Finansów.
Z kolei przedstawicielka WHO w Republice Południowej Afryki Shenaaz El-Halabi zaznaczyła, że uruchomione finansowanie awaryjne pozwoliło utrzymać podstawowe świadczenia zdrowotne oraz ograniczyć problemy kadrowe w systemie.
Tajlandia pokazuje korzyści długoterminowych inwestycji
Przykładem stabilnego rozwoju systemu ochrony zdrowia była również Tajlandia. Dr Suwit Wibulpolprasert, wiceprzewodniczący Stowarzyszenia Rady ds. Osób Starszych w Tajlandii oraz członek zarządu tajskiego systemu powszechnej opieki zdrowotnej, wskazał, że konsekwentnie prowadzone inwestycje w ochronę zdrowia oraz zabezpieczenie społeczne umożliwiły stworzenie jednego z najlepiej funkcjonujących systemów UHC wśród krajów rozwijających się. Jak podkreślił: „działanie bez deklaracji jest znacznie lepsze niż deklaracja bez działania”.
Młode pokolenie chce współdecydować o przyszłości ochrony zdrowia
W dyskusji wybrzmiał również głos młodych ludzi. Dr Angela M. Seiler Torres z Rady Młodzieży WHO zaapelowała o większe włączenie młodzieży do procesów decyzyjnych dotyczących finansowania ochrony zdrowia. Zwróciła uwagę, że decyzje podejmowane obecnie będą miały wpływ na kolejne pokolenia, dlatego powinny uwzględniać perspektywę długoterminowej odpowiedzialności międzypokoleniowej.
Cztery postulaty społeczeństwa obywatelskiego
Najważniejszym elementem wydarzenia było przedstawienie czterech wspólnych priorytetów opracowanych przez organizacje społeczeństwa obywatelskiego z całego świata.
1. Ochrona podstawowych usług zdrowotnych
Organizacje apelują o zabezpieczenie finansowania świadczeń ratujących życie oraz zwiększenie inwestycji w podstawową opiekę zdrowotną. Wśród proponowanych działań znalazły się:
- przeznaczenie dodatkowego 1% PKB na podstawową opiekę zdrowotną,
- ochrona finansowania zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego,
- zwiększenie nakładów na leczenie chorób niezakaźnych,
- rozwój opieki psychiatrycznej,
- zapewnienie równego dostępu do świadczeń dla najbardziej narażonych grup społecznych.
2. Większe finansowanie krajowej ochrony zdrowia
Drugim postulatem jest zwiększenie krajowych nakładów na ochronę zdrowia poprzez:
- wyznaczanie i publikowanie celów wydatkowych,
- rozwój progresywnego systemu podatkowego,
- stosowanie podatków zdrowotnych,
- ograniczanie nielegalnych przepływów finansowych,
- skuteczniejsze zarządzanie finansami publicznymi,
- rozwiązania ograniczające negatywny wpływ zadłużenia państw.
Celem jest zwiększenie stabilności finansowania podstawowych usług zdrowotnych niezależnie od zmian w pomocy międzynarodowej.
3. Większy udział społeczeństwa obywatelskiego
Organizacje wskazują również na potrzebę formalnego udziału społeczeństwa obywatelskiego w procesach podejmowania decyzji dotyczących ochrony zdrowia. Proponowane rozwiązania obejmują:
- reprezentację organizacji społecznych w organach decyzyjnych,
- stałe mechanizmy konsultacji,
- dedykowane finansowanie organizacji oddolnych i reprezentujących grupy marginalizowane.
Zdaniem autorów postulatów takie rozwiązania zwiększą przejrzystość oraz skuteczność polityk zdrowotnych.
4. Większa przejrzystość danych o finansowaniu zdrowia
Ostatni postulat koncentruje się na poprawie jakości danych dotyczących finansowania ochrony zdrowia przed planowanym na 2027 rok szczytem ONZ poświęconym powszechnej opiece zdrowotnej. Społeczeństwo obywatelskie apeluje m.in. o:
- publikowanie danych z podziałem na płeć,
- wiek,
- miejsce zamieszkania,
- niepełnosprawność,
- status społeczno-ekonomiczny,
a także o przekazywanie przez państwa członkowskie krajowych rachunków zdrowia w ciągu 12 miesięcy od zakończenia roku sprawozdawczego.
Partnerstwo państw i społeczeństwa obywatelskiego ma kluczowe znaczenie
Znaczenie współpracy pomiędzy rządami, organizacjami międzynarodowymi i społeczeństwem obywatelskim podkreśliła ambasador Patricia McCullagh, zastępca stałego przedstawiciela Kanady przy Organizacjach Narodów Zjednoczonych w Genewie.
Zrównoważone finansowanie opieki zdrowotnej musi opierać się na trzech wzajemnie uzupełniających się elementach: silnym przywództwie kraju, bardziej spójnej i wydajnej globalnej architekturze finansowania opieki zdrowotnej oraz prawdziwym partnerstwie ze społecznościami i społeczeństwem obywatelskim.
Priorytety trafiły również do parlamentarzystów
Dzień po wydarzeniu przedstawiciele Komisji Społeczeństwa Obywatelskiego WHO oraz Save the Children zaprezentowali te same postulaty podczas Światowego Forum Parlamentarnego.
Dzięki temu priorytety wypracowane przez organizacje społeczne zostały włączone do dyskusji prowadzonych z parlamentarzystami państw członkowskich jeszcze przed rozpoczęciem przygotowań do Szczytu ONZ wysokiego szczebla dotyczącego powszechnej opieki zdrowotnej, który odbędzie się w 2027 roku.
Finansowanie ochrony zdrowia pozostanie jednym z najważniejszych tematów globalnej polityki zdrowotnej
Rosnące potrzeby zdrowotne społeczeństw, ograniczenie międzynarodowej pomocy rozwojowej oraz konieczność budowania bardziej odpornych systemów ochrony zdrowia sprawiają, że finansowanie opieki zdrowotnej staje się jednym z kluczowych wyzwań dla rządów na całym świecie. Postulaty przedstawione podczas 79. Światowego Zgromadzenia Zdrowia pokazują, że organizacje społeczeństwa obywatelskiego oczekują nie tylko większych inwestycji, ale również większej przejrzystości, odpowiedzialności i udziału obywateli w podejmowaniu decyzji. Przyjęte kierunki mogą odegrać istotną rolę w przygotowaniach do szczytu ONZ poświęconego powszechnej opiece zdrowotnej w 2027 roku oraz wpłynąć na przyszły kształt globalnej polityki zdrowotnej.
Główne wnioski
- Blisko 300 przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego przedstawiło podczas 79. Światowego Zgromadzenia Zdrowia cztery wspólne postulaty dotyczące zwiększenia krajowego finansowania ochrony zdrowia.
- WHO poinformowała, że pomoc rozwojowa na rzecz zdrowia spadła o około 23–30%, co szczególnie dotyka kraje o niskich dochodach i zwiększa znaczenie krajowych źródeł finansowania.
- Najważniejsze postulaty obejmują zwiększenie nakładów na podstawową opiekę zdrowotną (w tym dodatkowy 1% PKB), większą przejrzystość finansowania, formalny udział społeczeństwa obywatelskiego oraz lepszą jakość danych o wydatkach zdrowotnych.
- Republika Południowej Afryki i Tajlandia zostały wskazane jako przykłady państw pokazujących, że długofalowe inwestycje i szybkie decyzje krajowych władz mogą skutecznie wzmacniać system ochrony zdrowia oraz wspierać realizację powszechnej opieki zdrowotnej (UHC).
Źródło:
- https://www.who.int/news/item/28-07-2026-civil-society-calls-for-stronger-domestic-health-financing-at-the-seventy-ninth-world-health-assembly
