Nawracający ból głowy, zaczerwienienie i świąd skóry, wodnisty katar czy dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego mogą mieć wiele przyczyn. Jeśli pojawiają się po spożyciu określonych produktów, jednym z branych pod uwagę wyjaśnień może być nietolerancja histaminy. Jej objawy bywają podobne do reakcji alergicznej, dlatego ustalenie źródła dolegliwości nie zawsze jest proste.
Z tego artykułu dowiesz się, że:
- Histamina jest naturalnym związkiem chemicznym uczestniczącym m.in. w reakcjach alergicznych, zapalnych i mającym wpływ na pracę układu nerwowego;
- Nietolerancja histaminy może wiązać się m.in. z ograniczoną zdolnością jej rozkładania;
- Objawy mogą dotyczyć skóry, przewodu pokarmowego, układu oddechowego i nerwowego;
- Diagnostyka wymaga oceny całego obrazu klinicznego, a badanie DAO może stanowić jej element pomocniczy.
Histamina – co to właściwie jest i dlaczego może wywoływać tak różnorodne objawy?
Histamina to naturalnie występująca w organizmie amina biogenna, która uczestniczy, m.in. w:
- reakcjach zapalnych i alergicznych;
- regulacji pracy przewodu pokarmowego;
- funkcjonowaniu układu nerwowego.
Sama histamina pełni więc ważne funkcje fizjologiczne. U części osób podejrzewa się, że objawy mogą pojawiać się wtedy, gdy ilość histaminy przekracza możliwości jej metabolizowania.
Histamina – za co odpowiada w organizmie?
Histamina jest magazynowana m.in. w komórkach tucznych, czyli mastocytach (a dokładniej ich ziarnistościach), z których może być uwalniana w odpowiedzi na określone bodźce. Jednym z najlepiej poznanych przykładów jest reakcja alergiczna. Po kontakcie z alergenem histamina uczestniczy w powstawaniu takich objawów jak:
- świąd;
- zaczerwienienie skóry;
- wodnisty katar;
- obrzęk.
Ponadto histamina bierze udział w regulacji wydzielania kwasu żołądkowego, perystaltyki jelit, rytmu snu i czuwania czy niektórych procesów zachodzących w układzie nerwowym.
Histamina – w czym jest jej najwięcej?
Histamina może być dostarczana także z pożywieniem. Jej większe ilości występują przede wszystkim w produktach:
- długo dojrzewających;
- fermentowanych;
- suszonych;
- wędzonych.
Należą do nich m.in. sery dojrzewające, część wędlin, produkty kiszone, niektóre ryby oraz fermentowane napoje alkoholowe. Nie oznacza to, że każdy powinien unikać tych produktów. U większości osób histamina pochodząca z żywności jest skutecznie rozkładana, m.in. przez enzym diaminooksydazę (DAO).
Nietolerancja histaminy – skąd się bierze?
W przypadku podejrzenia nietolerancji histaminy jednym z rozważanych mechanizmów jest zaburzone metabolizowanie histaminy. Jednym z mechanizmów branych pod uwagę jest zmniejszona aktywność DAO, enzymu uczestniczącego w rozkładzie histaminy przede wszystkim w przewodzie pokarmowym.
Objawy mogą przypominać alergię, jednak mechanizm ich powstawania jest inny. Dlatego na podstawie samych dolegliwości trudno jednoznacznie stwierdzić, czy ich przyczyną rzeczywiście jest nietolerancja histaminy.
Nietolerancja histaminy – objawy, na które warto zwrócić uwagę
Dolegliwości mogą dotyczyć kilku układów jednocześnie, a ich charakter i nasilenie różnią się między pacjentami. Możliwe są m.in.:
- bóle brzucha, wzdęcia, biegunka lub uczucie pełności;
- wodnisty katar, kichanie, kaszel czy uczucie zatkanego nosa;
- kołatanie serca lub zmiany ciśnienia tętniczego;
- bóle głowy, w tym bóle o charakterze migrenowym;
- zaburzenia snu i uczucie niepokoju.
Nietolerancja histaminy – objawy skórne
Do częstych dolegliwości należą zaczerwienienie skóry, świąd, pokrzywka, rumień czy obrzęk. Mogą pojawiać się po spożyciu określonych produktów, ale podobne zmiany występują także w wielu innych chorobach, dlatego wymagają różnicowania.
Nietolerancja histaminy – objawy neurologiczne
Neurologiczne objawy nietolerancji histaminy mogą obejmować bóle i zawroty głowy, problemy ze snem, trudności z koncentracją czy uczucie pobudzenia. Są to symptomy nieswoiste, dlatego ich obecność sama w sobie nie potwierdza nietolerancji.
Nietolerancja histaminy – jakie badania wykonać?
Osoby poszukujące informacji, jak zbadać histaminę, mogą spotkać się z kilkoma rodzajami oznaczeń. Jednym z nich jest pomiar stężenia histaminy we krwi, jednak jego możliwości diagnostyczne są ograniczone m.in. ze względu na szybki metabolizm tego związku. Badano również zastosowanie oznaczeń histaminy i jej metabolitów, jednak nie stanowią one obecnie standardowego testu potwierdzającego nietolerancję histaminy.
W diagnostyce można pomocniczo ocenić aktywność diaminooksydazy (DAO) – enzymu odgrywającego ważną rolę w metabolizowaniu histaminy pochodzącej z przewodu pokarmowego. Obniżona aktywność DAO może wspierać podejrzenie zaburzeń jej rozkładu, ale wynik tego badania nie powinien być interpretowany w oderwaniu od objawów i pozostałych elementów diagnostyki.
Informacje dotyczące oznaczenia DAO w surowicy oraz przygotowania do pobrania można znaleźć m.in. na stronie ALAB laboratoria: https://www.alab.pl/badanie/diaminooksydaza-dao-surowica
W zależności od obrazu klinicznego lekarz może zalecić również inne badania, przede wszystkim w celu wykluczenia schorzeń dających podobne objawy. Ostateczna interpretacja powinna więc uwzględniać wywiad, charakter dolegliwości oraz ich związek z dietą, a takżę wyniki badań laboratoryjnych. Nie zaleca się samodzielnego stosowania długotrwałej, bardzo restrykcyjnej diety eliminacyjnej wyłącznie na podstawie podejrzenia nietolerancji histaminy.
Bibliografia:
- https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/nietolerancja-histaminy/ [dostęp: 11.09.2026]
- Jochum C. Histamine Intolerance: Symptoms, Diagnosis, and Beyond. Nutrients. 2024 Apr 19;16(8):1219.
Artykuł sponsorowany.
