Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) opublikowała nową ocenę realizacji Globalnych Strategii Sektora Zdrowia (Global Health Sector Strategies – GHSS) na lata 2022–2030 dotyczących HIV, wirusowego zapalenia wątroby (WZW) oraz zakażeń przenoszonych drogą płciową (STI). Dokument przedstawiony podczas 26. Międzynarodowej Konferencji AIDS (AIDS 2026) pokazuje, że świat odnotował znaczące postępy w ograniczaniu tych epidemii, jednak tempo zmian nadal jest niewystarczające, aby osiągnąć ambitny cel eliminacji zagrożeń dla zdrowia publicznego do 2030 roku.
Raport nie ogranicza się wyłącznie do oceny dotychczasowych działań. Wyznacza również kierunki, które powinny stać się priorytetem w kolejnych latach. Zdaniem WHO największe znaczenie będą miały integracja usług medycznych, wdrażanie innowacyjnych technologii oraz silniejsze zaangażowanie społeczności w planowanie i realizację programów zdrowotnych.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie postępy osiągnięto w globalnej walce z HIV, wirusowym zapaleniem wątroby i chorobami przenoszonymi drogą płciową oraz jakie dane przedstawia najnowszy raport WHO.
- Dlaczego integracja usług zdrowotnych, innowacyjne technologie i stabilne finansowanie są kluczowe dla osiągnięcia celu eliminacji tych chorób do 2030 roku.
- Jakie największe wyzwania nadal utrudniają walkę z HIV, WZW i STI, w tym ograniczenia finansowania, nierówności w dostępie do leczenia oraz narastającą oporność na antybiotyki.
- Jakie nowe rozwiązania i wytyczne WHO, w tym lenakapawir oraz zaktualizowane rekomendacje dotyczące świadczenia usług w zakresie HIV, mają przyspieszyć globalne działania.
WHO: świat osiągnął znaczące postępy, ale epidemie nadal pozostają wyzwaniem
Nowa analiza WHO pokazuje, że w ostatnich kilkunastu latach udało się osiągnąć wymierne rezultaty w walce z HIV. Szacuje się, że pod koniec 2025 roku około 32 miliony osób żyjących z HIV otrzymywały leczenie antyretrowirusowe. Jednocześnie od 2010 roku liczba nowych zakażeń zmniejszyła się o 42%, a liczba zgonów związanych z AIDS spadła o 57%.
Jednak dane pokazują również drugą stronę sytuacji. Około 9 milionów osób nadal nie ma dostępu do terapii ratującej życie, a liczba nowych zakażeń utrzymuje się na wysokim poziomie w wielu regionach świata. Szczególnie dotyczy to populacji najbardziej narażonych, takich jak:
- mężczyźni mający kontakty seksualne z mężczyznami,
- osoby świadczące usługi seksualne,
- osoby przyjmujące narkotyki drogą dożylną,
- osoby transpłciowe,
- osoby przebywające w zakładach karnych.
To właśnie nierówny dostęp do profilaktyki, diagnostyki i leczenia pozostaje jednym z głównych problemów ograniczających globalne postępy.
Finansowanie staje się jednym z największych zagrożeń
WHO zwraca uwagę, że sukces osiągnięty w ostatnich latach może zostać łatwo zahamowany. Szczególnie niepokojące są ograniczenia finansowania programów zdrowotnych przez międzynarodowych darczyńców. Dyrektor Generalny WHO dr Tedros Adhanom Ghebreyesus podkreśla:
Ten raport przedstawia dwie historie. Pokazuje, co jest możliwe, gdy kraje inwestują w zdrowie, społeczności i naukę. Ale pokazuje również, jak szybko postęp może zostać zniweczony przez przerwy w finansowaniu, kryzysy humanitarne i utrzymujące się nierówności. Jak zaznacza ekspert: w ciągu najbliższych pięciu lat musimy zbudować zintegrowane, odporne systemy opieki zdrowotnej, które dotrą do najbardziej zapóźnionych.
WHO wskazuje, że ograniczenie finansowania w 2025 roku zakłóciło realizację programów profilaktycznych HIV w wielu krajach. Szczególnie odczuwalne okazały się problemy z dostępnością profilaktyki przedekspozycyjnej (PrEP), której wykorzystanie zaczęło spadać mimo działań podejmowanych przez część rządów.
WZW – postępy są widoczne, ale śmiertelność nadal rośnie
Raport pokazuje bardziej złożoną sytuację w przypadku wirusowego zapalenia wątroby. Od 2015 roku:
- liczba nowych zakażeń WZW typu B zmniejszyła się o 32%,
- liczba zgonów związanych z WZW typu C spadła o 12%.
Jednocześnie WHO alarmuje, że WZW typu B pozostaje jedną z najbardziej śmiertelnych chorób zakaźnych na świecie. Szacuje się, że w 2024 roku odpowiadało ono za około 1,3 miliona zgonów, a od 2015 roku liczba zgonów związanych z tą chorobą wzrosła aż o 17%.
Eksperci podkreślają, że problem nie wynika z braku skutecznych terapii. Wręcz przeciwnie – nowoczesne leki pozwalają skutecznie kontrolować zakażenie i zapobiegać milionom zgonów. Główną przeszkodą pozostaje zbyt niski poziom diagnostyki oraz ograniczony dostęp do leczenia, szczególnie w krajach o niższych dochodach.
W związku z obchodzonym 28 lipca Światowym Dniem Wirusowego Zapalenia Wątroby WHO apeluje o usuwanie barier finansowych, organizacyjnych i społecznych ograniczających dostęp do profilaktyki, badań oraz leczenia.
Choroby przenoszone drogą płciową – coraz większy problem oporności na antybiotyki
Ocena WHO pokazuje, że postępy w zwalczaniu zakażeń przenoszonych drogą płciową są bardzo nierównomierne. Pozytywnym sygnałem jest:
- rozszerzanie badań przesiewowych w kierunku kiły u kobiet w ciąży,
- poprawa dostępu do leczenia kiły,
- stopniowy wzrost wyszczepialności przeciw HPV.
Jednak równocześnie w wielu państwach obserwowany jest wzrost liczby zakażeń STI. Szczególnie niepokojąca pozostaje rosnąca oporność Neisseria gonorrhoeae na antybiotyki, która może w najbliższych latach znacząco utrudnić skuteczne leczenie rzeżączki. WHO zwraca również uwagę na niewystarczający poziom badań przesiewowych w kierunku raka szyjki macicy oraz utrzymujące się luki w systemach monitorowania epidemiologicznego.
Integracja usług zdrowotnych może przyspieszyć realizację celów do 2030 roku
Jednym z najważniejszych wniosków raportu jest konieczność odejścia od prowadzenia odrębnych programów dla poszczególnych chorób. WHO wskazuje, że najlepsze rezultaty osiągają kraje, które integrują opiekę nad pacjentami z HIV, WZW i STI z:
- podstawową opieką zdrowotną,
- leczeniem gruźlicy,
- opieką nad matką i dzieckiem,
- zdrowiem seksualnym i reprodukcyjnym,
- profilaktyką oraz leczeniem chorób niezakaźnych.
Podejście takie poprawia dostępność świadczeń, zmniejsza koszty funkcjonowania systemu oraz zwiększa skuteczność wykrywania zakażeń.
Eliminacja transmisji z matki na dziecko pozostaje jednym z głównych celów
WHO podkreśla, że jednym z najważniejszych priorytetów pozostaje całkowite wyeliminowanie przenoszenia:
- HIV,
- kiły,
- wirusowego zapalenia wątroby typu B
z matki na dziecko. Coraz więcej państw ubiega się obecnie o oficjalne potwierdzenie eliminacji transmisji przez WHO. Organizacja uznaje to za dowód, że osiągnięcie tego celu jest realne pod warunkiem dalszego wzmacniania zintegrowanej opieki nad kobietami ciężarnymi oraz noworodkami.
Cyfryzacja i nowe technologie mają odegrać kluczową rolę
WHO wskazuje, że rozwój technologii może znacząco przyspieszyć realizację strategii do 2030 roku. Największy potencjał mają:
- interoperacyjne systemy informacji zdrowotnej,
- cyfrowe narzędzia wspierające nadzór epidemiologiczny,
- platformy umożliwiające jednoczesne testowanie wielu chorób,
- nowoczesna diagnostyka,
- wysokiej jakości testy STI.
Raport zwraca również uwagę na znaczenie nowych metod profilaktyki. Jednym z najważniejszych przykładów jest lenakapawir, którego podawanie w postaci iniekcji dwa razy w roku WHO zaleca jako element profilaktyki HIV. Obecnie preparat jest wdrażany w 10 krajach, a kolejne 14 państw przygotowuje się do jego wprowadzenia.
Organizacja podkreśla również znaczenie zaleceń dotyczących profilaktyki poekspozycyjnej doksycykliną (Doxy-PEP), która może ograniczyć liczbę bakteryjnych chorób przenoszonych drogą płciową w populacjach wysokiego ryzyka.
Przywództwo społeczności zwiększa skuteczność programów zdrowotnych
WHO podkreśla, że skuteczne strategie nie mogą być tworzone wyłącznie na poziomie administracji. Coraz większe znaczenie przypisuje się organizacjom społecznym oraz społecznościom najbardziej dotkniętym epidemiami. Zdaniem ekspertów dane zbierane przez społeczności mogą:
- poprawić monitorowanie programów,
- zwiększyć odpowiedzialność instytucji publicznych,
- pomóc lepiej identyfikować bariery w dostępie do świadczeń,
- skuteczniej kierować pomoc do osób najbardziej potrzebujących.
WHO publikuje nowe wytyczne dotyczące HIV
Równolegle z raportem WHO opublikowała pierwsze skonsolidowane wytyczne dotyczące organizacji świadczeń związanych z HIV. Nowe rekomendacje obejmują profilaktykę, diagnostykę, leczenie oraz długoterminową opiekę nad pacjentami. Organizacja przedstawiła również nowe wytyczne dotyczące nadzoru epidemiologicznego nad HIV, które mają pomóc państwom skuteczniej wykorzystywać krajowe dane zdrowotne w planowaniu działań z zakresu zdrowia publicznego.
Jak podkreśla dr Tereza Kasajewa, dyrektor Departamentu WHO ds. HIV, gruźlicy, zapalenia wątroby i chorób przenoszonych drogą płciową:
Ta ocena to coś więcej niż raport z postępów; to praktyczny przewodnik po działaniach na drugą połowę okresu obowiązywania tej strategii. Dodaje również: wskazują one, gdzie kraje odnoszą sukcesy, gdzie postęp jest hamowany i gdzie inwestycje mogą mieć największy wpływ. Wraz z naszymi nowymi, skonsolidowanymi wytycznymi dotyczącymi świadczenia usług w zakresie HIV i nadzoru nad HIV, WHO wyposaża kraje w praktyczne narzędzia, które pozwolą im wzmocnić programy już dziś i dotrzeć do osób i społeczności, które ich najbardziej potrzebują.
Raport ma wspierać realizację zobowiązań ONZ
Publikacja raportu zbiegła się z przyjęciem podczas szczytu ONZ w 2026 roku nowej Deklaracji politycznej dotyczącej HIV/AIDS. Dokument WHO ma stanowić praktyczne wsparcie dla państw członkowskich w realizacji zobowiązań podjętych na forum Organizacji Narodów Zjednoczonych oraz przyspieszyć działania prowadzące do eliminacji HIV, wirusowego zapalenia wątroby i zakażeń przenoszonych drogą płciową jako zagrożeń dla zdrowia publicznego.
Główne wnioski
- WHO odnotowuje postępy w walce z HIV – do końca 2025 roku około 32 mln osób otrzymywało leczenie, liczba nowych zakażeń od 2010 roku spadła o 42%, a zgonów związanych z AIDS o 57%. Mimo to około 9 mln osób nadal nie ma dostępu do terapii.
- Wirusowe zapalenie wątroby pozostaje poważnym zagrożeniem – liczba nowych zakażeń WZW typu B spadła o 32%, jednak choroba odpowiadała za około 1,3 mln zgonów w 2024 roku, a śmiertelność związana z WZW typu B wzrosła o 17% od 2015 roku.
- Rosną wyzwania związane z chorobami przenoszonymi drogą płciową, w tym wzrost zachorowań na STI, narastająca oporność rzeżączki na antybiotyki oraz niewystarczający poziom szczepień przeciw HPV i badań przesiewowych w kierunku raka szyjki macicy.
- WHO wskazuje trzy filary działań do 2030 roku: integrację opieki zdrowotnej, wdrażanie innowacji – takich jak lenakapawir podawany dwa razy w roku – oraz silniejsze zaangażowanie społeczności i wykorzystanie nowych wytycznych dotyczących świadczenia usług oraz nadzoru nad HIV.
Źródło:
- https://www.who.int/news/item/27-07-2026-who–integration–innovation-and-community-leadership-key-to-ending-hiv–hepatitis-and-stis
