W wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów opublikowano założenia projektu rozporządzenia w sprawie Narodowego Programu Zdrowia na lata 2027-2036. Nowy NPZ ma obowiązywać przez 10 lat, czyli dwukrotnie dłużej niż minimalny okres przewidziany w ustawie o zdrowiu publicznym. Jego głównym celem ma być zwiększenie liczby lat przeżytych w zdrowiu oraz zmniejszenie społecznych nierówności w zdrowiu.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie cztery główne obszary działań przewidziano w Narodowym Programie Zdrowia na lata 2027-2036.
- Jakie cele dotyczą zdrowia psychicznego, profilaktyki, uzależnień i zdrowych środowisk.
- Dlaczego Ministerstwo Zdrowia proponuje ustanowienie programu na 10 lat.
- Kiedy projekt ma zostać przyjęty przez Radę Ministrów.
Nowy Narodowy Program Zdrowia ma obowiązywać przez 10 lat
Obecny Narodowy Program Zdrowia obowiązuje do końca 2026 r., dlatego konieczne jest przyjęcie kolejnego dokumentu. Ministerstwo Zdrowia proponuje, aby nowy NPZ został ustanowiony na lata 2027-2036. Założenia projektu rozporządzenia zostały opublikowane w wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów pod numerem RD339.
Resort uzasadnia 10-letni okres obowiązywania programu specyfiką zdrowia publicznego, która wymaga długofalowych i konsekwentnie prowadzonych działań. Ustawa z 11 września 2015 r. o zdrowiu publicznym przewiduje, że NPZ sporządza się na okres nie krótszy niż pięć lat.
Cztery główne obszary Narodowego Programu Zdrowia
Strategicznym celem NPZ na lata 2027-2036 ma być zwiększenie liczby lat przeżytych w zdrowiu oraz zmniejszenie społecznych nierówności w zdrowiu. Projekt zakłada cztery cele operacyjne.
Pierwszy – „Zdrowe wybory” – obejmuje działania związane z ograniczaniem zdrowotnych skutków używania tytoniu i wyrobów nikotynowych, konsumpcji alkoholu, stosowania środków odurzających i nowych substancji psychoaktywnych oraz zachowań uzależniających, takich jak hazard czy uzależnienie od nowych technologii. W tej części znalazły się również żywienie, aktywność fizyczna oraz przeciwdziałanie zakażeniom przenoszonym drogą płciową.
Drugi obszar – „Zdrowe środowiska” – ma dotyczyć warunków zamieszkania, nauki i pracy. Przewidziano tu m.in. ograniczanie wpływu czynników środowiskowych na zdrowie, przeciwdziałanie skutkom ekstremalnych temperatur i zmian klimatu, zmniejszanie rozpowszechnienia chorób zawodowych oraz przeciwdziałanie lekooporności drobnoustrojów – zarówno w placówkach ochrony zdrowia, jak i środowisku oraz sektorze rolno-spożywczym.
Zdrowie psychiczne, samobójstwa i nadmierne korzystanie z technologii
Osobnym celem operacyjnym ma być zdrowie psychiczne. Planowane działania obejmują promocję zdrowia i profilaktykę, zmniejszenie liczby samobójstw i prób samobójczych oraz ograniczanie nadmiernego lub nieprawidłowego korzystania z technologii cyfrowych. W programie ma znaleźć się również poprawa zdrowia psychicznego seniorów i wsparcie ich opiekunów.
Czwarty obszar obejmuje zadania wspierające politykę zdrowia publicznego. Chodzi m.in. o podnoszenie świadomości i kompetencji zdrowotnych społeczeństwa, wzmacnianie systemu zapobiegania i zwalczania chorób zakaźnych, dostosowanie działań do zmian demograficznych oraz zapewnienie podstaw naukowych dla działań z zakresu zdrowia publicznego.
Polska nadal odstaje od średniej UE pod względem długości życia
W uzasadnieniu założeń projektu Ministerstwo Zdrowia zwraca uwagę, że mimo poprawy sytuacji zdrowotnej oczekiwana długość życia w Polsce pozostaje istotnie niższa od średniej unijnej. Problemem są również przedwczesne zgony oraz zgony możliwe do uniknięcia.
W 2021 r. wskaźnik zgonów możliwych do uniknięcia wśród osób poniżej 75. roku życia wynosił w Polsce 290 na 100 tys. mieszkańców, podczas gdy średnia unijna wynosiła 180-190 na 100 tys.
Do głównych wyzwań zaliczono choroby niezakaźne, m.in. choroby układu sercowo-naczyniowego, nowotwory, cukrzycę i przewlekłe choroby układu oddechowego. Wskazane w założeniach czynniki behawioralne – palenie tytoniu, nadmierne spożywanie alkoholu, niezdrowa dieta i niewystarczająca aktywność fizyczna – odpowiadają za 28-29% wszystkich zgonów w Polsce, przy czym wśród mężczyzn jest to 33-34%, a wśród kobiet 23-24%. Odpowiadają również za 26,5% całkowitego obciążenia mierzonego wskaźnikiem DALY.
Profilaktyka ma ograniczać przyszłe koszty leczenia
W założeniach projektu dużo miejsca poświęcono ekonomicznym efektom profilaktyki. Przywołany przez resort przegląd systematyczny dotyczący interwencji zdrowia publicznego wykazał medianę wskaźnika zwrotu z inwestycji na poziomie 14,3. W przypadku programów realizowanych na poziomie ogólnokrajowym mediana ROI wynosiła 27,2.
Wskazano również analizy dotyczące profilaktyki i wczesnych interwencji w zdrowiu psychicznym, w których szacowany zwrot z inwestycji wynosił od 4 do 18 jednostek na każdą zainwestowaną jednostkę. Według założeń NPZ profilaktyka ma służyć nie tylko ograniczeniu przyszłych kosztów leczenia, lecz także zmniejszaniu absencji chorobowej i skutków dezaktywacji zawodowej.
Nowe zadania dotyczą m.in. zmian klimatu i chorób zakaźnych
Projektowany NPZ ma zostać uproszczony i uporządkowany na podstawie doświadczeń z realizacji dotychczasowych programów. Planowana jest aktualizacja listy realizatorów, precyzyjniejsze określenie celów poszczególnych zadań oraz przypisanie wskaźników pozwalających monitorować realizację celów operacyjnych.
Katalog zadań ma zostać dostosowany do aktualnych wyzwań zdrowia publicznego. W założeniach wskazano wprost działania związane ze zmianami klimatycznymi oraz przeciwdziałaniem rozprzestrzenianiu się chorób zakaźnych. Działania mają być także ukierunkowane na ograniczanie czynników ryzyka najczęściej występujących chorób przewlekłych.
Program ma być realizowany nie tylko przez sektor ochrony zdrowia. Założenia odwołują się do koncepcji „Zdrowie we wszystkich politykach” (Health in All Policies, HiAP), zgodnie z którą na stan zdrowia społeczeństwa wpływają również m.in. środowisko, edukacja, transport i warunki pracy.
Projekt ma trafić do Rady Ministrów w IV kwartale 2026 r.
Zadania przewidziane w przyszłym rozporządzeniu mają być finansowane z budżetu państwa, państwowych funduszy celowych pozostających w dyspozycji ministrów właściwych do spraw zdrowia i kultury fizycznej oraz innych środków znajdujących się w dyspozycji realizatorów.
Za opracowanie projektu odpowiada Ministerstwo Zdrowia, a osobą odpowiedzialną jest Katarzyna Kęcka, podsekretarz stanu. Planowany termin przyjęcia projektu przez Radę Ministrów to IV kwartał 2026 r.
Główne wnioski
- Narodowy Program Zdrowia ma obowiązywać przez 10 lat – od 2027 do 2036 r.
- Projekt przewiduje cztery cele operacyjne: zdrowe wybory, zdrowe środowiska, zdrowie psychiczne i zadania wspierające politykę zdrowia publicznego.
- Czynniki behawioralne, takie jak palenie tytoniu, nadmierne spożywanie alkoholu, niezdrowa dieta i brak aktywności fizycznej, odpowiadają za 28-29% wszystkich zgonów w Polsce.
- Ministerstwo Zdrowia planuje przyjęcie projektu przez Radę Ministrów w IV kwartale 2026 r.
Źródło:
- https://www.gov.pl/web/premier/projekt-rozporzadzenia-rady-ministrow-w-sprawie-narodowego-programu-zdrowia-na-lata-20272036
