Wieloletnie stosowanie sterydów anaboliczno-androgennych (SAA) wiąże się z niekorzystnymi zmianami w budowie i funkcjonowaniu serca. Badanie przeprowadzone przez naukowców ze Szpitala Uniwersyteckiego w Oslo wykazało, że u mężczyzn kontynuujących przyjmowanie tych substancji utrzymywało się pogrubienie mięśnia sercowego oraz zaburzenia jego kurczliwości i rozkurczu. Poważne upośledzenie funkcji serca stwierdzono u 17% osób nadal stosujących SAA. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „European Heart Journal – Cardiovascular Imaging”.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak długotrwałe stosowanie sterydów anabolicznych wpływa na budowę i funkcjonowanie serca.
- Dlaczego u 17% mężczyzn kontynuujących stosowanie SAA stwierdzono poważne zaburzenia pracy serca.
- Czy odstawienie sterydów anabolicznych może odwrócić uszkodzenia mięśnia sercowego.
- Dlaczego zmniejszenie dawek SAA może być niewystarczające i jakie znaczenie ma leczenie nadciśnienia tętniczego.
Sterydy anaboliczne a serce. Co wykazało wieloletnie badanie?
Naukowcy z Oslo University Hospital przeanalizowali długoterminowe konsekwencje stosowania sterydów anaboliczno-androgennych przez mężczyzn regularnie trenujących siłowo. Badanie stanowiło kontynuację wcześniejszego projektu realizowanego w latach 2017–2019. Do ponownej oceny zaproszono 101 użytkowników SAA oraz 71 mężczyzn niestosujących tych substancji. Ostatecznie w badaniu kontrolnym uczestniczyło 70 osób z historią stosowania sterydów anabolicznych i 35 mężczyzn z grupy kontrolnej. Wśród 70 użytkowników SAA:
- 35 nadal stosowało sterydy anaboliczne,
- 15 zaprzestało ich przyjmowania,
- 14 utrzymywało abstynencję,
- 6 powróciło do stosowania substancji.
Uczestnicy przeszli badania echokardiograficzne oraz laboratoryjne. Naukowcy oceniali również ich aktywność fizyczną, historię stosowania SAA, choroby współistniejące i czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego.
Pogrubienie lewej komory i zaburzenia pracy serca
Wyniki wykazały, że długotrwałe stosowanie SAA wiązało się z utrzymującym się przerostem mięśnia lewej komory serca oraz pogorszeniem jej funkcji skurczowej i rozkurczowej. Oznacza to, że serce miało trudności zarówno z efektywnym wypompowywaniem krwi, jak i prawidłowym napełnianiem się między kolejnymi skurczami.
U 17% mężczyzn kontynuujących stosowanie sterydów anabolicznych stwierdzono poważne upośledzenie funkcji serca. Co ważne, zmniejszenie przyjmowanych dawek nie wiązało się z poprawą ocenianych parametrów kardiologicznych. Sugeruje to, że samo ograniczenie ekspozycji na SAA może być niewystarczające do zahamowania niekorzystnych zmian.
Odstawienie sterydów może częściowo odwrócić uszkodzenia serca
Jednym z najważniejszych ustaleń badania była poprawa parametrów serca u mężczyzn, którzy całkowicie zaprzestali stosowania SAA. W grupie 15 uczestników odstawiających sterydy zaobserwowano 19-procentowe zmniejszenie wskaźnika masy lewej komory (LVMI), ze 112 do 91 g/m². Wartość ta była porównywalna z wynikami mężczyzn niestosujących SAA. Poprawiła się również frakcja wyrzutowa lewej komory (LVEF), określająca odsetek krwi wypompowywanej podczas skurczu. Wzrosła ona z 48% do 54%, choć nadal pozostawała poniżej średniej wartości 60% obserwowanej w grupie kontrolnej.
Wyniki wskazują zatem, że część zmian strukturalnych i czynnościowych serca może być odwracalna po zaprzestaniu stosowania sterydów anabolicznych. Nie oznacza to jednak gwarancji pełnego powrotu do prawidłowej funkcji serca.
Leczenie nadciśnienia może poprawiać funkcję lewej komory
Badacze przeanalizowali również znaczenie terapii przeciwnadciśnieniowej u osób kontynuujących stosowanie SAA. U mężczyzn nieleczonych z powodu nadciśnienia tętniczego funkcja skurczowa lewej komory pogorszyła się o 8% względem wartości początkowej. Natomiast u uczestników przyjmujących leki przeciwnadciśnieniowe odnotowano poprawę LVEF o 11%.
Nie zaobserwowano jednak jednoczesnego zmniejszenia grubości mięśnia sercowego. Wyniki sugerują, że leczenie nadciśnienia tętniczego może ograniczać część niekorzystnych następstw sercowo-naczyniowych, ale nie eliminuje zagrożeń wynikających z dalszego stosowania sterydów anabolicznych. Ze względu na obserwacyjny charakter badania nie można jednoznacznie przypisać całej poprawy samemu leczeniu przeciwnadciśnieniowemu.
Sterydy anaboliczne stanowią zagrożenie nie tylko dla układu krążenia
Sterydy anaboliczno-androgenne są syntetycznymi pochodnymi testosteronu, wykorzystywanymi pozamedycznie m.in. w celu zwiększenia masy mięśniowej, siły i poprawy wyglądu sylwetki. Ich stosowanie wiąże się jednak z ryzykiem zaburzeń hormonalnych, metabolicznych, uszkodzenia wątroby oraz rozwoju uzależnienia.
Nowe badanie dostarcza kolejnych danych wskazujących, że szczególnie poważne konsekwencje mogą dotyczyć układu sercowo-naczyniowego. Autorzy podkreślają potrzebę rozwijania działań profilaktycznych, edukacyjnych i strategii ograniczania szkód zdrowotnych wśród osób stosujących SAA.
Ograniczenia badania i znaczenie dla praktyki klinicznej
Naukowcy wskazują na kilka ograniczeń analizy. Najważniejsze to stosunkowo niewielka liczba uczestników, niepełny udział w badaniu kontrolnym oraz opieranie informacji o stosowaniu SAA na deklaracjach badanych. Ponadto na wyniki mogły wpływać inne czynniki, w tym nadciśnienie tętnicze, stosowanie substancji pobudzających, styl życia i współistniejące choroby.
Mimo tych ograniczeń wieloletnia obserwacja dostarcza istotnych informacji na temat zmian w funkcjonowaniu serca u osób stosujących sterydy anaboliczne. Z perspektywy klinicznej wyniki podkreślają znaczenie oceny ryzyka sercowo-naczyniowego, kontroli ciśnienia tętniczego i diagnostyki echokardiograficznej u pacjentów z historią długotrwałego stosowania SAA.
Główne wnioski
- Długotrwałe stosowanie sterydów anaboliczno-androgennych wiąże się z utrzymującym się pogrubieniem mięśnia sercowego oraz zaburzeniami funkcji lewej komory. W badaniu naukowców ze Szpitala Uniwersyteckiego w Oslo poważne upośledzenie funkcji serca stwierdzono u 17% mężczyzn kontynuujących stosowanie SAA.
- Całkowite odstawienie sterydów anabolicznych wiązało się z częściowym odwróceniem niekorzystnych zmian w sercu. U 15 mężczyzn wskaźnik masy lewej komory (LVMI) zmniejszył się o 19%, ze 112 do 91 g/m², a frakcja wyrzutowa (LVEF) wzrosła z 48% do 54%.
- Samo zmniejszenie dawek sterydów anabolicznych nie wiązało się z poprawą parametrów kardiologicznych. U osób kontynuujących stosowanie SAA leczenie nadciśnienia tętniczego wiązało się z poprawą funkcji skurczowej lewej komory, jednak nie prowadziło do zmniejszenia grubości mięśnia sercowego.
- Wyniki badania opublikowanego w „European Heart Journal – Cardiovascular Imaging” podkreślają znaczenie profilaktyki i monitorowania zdrowia serca u osób stosujących SAA. Wieloletnia ekspozycja może powodować utrzymujące się zaburzenia sercowo-naczyniowe, a całkowite odstawienie substancji daje szansę na poprawę funkcji serca.
Źródło:
- European Society of Cardiology (ESC)
