Kreatyna, znana przede wszystkim jako suplement wspierający wydolność mięśni, może również chronić mózg przed negatywnymi skutkami zapalenia jelit. Naukowcy z Uniwersytetu w Sewilli wykazali, że jej podawanie szczurom z zapaleniem okrężnicy ograniczało uszkodzenia neuronów, zmniejszało stan zapalny i przywracało prawidłowy poziom kreatyny w hipokampie. Wyniki opublikowane w czasopiśmie „Brain, Behavior, and Immunity” wskazują na potencjalne zastosowanie kreatyny w ochronie układu nerwowego u pacjentów z nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit (NZJ).
Z tego artykułu dowiesz się…
- W jaki sposób zapalenie jelit może wpływać na mózg, prowadząc do zaburzeń pamięci, koncentracji i funkcjonowania neuronów.
- Jakie są wyniki badania naukowców z Uniwersytetu w Sewilli, które wykazało neuroprotekcyjne działanie kreatyny u szczurów z zapaleniem okrężnicy.
- Dlaczego kreatyna może chronić hipokamp przed stanem zapalnym i uszkodzeniami neuronów oraz jaką rolę odgrywa w metabolizmie energetycznym mózgu.
- Czy suplementacja kreatyną może pomóc pacjentom z nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit (NZJ) i dlaczego potrzebne są dalsze badania kliniczne.
Zapalenie jelit może negatywnie wpływać na funkcjonowanie mózgu
Nieswoiste choroby zapalne jelit (NZJ), do których należą wrzodziejące zapalenie jelita grubego oraz choroba Leśniowskiego-Crohna, kojarzone są przede wszystkim z przewlekłym stanem zapalnym przewodu pokarmowego. Jednak ich konsekwencje mogą wykraczać daleko poza układ trawienny. Pacjenci z aktywną postacią NZJ często zgłaszają problemy z koncentracją, pogorszenie pamięci, trudności w podejmowaniu decyzji oraz tzw. mgłę mózgową. Objawy te mogą utrudniać codzienne funkcjonowanie i obniżać jakość życia.
Jednym z możliwych mechanizmów odpowiadających za te zaburzenia jest komunikacja między jelitami, a mózgiem, określana jako oś jelitowo-mózgowa. Przewlekły stan zapalny może wpływać na funkcjonowanie ośrodkowego układu nerwowego, w tym hipokampa – struktury odpowiedzialnej przede wszystkim za procesy uczenia się i pamięci. Wcześniejsze badania na zwierzętach wykazały, że zapalenie okrężnicy może nasilać procesy zapalne w hipokampie. Najnowsze doświadczenia hiszpańskich naukowców sugerują, że prowadzi również do uszkodzeń neuronów i zaburzeń ich aktywności.
Kreatyna a zdrowie mózgu. Jak przeprowadzono badanie?
Zespół badawczy kierowany przez Alejandro Ruiz-Calero i Marię Ortego-Domínguez z Uniwersytetu w Sewilli postanowił sprawdzić, czy suplementacja kreatyną może ograniczyć neurologiczne konsekwencje zapalenia jelit. W eksperymencie wykorzystano szczury, u których wywołano zapalenie okrężnicy naśladujące wybrane cechy wrzodziejącego zapalenia jelita grubego. Część zwierząt otrzymywała codziennie kreatynę rozpuszczoną w wodzie w dawce 1 g na kilogram masy ciała. Suplementację rozpoczęto 10 dni przed wywołaniem zapalenia jelit i kontynuowano przez pozostały okres eksperymentu. Naukowcy oceniali następnie zmiany zachodzące w hipokampie, analizując m.in.:
- poziom kreatyny w tkance mózgowej,
- nasilenie procesów zapalnych,
- integralność i uszkodzenia neuronów,
- zmiany pobudliwości komórek nerwowych.
Tak zaprojektowane doświadczenie pozwoliło ocenić przede wszystkim profilaktyczny wpływ kreatyny na mózg w warunkach eksperymentalnego zapalenia jelit.
Kreatyna ograniczała uszkodzenia neuronów w hipokampie
Wyniki wykazały, że zapalenie jelit prowadziło do zaburzeń funkcjonowania hipokampa, w tym obniżenia zawartości kreatyny, uszkodzeń neuronów i zmian ich pobudliwości. Natomiast u szczurów otrzymujących kreatynę zaobserwowano korzystne efekty neuroprotekcyjne. Suplementacja przywracała poziom kreatyny w hipokampie, ograniczała uszkodzenia komórek nerwowych i normalizowała zaburzoną aktywność neuronów. Jednocześnie zmniejszała nasilenie zmian zapalnych w badanym obszarze mózgu.
Co istotne, u zdrowych zwierząt przyjmujących kreatynę nie stwierdzono znaczącego wzrostu jej zawartości w hipokampie. Sugeruje to, że działanie suplementacji może zależeć od stanu fizjologicznego organizmu i występowania zaburzeń wywołanych zapaleniem. Wyniki stanowią rozwinięcie wcześniejszych badań tego samego zespołu, w których wykazano, że kreatyna może ograniczać stan zapalny i uszkodzenia tkanek jelitowych u gryzoni.
Dlaczego kreatyna może chronić komórki mózgowe?
Kreatyna jest naturalnym związkiem organicznym uczestniczącym w gospodarce energetycznej komórek. Organizm wytwarza ją przede wszystkim przy udziale wątroby i nerek, a dodatkowo dostarcza wraz z dietą, szczególnie poprzez spożywanie mięsa i ryb. Typowa dieta wszystkożerna dostarcza około 1–2 g kreatyny dziennie. Większość jej zasobów znajduje się w mięśniach szkieletowych, jednak kreatyna występuje również w mózgu.
Jej podstawowa funkcja wiąże się z układem kreatyna–fosfokreatyna, który pomaga utrzymywać dostępność ATP, czyli głównego nośnika energii komórkowej. Ma to szczególne znaczenie dla neuronów, ponieważ komórki nerwowe potrzebują stałych dostaw energii do przekazywania impulsów i utrzymywania prawidłowej aktywności. Zaburzenia metabolizmu energetycznego mogą zwiększać podatność neuronów na uszkodzenia, zwłaszcza w warunkach przewlekłego stanu zapalnego. Naukowcy przypuszczają, że przywrócenie odpowiedniej dostępności kreatyny może wspierać stabilność energetyczną komórek nerwowych, a tym samym ograniczać niekorzystne zmiany wywoływane zapaleniem jelit.
Samce i samice różnie reagowały na suplementację
Interesującym elementem badania były różnice związane z płcią zwierząt. Naukowcy zaobserwowali, że korzystne działanie kreatyny było bardziej widoczne u samców szczurów niż u samic. Jednym z możliwych wyjaśnień jest większe nasilenie niektórych uszkodzeń neurologicznych związanych z zapaleniem okrężnicy u samców.
Odkrycie sugeruje, że płeć biologiczna może wpływać zarówno na neurologiczne konsekwencje zapalenia jelit, jak i na odpowiedź organizmu na suplementację. Nie oznacza to jednak, że podobne różnice występują u ludzi. Ich potwierdzenie wymaga dalszych badań klinicznych.
Czy kreatyna może pomóc pacjentom z NZJ?
Wyniki opublikowane w „Brain, Behavior, and Immunity” wskazują na potencjał kreatyny jako substancji wspierającej ochronę układu nerwowego w przebiegu chorób zapalnych. Jednak badanie przeprowadzono wyłącznie na zwierzętach, dlatego nie można jeszcze stwierdzić, że suplementacja kreatyną zapobiega zaburzeniom pamięci, koncentracji czy innym objawom neurologicznym u pacjentów z NZJ. Co więcej, w eksperymencie kreatynę podawano przed wywołaniem zapalenia jelit. Nie wiadomo zatem, czy rozpoczęcie suplementacji już po rozwinięciu choroby przyniosłoby podobne rezultaty.
Zastosowanej u szczurów dawki nie należy również bezpośrednio przekładać na dawkowanie u ludzi. Konieczne są badania kliniczne oceniające skuteczność, bezpieczeństwo oraz optymalny sposób suplementacji w tej grupie pacjentów.
Główne wnioski
- Kreatyna może chronić mózg przed skutkami zapalenia jelit. Badanie naukowców z Uniwersytetu w Sewilli, opublikowane w „Brain, Behavior, and Immunity”, wykazało, że suplementacja kreatyną ograniczała uszkodzenia neuronów i zmiany zapalne w hipokampie szczurów z zapaleniem okrężnicy.
- Suplementacja przywracała prawidłowy poziom kreatyny w hipokampie. Zwierzęta otrzymywały codziennie 1 g kreatyny na kilogram masy ciała, począwszy od 10 dni przed wywołaniem zapalenia jelit. Zaobserwowano również normalizację zaburzonej pobudliwości neuronów.
- Działanie neuroprotekcyjne kreatyny było bardziej widoczne u samców szczurów niż u samic. Wyniki sugerują, że płeć biologiczna może wpływać na nasilenie neurologicznych konsekwencji zapalenia jelit oraz odpowiedź na suplementację.
- Kreatyna może mieć potencjał w ochronie układu nerwowego u pacjentów z nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit (NZJ). Dotychczasowe wyniki pochodzą jednak z badań na zwierzętach. Konieczne są badania kliniczne, które potwierdzą skuteczność i bezpieczeństwo suplementacji u ludzi.
Źródło:
- https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S088915912600677X
