Zalecenie „proszę więcej się ruszać” może nie wystarczyć, szczególnie w przypadku osób żyjących z chorobą przewlekłą. Naukowcy z Danii zwracają uwagę, że sposób prowadzenia rozmowy o aktywności fizycznej może wpływać na motywację i pewność siebie pacjentów. Presja i poczucie winy mogą utrudniać zmianę zachowania, podczas gdy realistyczne cele i wspierająca komunikacja mogą ułatwiać włączenie ruchu do codziennego życia.
Naukowcy z Uniwersytetu Południowej Danii, Uniwersytetu w Kopenhadze oraz Szpitala Centralnej i Zachodniej Zelandii przedstawili w „JAMA” materiał JAMA Insight podsumowujący aktualną wiedzę dotyczącą aktywności fizycznej, zmiany zachowań i komunikacji z pacjentami z chorobami przewlekłymi. Jednym z najważniejszych wniosków jest potrzeba odejścia od przekazu sugerującego, że wartościowa aktywność musi oznaczać intensywny trening.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego sposób rozmowy o aktywności fizycznej może wpływać na motywację i pewność siebie osób z chorobami przewlekłymi.
- Dlaczego presja, poczucie winy i nierealistyczne oczekiwania mogą utrudniać podejmowanie aktywności fizycznej, szczególnie osobom zmagającym się z bólem i zmęczeniem.
- Dlaczego nawet niewielkie zwiększenie codziennej aktywności może mieć znaczenie i jakie proste formy ruchu można łatwiej włączyć do codziennego życia.
- Jak pracownicy ochrony zdrowia mogą rozmawiać z pacjentami o ruchu, aby wspierać realistyczne i możliwe do utrzymania zmiany.
Aktywność fizyczna nie musi oznaczać intensywnego treningu
Dla części pacjentów samo pojęcie aktywności fizycznej może kojarzyć się z wymagającym treningiem, siłownią czy realizacją określonego planu ćwiczeń. Tymczasem naukowcy podkreślają, że znaczenie mają również codzienne formy ruchu, takie jak spacer, wchodzenie po schodach czy krótka przejażdżka rowerem.
Wiele osób uważa, że aktywność fizyczna ma znaczenie tylko wtedy, gdy wiąże się z intensywnymi ćwiczeniami lub ustrukturyzowanymi treningami. Jednak dla wielu osób z chorobami przewlekłymi ważne jest znalezienie prostych, codziennych aktywności, które wydają się wykonalne i znaczące w ich życiu – mówi Alessio Bricca, adiunkt w Katedrze Nauk o Sporcie i Biomechaniki Klinicznej Uniwersytetu Południowej Danii.
Według autorów nawet niewielkie zwiększenie aktywności może mieć znaczenie. Przywołane w publikacji międzynarodowe badania wskazują, że u dorosłych, którzy na co dzień są stosunkowo mało aktywni, korzyści może przynieść już pięć dodatkowych minut dziennie aktywności powodującej lekką zadyszkę.
Poczucie winy może utrudniać zmianę zachowania
Szczególnego znaczenia nabiera sposób, w jaki personel medyczny przekazuje zalecenia. Pacjent z chorobą przewlekłą może mierzyć się z bólem, zmęczeniem, brakiem energii lub obawami dotyczącymi bezpieczeństwa ruchu. Stawianie ambitnych celów bez uwzględnienia tych ograniczeń może więc przynieść efekt odwrotny do zamierzonego.
Jeśli pacjenci czują się winni lub oczekują, że to tylko kwestia silnej woli, może to utrudnić rozpoczęcie leczenia. Życie z chorobą przewlekłą często wiąże się z bólem, zmęczeniem lub innymi barierami, które należy traktować poważnie – mówi Julie Midtgaard, profesor w Centrum Zdrowia Psychicznego Glostrup i na Uniwersytecie Kopenhaskim.
Zamiast presji badacze proponują rozmowę opartą na poczuciu bezpieczeństwa, praktycznych wskazówkach i realistycznych możliwościach pacjenta.
Język może zmieniać sposób postrzegania choroby
Znaczenie mają również konkretne określenia używane podczas rozmowy. Sformułowania takie jak „zużycie” czy „degeneracja” mogą wpływać na sposób, w jaki pacjent postrzega własny organizm i bezpieczeństwo aktywności fizycznej. Podobny problem może pojawić się wtedy, gdy lekarz sugeruje, że ruch powinien być łatwy, podczas gdy pacjent doświadcza bólu lub zmęczenia.
Dlatego autorzy proponują, aby komunikacja koncentrowała się przede wszystkim na możliwościach, a nie ograniczeniach. Celem jest znalezienie aktywności, która jest dla konkretnej osoby wykonalna i możliwa do utrzymania w codziennym życiu.
Aktywność fizyczna może również pomóc ludziom odzyskać rutynę i poczucie kontroli nad codziennym życiem, mimo że zmagają się z chorobą – mówi Søren T. Skou.
Jak rozmawiać z pacjentem o aktywności fizycznej?
Autorzy publikacji wskazują kilka praktycznych zasad dla pracowników ochrony zdrowia. Przed rozpoczęciem rozmowy warto zapytać pacjenta, czy chce poruszyć temat aktywności fizycznej. Następnie zamiast od razu wyznaczać ambitne cele, można wspólnie poszukać niewielkich zmian możliwych do wprowadzenia w codziennym życiu.
Ważne jest również rozpoznanie rzeczywistych barier, takich jak ból, zmęczenie czy niepewność. Aktywność powinna być dopasowana do sytuacji konkretnej osoby i mieć dla niej znaczenie.
Aktywności takie jak szybki spacer, wchodzenie po schodach czy krótka przejażdżka rowerem to rodzaje aktywności fizycznej, które łatwiej włączyć do codziennego życia – mówi Søren T. Skou, profesor Uniwersytetu Południowej Danii i Szpitala Centralnej i Zachodniej Zelandii.
Znaczenie może mieć również możliwość podejmowania ruchu razem z innymi osobami. Takie wsparcie może zwiększać poczucie bezpieczeństwa i pewność siebie, szczególnie w przypadku osób obawiających się aktywności z powodu objawów choroby.
Małe zmiany zamiast nierealistycznych oczekiwań
W przypadku chorób przewlekłych skuteczne promowanie aktywności fizycznej nie sprowadza się wyłącznie do przekazania informacji, że pacjent powinien więcej się ruszać. Równie ważne jest to, jak takie zalecenie zostanie sformułowane i czy uwzględnia realne możliwości danej osoby.
Wspierająca komunikacja, małe cele i dostrzeganie codziennych form ruchu mogą pomóc pacjentom postrzegać aktywność nie jako kolejny obowiązek, lecz jako osiągalny element życia z chorobą przewlekłą. Jak podkreślają autorzy, ruch może wspierać nie tylko zdrowie fizyczne, ale również codzienne funkcjonowanie, pewność siebie oraz poczucie kontroli.
Główne wnioski
- Sposób komunikowania zaleceń dotyczących aktywności fizycznej może wpływać na motywację i pewność siebie osób z chorobami przewlekłymi. Presja i wywoływanie poczucia winy mogą utrudniać zmianę zachowania.
- Aktywność fizyczna nie musi oznaczać intensywnego lub ustrukturyzowanego treningu. Szybki spacer, wchodzenie po schodach czy krótka przejażdżka rowerem również mogą być wartościowymi formami ruchu.
- Przywołane w publikacji JAMA Insight badania wskazują, że u mało aktywnych dorosłych znaczenie może mieć już pięć dodatkowych minut dziennie aktywności powodującej lekką zadyszkę.
- Pracownicy ochrony zdrowia powinni uwzględniać ból, zmęczenie, brak energii i niepewność jako rzeczywiste bariery oraz koncentrować rozmowę na małych, realistycznych zmianach i możliwościach pacjenta zamiast na jego ograniczeniach.
Źródło:
- https://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/2852552
- Tel Aviv University
