Jadłowstręt psychiczny i napady objadania się mają częściowo wspólne, ale również wyraźnie odmienne podłoże genetyczne. Międzynarodowe badanie obejmujące dziesiątki tysięcy osób wskazuje, że zaburzeń odżywiania nie można wyjaśniać wyłącznie masą ciała ani traktować jedynie jako zaburzeń psychicznych. Ich biologiczne podłoże łączy czynniki psychiatryczne i metaboliczne, co w przyszłości może pomóc w opracowaniu bardziej precyzyjnych terapii.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie różnice genetyczne występują między jadłowstrętem psychicznym a napadami objadania się i dlaczego mogą mieć znaczenie dla leczenia.
- Jakie są wyniki badania obejmującego prawie 40 tys. osób z napadami objadania się, około 25 tys. osób z anoreksją i ponad 1,2 mln osób bez zaburzeń odżywiania.
- Dlaczego zaburzeń odżywiania nie można wyjaśniać wyłącznie masą ciała oraz jak łączą się w nich czynniki psychiatryczne i metaboliczne.
- Jak anoreksja i napady objadania się różnią się pod względem powiązań z ADHD, OCD, BMI i innymi cechami.
Największa analiza genetyczna anoreksji i napadów objadania się
Międzynarodowy zespół naukowców, m.in. z Karolinska Institutet oraz University of North Carolina, przeanalizował genetyczne podłoże napadów objadania się i jadłowstrętu psychicznego. Wyniki opublikowano w „Nature Mental Health”. Badanie objęło prawie 40 tys. osób z napadami objadania się, około 25 tys. osób z jadłowstrętem psychicznym oraz ponad 1,2 mln osób bez zaburzeń odżywiania.
Analiza pozwoliła wskazać warianty genetyczne statystycznie związane z podatnością na oba zaburzenia. Naukowcy zidentyfikowali sześć obszarów genomu związanych z napadami objadania się oraz osiem związanych z anoreksją. Dwa loci powiązane z jadłowstrętem psychicznym nie były wcześniej identyfikowane.
Nasze odkrycia pokazują, że zaburzenia odżywiania nie dotyczą wyłącznie masy ciała. Wiele wariantów genetycznych związanych z tymi schorzeniami różni się od wariantów wpływających na masę ciała – powiedział Lu Yi, główny badacz w Katedrze Epidemiologii Medycznej i Biostatystyki w Instytucie Karolinska.
Anoreksja i objadanie się różnią się biologicznie
Choć oba schorzenia należą do zaburzeń odżywiania, analiza wykazała istotne różnice w ich architekturze genetycznej. W przypadku napadów objadania się jeden ze zidentyfikowanych obszarów genomu znajduje się w pobliżu FTO – genu silnie kojarzonego z otyłością. Predyspozycja genetyczna do objadania się wykazywała ponadto związki z ADHD oraz cechami dotyczącymi kontroli impulsów, w tym podejmowaniem ryzyka i paleniem tytoniu. Jadłowstręt psychiczny był natomiast silniej genetycznie związany z zaburzeniami obsesyjno-kompulsywnymi (OCD). Jednocześnie oba zaburzenia wykazywały genetyczne związki z innymi problemami psychicznymi, m.in. depresją i lękiem.
Mimo że oba te schorzenia zaliczają się do kategorii zaburzeń odżywiania, to wyraźnie różnią się od siebie na poziomie biologicznym – wyjaśnia Cynthia Bulik, profesor psychiatrii na University of North Carolina i dyrektor założycielka UNC Center of Excellence for Eating Disorders.
Masa ciała ma znaczenie, ale nie wyjaśnia wszystkiego
Szczególnie interesujący okazał się związek między genetyką zaburzeń odżywiania, a masą ciała. W przypadku obu chorób zależności występowały w przeciwnych kierunkach. Warianty genetyczne predysponujące do wyższej masy ciała wiązały się również z większą podatnością na napady objadania się, natomiast z mniejszym ryzykiem jadłowstrętu psychicznego. Jednocześnie naukowcy wykazali, że znaczna część genetycznych czynników związanych z zaburzeniami odżywiania jest odmienna od tych odpowiadających za BMI.
Oznacza to, że masa ciała pozostaje ważnym elementem obrazu klinicznego, ale nie oddaje całej biologii tych chorób. Badacze określają anoreksję i napady objadania się jako zaburzenia o charakterze „metabo-psychiatrycznym”, ponieważ ich rozwój wiąże się zarówno z czynnikami metabolicznymi, jak i psychiatrycznymi.
![Zaburzenia odżywiania jako niewidzialny krzyk ciała. Jak perfekcjonizm i samotność wpływają na zdrowie psychiczne nastolatków [Przewodnik dla lekarzy i rodzin z Warszawy]](https://alertmedyczny.pl/wp-content/uploads/2026/07/zaburzenia-odzywiania-300x200.jpg)
Genetyka może pomóc w precyzyjniejszym leczeniu
Wyniki mogą mieć znaczenie dla przyszłego rozwoju medycyny precyzyjnej w psychiatrii. Lepsze poznanie biologii poszczególnych zaburzeń odżywiania może pozwolić na projektowanie terapii uwzględniających różnice między pacjentami i konkretnymi rozpoznaniami.
Te wyniki nie tylko pomagają nam zrozumieć zarówno wspólne, jak i odrębne przyczyny tych zaburzeń odżywiania, ale mogą również pomóc nam opracować bardziej precyzyjne metody leczenia ukierunkowane na specyficzną biologię każdego schorzenia – powiedział Bulik. Oczywiście, uniwersalne podejście do leczenia wszystkich zaburzeń odżywiania nie jest właściwym rozwiązaniem.
Podobne znaczenie wyników podkreśla Lisa Dinkler z Karolinska Institutet.
Badania pokazują, że różne zaburzenia odżywiania są częściowo spowodowane odmiennymi mechanizmami biologicznymi – powiedziała Lisa Dinkler, adiunkt w Karolinska Institutet. W dłuższej perspektywie wiedza ta może przyczynić się do opracowania bardziej ukierunkowanych strategii leczenia, uwzględniających specyfikę każdego schorzenia.
Wyniki genetyczne nie pozwalają jeszcze przewidzieć choroby
Badacze podkreślają jednak istotne ograniczenie. Zidentyfikowane warianty można wykorzystywać do tworzenia poligenicznych wskaźników ryzyka, które sumują wpływ wielu wariantów genetycznych. Nie oznacza to jednak, że na podstawie DNA można obecnie wiarygodnie przewidzieć, kto zachoruje.
Same markery genetyczne pozostają słabymi predyktorami na poziomie pojedynczej osoby. Ryzyko zaburzeń odżywiania jest złożone i zależy od współdziałania wielu czynników biologicznych oraz środowiskowych. Naukowcy rozszerzają teraz analizy m.in. na ARFID, czyli zaburzenie polegające na unikaniu lub ograniczaniu przyjmowania pokarmów, oraz atypową anoreksję psychiczną (AAN).
Główne wnioski
- Międzynarodowe badanie pozwoliło zidentyfikować sześć obszarów genomu związanych z napadami objadania się oraz osiem związanych z jadłowstrętem psychicznym.
- Napady objadania się wykazywały silniejsze powiązania genetyczne z ADHD i cechami związanymi z kontrolą impulsów, natomiast anoreksja była silniej związana z zaburzeniami obsesyjno-kompulsywnymi (OCD).
- Genetyczna podatność związana z wyższą masą ciała działała w przeciwnych kierunkach: wiązała się z większym ryzykiem napadów objadania się i mniejszym ryzykiem anoreksji.
- Wyniki wskazują, że zaburzenia odżywiania mają zarówno psychiatryczne, jak i metaboliczne podłoże genetyczne, co może w przyszłości pomóc w opracowaniu terapii lepiej dopasowanych do biologii poszczególnych zaburzeń.
Źródło:
- https://news.unchealthcare.org/2026/08/global-study-including-unc-researcher-uncovers-distinct-genetic-profiles-in-binge-eating-and-anorexia-nervosa/
- https://www.nature.com/articles/s44220-026-00698-2
