Zaburzenia odżywiania (ED, eating disorders) to złożone choroby, które najczęściej występują u dzieci, nastolatków i młodych dorosłych. Choć jednym z najbardziej widocznych objawów są trudności związane z jedzeniem, zaburzenia te mają podłoże psychiczne i wymagają wielospecjalistycznego podejścia diagnostycznego oraz terapeutycznego.
Zaburzenia odżywiania dotyczą również dzieci i młodzieży mieszkających w Warszawie i okolicach. Czynniki takie jak presja osiągnięć, trudności emocjonalne czy problemy w relacjach mogą zwiększać ryzyko rozwoju tych zaburzeń.
Perfekcjonizm i samotność – skąd bierze się choroba?
U osób chorujących na anoreksję lub bulimię bardzo często widoczny jest tzw. niezdrowy perfekcjonizm. To chorobliwa potrzeba bycia idealnym połączona z paraliżującym lękiem przed porażką. Karolina Otwinowska, prezeska Fundacji Głód (Nie)Nażarty, wyjaśnia to krótko:
„Problemy emocjonalne dzieci mają wspólny mianownik. To brak poczucia bezpieczeństwa, niskie poczucie własnej wartości, samotność i ogromna presja, z którą młodzi ludzie nie potrafią sobie poradzić.”
Kiedy nastolatek czuje się samotny, odrzucony przez rówieśników lub nierozumiany w szkole, zaczyna szukać ucieczki. Kontrola wagi i drastyczne liczenie kalorii stają się dla niego jedynym obszarem, nad którym ma pełną władzę. Ciało staje się narzędziem do wyrażenia bólu, którego dziecko nie potrafi ubrać w słowa.
Kiedy leczenie w domu to za mało? Sygnały alarmowe
Czasami terapia w gabinecie (ambulatoryjna) przestaje wystarczać. Przejście na leczenie stacjonarne w szpitalu lub całodobowym ośrodku staje się konieczne, gdy zagrożone jest życie pacjenta.
Zgodnie z literaturą medyczną, w tym z opracowaniem „Eating disorders: Clinical features and the role of the general psychiatrist” (Cambridge University Press za Medycyna Praktyczna), głównymi sygnałami alarmowymi są:
- Brak efektów leczenia w domu: Mimo regularnych wizyt u psychologa waga pacjenta ciągle niebezpiecznie spada.
- Myśli samobójcze: Pojawiają się stany rezygnacji, niechęci do życia lub bezpośrednie deklaracje o chęci odebrania sobie życia.
- Utrata kontroli nad objawami: Występują potężne napady objadania się i natychmiastowe prowokowanie wymiotów. Taki cykl niszczy serce oraz gospodarkę elektrolitową organizmu i może doprowadzić do nagłego zatrzymania akcji serca.
Leczenie stacjonarne – na czym polega?
Leczenie stacjonarne jest jedną z form opieki stosowanych u pacjentów wymagających intensywniejszego leczenia. Program terapeutyczny może obejmować kilka godzin różnych form terapii dziennie, dostosowanych do indywidualnych potrzeb pacjenta. Pobyt w ośrodku umożliwia prowadzenie terapii w kontrolowanych warunkach oraz ograniczenie wpływu czynników środowiskowych, które mogą nasilać objawy choroby.
W trakcie leczenia pacjent pozostaje pod całodobową opieką personelu. W procesie terapeutycznym uczestniczą lekarz psychiatra, psychoterapeuta, psycholog, dietetyk oraz – w zależności od potrzeb – inni specjaliści.
Jak może wyglądać leczenie w całodobowym ośrodku psychoterapeutycznym?
Leczenie stacjonarne dzieci i młodzieży wymagających intensywniejszej opieki psychiatrycznej i psychoterapeutycznej prowadzone jest w wyspecjalizowanych podmiotach leczniczych. Jednym z podmiotów prowadzących tego rodzaju działalność jest Całodobowy Ośrodek Psychoterapeutyczny Jagiellonka.
Choruje cała rodzina. Dlaczego terapia bliskich jest ważnym elementem leczenia?
Współczesna medycyna nie leczy już pacjenta w izolacji od rodziny. Jak zauważa psychoterapeutka Justyna Kuszewska z Galileo Medical, zaburzenia odżywiania to kryzys całego domu. W pewnym sensie chorują wszyscy.
Pęd życia w Warszawie i zapracowanie rodziców mogą sprawić, że dziecko poczuje się samotne. Gdy rozwija się choroba, życie rodzinne zaczyna kręcić się wyłącznie wokół talerza, co rodzi ciągłe kłótnie i potworny stres. W przebiegu choroby codzienne życie domowe często ulega zmianie, a relacje rodzinne mogą zostać obciążone stresem związanym z leczeniem i opieką nad pacjentem.
W całodobowych ośrodkach psychoterapeutycznych działania skierowane do rodziców i opiekunów często stanowią ważny element procesu leczenia. Mogą obejmować psychoedukację, spotkania ze specjalistami oraz różne formy wsparcia przygotowujące rodzinę do udziału w terapii i funkcjonowania po zakończeniu leczenia stacjonarnego. Takie działania prowadzi również Całodobowy Ośrodek Psychoterapeutyczny Jagiellonka.
Wnioski dla praktyków i rodzin
Statystyki dotyczące zaburzeń odżywiania w Polsce są bardzo niepokojące. Poniższa tabela przedstawia kluczowe wnioski z najnowszych raportów i kampanii społecznych:
W przypadku występowania niepokojących objawów warto skonsultować się z lekarzem lub specjalistą zdrowia psychicznego, który oceni sytuację i zaproponuje odpowiednie postępowanie terapeutyczne.
Materiał partnerski. Artykuł jest częścią cyklu trzech publikacji przygotowanych we współpracy z Całodobowym Ośrodkiem Psychoterapeutycznym Jagiellonka.
źródła:
- Jones, W. R., Schelhase, M., & Morgan, J. F. (2012). Eating disorders: clinical features and the role of the general psychiatrist. Advances in Psychiatric Treatment, 18, 34–43. Cambridge University Press.
- Zaburzenia Odżywiania w Polsce: Skala Problemu i Perspektywy na Przyszłość (2025). Raport Galileo Medical, oparty na badaniu reprezentatywnej próby Polek i Polaków. Zaburzenia Odżywiania w Polsce – Raport | Galileo Medical
- Otwinowska, K. (2023). Zanim będzie za późno… Karolina Otwinowska, inicjatorka kampanii na temat anoreksji: Problemy emocjonalne dzieci mają wspólny mianownik. Głos Nauczycielski.
- Ośrodek Jagiellonka. Całodobowe Leczenie Zaburzeń Psychicznych. Dostęp: https://www.osrodekjagiellonka.pl/.
- Kampania „Dieta Nie Życia”. Dostęp: https://kampania.glodnienazarty.pl/. Strona kampanii społecznej poświęconej edukacji na temat zaburzeń odżywiania, zwiększaniu świadomości społecznej oraz wspieraniu wczesnego rozpoznawania objawów.
