Zaburzenia snu, a zwłaszcza tzw. zaburzenie zachowania w fazie REM (RBD), mogą stanowić wczesny i wiarygodny sygnał ostrzegawczy rozwijającej się choroby neurodegeneracyjnej – wynika z badań prowadzonych przez zespół prof. Shady Rahayel z Uniwersytetu w Montrealu. Dzięki wykorzystaniu sztucznej inteligencji i międzynarodowej współpracy, naukowcy zidentyfikowali konkretne trajektorie zaniku mózgu, które mogą przewidywać rozwój choroby Parkinsona lub otępienia z ciałami Lewy’ego (LBD).
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie zaburzenia snu mogą być pierwszym objawem chorób neurodegeneracyjnych.
- Dlaczego RBD może zwiastować chorobę Parkinsona lub otępienie z ciałami Lewy’ego.
- Jak naukowcy wykorzystują MRI i AI do identyfikacji wczesnych zmian w mózgu.
- Jakie są nowe kierunki w poszukiwaniu biomarkerów neurodegeneracji.
RBD – nocne sygnały z mózgu
Zespół prof. Rahayel, pracujący w Centrum Zaawansowanych Badań nad Medycyną Snu (CARSM) w Szpitalu Sacré-Coeur, od lat obserwuje pacjentów cierpiących na RBD – zaburzenie snu związane z fazą REM, w której dochodzi do intensywnego śnienia.
Zazwyczaj, gdy śpimy i śnimy, nasze mięśnie są sparaliżowane, ale około 50 roku życia niektórzy ludzie stają się bardzo pobudzeni podczas snu i zaczynają bić, kopać i krzyczeć – wyjaśnia prof. Rahayel.
W przeciwieństwie do lunatykowania, które występuje w fazie snu wolnofalowego i dotyczy raczej młodszych osób, RBD pojawia się u ludzi w średnim wieku. Zaburzenie to wiąże się ze znaczącymi zmianami w funkcjonowaniu mózgu i coraz częściej uznawane jest za wczesny biomarker chorób neurodegeneracyjnych.
Związek RBD z chorobą Parkinsona i LBD
Jak pokazują dane kliniczne, nawet 90% osób z RBD w ciągu kilku–kilkunastu lat rozwinie chorobę Parkinsona lub otępienie z ciałami Lewy’ego.
Ludzie z RBD, którzy przychodzą do nas, są w dobrym zdrowiu, ale wiemy, że coś jest nie tak – mówi Rahayel. – Spośród tych, u których później rozwinie się choroba, połowa będzie miała chorobę Parkinsona, a druga połowa LBD.
Otępienie z ciałami Lewy’ego (LBD) to druga najczęstsza postać demencji po chorobie Alzheimera. W jej przebiegu pojawiają się objawy parkinsonizmu, żywe halucynacje wzrokowe, zmienność uwagi oraz zaburzenia funkcji poznawczych, które uniemożliwiają samodzielne funkcjonowanie.
W poszukiwaniu biomarkerów i wzorców zaniku
Celem zespołu CARSM jest identyfikacja biologicznych markerów, które pozwoliłyby przewidywać rozwój chorób neurodegeneracyjnych na bardzo wczesnym etapie. Aby tego dokonać, naukowcy zebrali największą na świecie bazę danych obejmującą 1276 skanów MRI pacjentów z RBD, chorobą Parkinsona, LBD oraz osób zdrowych.
Dzięki zaawansowanym algorytmom uczenia maszynowego zespół Rahayel zdołał zidentyfikować dwie różne trajektorie zaniku mózgu:
- W chorobie Parkinsona – zanik postępuje od struktur głębokich (jąder podstawy) w kierunku kory mózgowej.
- W LBD – proces rozpoczyna się w korze mózgowej, a następnie obejmuje głębsze obszary mózgu.
Teraz pytanie brzmi dlaczego – zaznacza Rahayel. W kolejnych etapach badań jego zespół zamierza analizować wpływ czynników naczyniowych, działania leków oraz stylu życia na te procesy.
MRI zamiast testów klinicznych?
Jednym z celów naukowców jest stworzenie narzędzia diagnostycznego, które na podstawie rezonansu magnetycznego pozwoli z dużym prawdopodobieństwem ocenić, czy u danej osoby rozwija się jedna z tych chorób.
Teraz, gdy zidentyfikowaliśmy te nowe wzorce progresji, naszym celem jest określenie na podstawie MRI, czy u danej osoby występuje jeden z nich, abyśmy mogli zapewnić jej jak najlepszą opiekę – podkreśla Rahayel.
Jak dodaje, biomarkery są bardziej obiektywne niż testy kliniczne, które mogą być podatne na wpływ czynników zewnętrznych, takich jak zmiana leków czy samopoczucie pacjenta w dniu badania.
Jeśli na przykład ktoś dopiero zaczął przyjmować nowy lek, może to wpłynąć na wynik testu pamięci w teście poznawczym – zauważa Rahayel. – Biomarkery są bardziej obiektywne.
Nowa nadzieja na wcześniejszą diagnozę
Zrozumienie, jak RBD wiąże się z rozwojem chorób neurodegeneracyjnych, może nie tylko pomóc w ich wcześniejszym wykrywaniu, ale również stworzyć podstawy pod skuteczniejsze leczenie.
Zespół prof. Rahayel planuje wdrożenie modelu predykcyjnego w warunkach klinicznych i dalsze badania nad biologicznymi mechanizmami rozwoju LBD i Parkinsona. Wyniki tych prac mogą w przyszłości zmienić sposób diagnozowania i leczenia pacjentów zagrożonych tymi chorobami.
👉 Wyniki oraz opis badań znajdziesz pod TYM LINKIEM
Główne wnioski
- RBD (REM sleep behavior disorder) to zaburzenie snu, które u niemal 90% osób zwiastuje rozwój choroby Parkinsona lub otępienia z ciałami Lewy’ego.
- Zespół prof. Shady Rahayel stworzył największą globalną bazę danych MRI osób z RBD i chorobami neurodegeneracyjnymi.
- Dzięki AI zidentyfikowano dwa różne wzorce zaniku mózgu – odrębne dla choroby Parkinsona i LBD.
- Celem badań jest opracowanie biomarkerów, które pozwolą na wczesne, obiektywne rozpoznanie chorób neurodegeneracyjnych.
Źródło:
- University of Montreal
- eBioMedicine
