Zaburzenia zdrowia psychicznego rozpoznane w okresie od dwóch do pięciu lat po diagnozie nowotworu wiążą się ze 119% wyższym wskaźnikiem zgonów z powodu raka – wynika z badania naukowców Stanford Medicine. Analiza obejmująca ponad 22 tys. uczestników UK Biobank wskazuje, że zdrowie psychiczne może być istotnym wskaźnikiem ryzyka w długoterminowej opiece onkologicznej. Wyniki opublikowane w „Journal of the National Cancer Institute” podkreślają znaczenie wsparcia psychoonkologicznego również po zakończeniu aktywnego leczenia.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak zaburzenia zdrowia psychicznego wpływają na rokowanie onkologiczne i jakie zależności wykazali naukowcy ze Stanford Medicine.
- Dlaczego okres od dwóch do pięciu lat po diagnozie raka może być szczególnie istotny dla zdrowia psychicznego i przeżywalności pacjentów.
- Jak depresja, przewlekły stres i zaburzenia lękowe mogą wiązać się z przebiegiem leczenia nowotworów.
- Dlaczego wsparcie psychoonkologiczne i regularna ocena zdrowia psychicznego powinny być kontynuowane również po zakończeniu aktywnego leczenia raka.
Zdrowie psychiczne a przeżywalność raka – wyniki badania Stanford Medicine
Naukowcy ze Stanford Medicine przeanalizowali dane 22 281 uczestników brytyjskiej bazy UK Biobank, u których rozpoznano chorobę nowotworową. Średni okres obserwacji przekraczał pięć lat. Celem badania było ustalenie, czy moment rozpoznania zaburzeń psychicznych wiąże się z ryzykiem zgonu z powodu raka.
Najważniejsze wyniki dotyczyły pacjentów, u których problemy ze zdrowiem psychicznym zidentyfikowano od dwóch do pięciu lat po diagnozie onkologicznej. W tej grupie wskaźnik zgonów z powodu nowotworu był o 119% wyższy niż u osób bez udokumentowanych zaburzeń psychicznych w analogicznym okresie.
Podobną zależność zaobserwowano w przypadku kilku głównych typów nowotworów, w tym raka piersi, prostaty, płuc oraz chłoniaków. W przypadku raka jelita grubego podobną zależność odnotowano już w pierwszym roku od diagnozy. Autorzy podkreślają jednak, że badanie miało charakter obserwacyjny i nie dowodzi, że zaburzenia psychiczne bezpośrednio zwiększają śmiertelność onkologiczną. Mogą one natomiast wskazywać na dodatkowe problemy zdrowotne, społeczne lub organizacyjne wpływające na rokowanie.
Ponad 38% pacjentów onkologicznych doświadcza zaburzeń psychicznych
Problemy ze zdrowiem psychicznym są częstym, choć nie zawsze odpowiednio rozpoznawanym elementem doświadczenia choroby nowotworowej. Jak wskazuje Mingyi Li, główny autor badania, wcześniejszy przegląd literatury wykazał, że ponad 38% pacjentów onkologicznych doświadcza zaburzeń psychicznych. Dla porównania w populacji ogólnej odsetek ten wynosi około 15%.
Diagnoza nowotworu, niepewność dotycząca rokowania, działania niepożądane terapii czy obawy przed nawrotem choroby mogą istotnie obciążać psychikę pacjentów. Jednocześnie podczas intensywnego leczenia onkologicznego uwaga personelu medycznego koncentruje się przede wszystkim na skuteczności terapii, wynikach badań i kontroli objawów somatycznych. W rezultacie depresja, zaburzenia lękowe i inne problemy psychiczne mogą pozostawać nierozpoznane lub nieleczone. Zdaniem badaczy zdrowie psychiczne powinno być traktowane jako integralny element kompleksowej opieki onkologicznej, a nie wyłącznie dodatkowy aspekt rehabilitacji.
Dlaczego okres od dwóch do pięciu lat po diagnozie raka jest szczególnie ważny?
Jednym z najważniejszych ustaleń badania jest identyfikacja okresu zwiększonej podatności na problemy zdrowotne po zakończeniu najbardziej intensywnej fazy leczenia. W pierwszych miesiącach po rozpoznaniu nowotworu pacjenci zazwyczaj pozostają pod regularną opieką zespołu onkologicznego. Korzystają również ze wsparcia rodziny, przyjaciół i personelu medycznego. Sytuacja często zmienia się po zakończeniu leczenia. Wizyty kontrolne stają się rzadsze, a dostęp do specjalistycznej pomocy psychologicznej może być ograniczony. Według autorów badania zmniejszenie intensywności wsparcia medycznego i społecznego może częściowo wyjaśniać obserwowaną zależność między zaburzeniami psychicznymi a przeżyciem pacjentów. Dodatkowym problemem jest niejasny podział odpowiedzialności za dalszą opiekę między onkologami, a lekarzami podstawowej opieki zdrowotnej.
Melissa Bondy, starsza autorka badania, zwraca uwagę, że około 80% pacjentów onkologicznych w Stanach Zjednoczonych korzysta z opieki w lokalnych ośrodkach, które nie zawsze dysponują wyspecjalizowanymi zespołami psychoonkologicznymi.
Jak zaburzenia psychiczne mogą wpływać na rokowanie onkologiczne?
Naukowcy wskazują kilka potencjalnych mechanizmów, które mogą łączyć zdrowie psychiczne z wynikami leczenia nowotworów.
Przestrzeganie zaleceń i ciągłość leczenia
Depresja, przewlekły lęk czy nasilony stres mogą utrudniać regularne przyjmowanie leków, uczestnictwo w wizytach kontrolnych i przestrzeganie zaleceń terapeutycznych. Problemy psychiczne mogą również ograniczać aktywność fizyczną, pogarszać jakość snu oraz utrudniać utrzymywanie zachowań sprzyjających zdrowiu.
Stres, stan zapalny i układ odpornościowy
Drugim rozważanym mechanizmem są zmiany biologiczne związane z przewlekłym stresem. Długotrwałe obciążenie psychiczne może wpływać na aktywność osi podwzgórze–przysadka–nadnercza, wydzielanie hormonów stresu oraz funkcjonowanie układu odpornościowego.
Wcześniejsze badania wskazywały również na związki między przewlekłym stresem, zmianami stężenia cytokin i procesami zapalnymi. Nie oznacza to jednak, że wykazano bezpośredni wpływ depresji lub lęku na progresję nowotworu. Autorzy podkreślają, że przedstawione mechanizmy wymagają dalszych badań.
Wsparcie psychoonkologiczne powinno trwać także po leczeniu raka
Wyniki analizy wskazują na potrzebę rozszerzenia opieki psychoonkologicznej poza okres aktywnego leczenia przeciwnowotworowego. Zdaniem badaczy szczególnie istotne są regularna ocena zdrowia psychicznego podczas wizyt kontrolnych, wczesne rozpoznawanie depresji i zaburzeń lękowych oraz zapewnienie dostępu do odpowiedniego leczenia.
W praktyce oznacza to potrzebę lepszej koordynacji działań onkologów, lekarzy POZ, psychiatrów, psychologów i specjalistów psychoonkologii. Autorzy podkreślają również konieczność prowadzenia badań interwencyjnych, które pozwolą ustalić, czy systematyczne wsparcie psychologiczne może nie tylko poprawiać jakość życia, lecz także wpływać na długoterminowe wyniki leczenia nowotworów. Istotne jest przy tym unikanie stygmatyzacji pacjentów. Rozpoznanie depresji lub zaburzeń lękowych nie oznacza, że chory odpowiada za przebieg swojej choroby onkologicznej.
Główne wnioski
- Zaburzenia psychiczne wiążą się ze 119% wyższym wskaźnikiem zgonów z powodu raka. Badanie Stanford Medicine obejmujące 22 281 uczestników UK Biobank wykazało najsilniejszą zależność u pacjentów, u których problemy psychiczne rozpoznano od dwóch do pięciu lat po diagnozie nowotworu.
- Ponad 38% pacjentów onkologicznych doświadcza zaburzeń psychicznych – wynika z przeglądu literatury przywołanego przez autorów badania. Dla porównania w populacji ogólnej odsetek ten wynosi około 15%.
- Depresja, lęk i przewlekły stres mogą utrudniać leczenie onkologiczne. Potencjalne mechanizmy obejmują problemy z przestrzeganiem zaleceń, ograniczenie kontaktu z lekarzami oraz zmiany w funkcjonowaniu układu odpornościowego. Badanie nie potwierdza jednak bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego.
- Wsparcie psychoonkologiczne powinno być kontynuowane po zakończeniu leczenia raka. Naukowcy podkreślają znaczenie regularnej oceny zdrowia psychicznego, wczesnego rozpoznawania zaburzeń oraz koordynacji opieki między onkologami, lekarzami POZ i specjalistami zdrowia psychicznego.
Źródło:
- https://academic.oup.com/jnci/advance-article-abstract/doi/10.1093/jnci/djag289/8771782
- Stanford University
