Naukowcy z Uniwersytetu Cambridge opracowali z wykorzystaniem sztucznej inteligencji nową szczepionkę przeciwko ptasiej grypie, która zapewniła pełną ochronę myszy i fretek przed różnymi wariantami wirusa A/H5Nx. W badaniach przedklinicznych preparat opracowany we współpracy z DIOSynVax okazał się skuteczniejszy od porównawczej szczepionki pandemicznej, po której przeżyło około 50% zwierząt. Wyniki opublikowane 5 listopada 2026 r. w „Cell Reports Medicine” wskazują na potencjał AI w projektowaniu szczepionek chroniących przed wieloma wariantami wirusów jednocześnie.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak naukowcy z Uniwersytetu Cambridge wykorzystali sztuczną inteligencję do opracowania szczepionki przeciwko ptasiej grypie.
- Jakie wyniki uzyskano w badaniach na myszach i fretkach oraz dlaczego nowy preparat okazał się skuteczniejszy od porównawczej szczepionki pandemicznej.
- W jaki sposób technologia AI umożliwia projektowanie szczepionek chroniących przed wieloma wariantami wirusa A/H5Nx.
- Jakie znaczenie może mieć odkrycie dla zapobiegania przyszłym pandemiom i kiedy szczepionka może trafić do badań klinicznych.
Szczepionka przeciwko ptasiej grypie zapewniła pełną ochronę w badaniach na zwierzętach
Zespół badaczy z University of Cambridge i spółki biotechnologicznej DIOSynVax Ltd opracował eksperymentalną szczepionkę o szerokim spektrum działania przeciwko wirusom ptasiej grypy A/H5Nx. W badaniach przeprowadzonych na myszach i fretkach wszystkie zwierzęta zaszczepione nowym preparatem przeżyły ekspozycję na testowane warianty wirusa. Dla porównania, w grupach otrzymujących konwencjonalną szczepionkę opartą na szczepie referencyjnym wskazanym przez WHO przeżywalność wyniosła około 50%.
Co istotne, badacze wykorzystali genetycznie zróżnicowane warianty ptasiej grypy, które wcześniej powodowały zakażenia u ludzi. Wyniki sugerują, że nowa technologia może zapewniać szerszą ochronę niż preparaty projektowane przeciwko pojedynczym szczepom. Nie oznacza to jednak potwierdzenia stuprocentowej skuteczności u ludzi – szczepionka nie przeszła jeszcze badań klinicznych.
Jak sztuczna inteligencja pomaga projektować szczepionki?
Nowa technologia wykorzystuje analizę sekwencji genetycznych wirusów oraz projektowanie antygenów wspomagane sztuczną inteligencją. Naukowcy zgromadzili dane pochodzące z globalnych programów nadzoru epidemiologicznego, obejmujących wirusy wykrywane u dzikich ptaków, zwierząt gospodarskich i ludzi.
Następnie algorytmy AI wykorzystano do zaprojektowania tzw. superantygenów, czyli konstrukcji zawierających cechy antygenowe wspólne dla wielu wariantów wirusa. Wybrane antygeny przetestowano najpierw w laboratorium, a następnie w modelach zwierzęcych. W przeciwieństwie do tradycyjnego podejścia, polegającego na dostosowywaniu szczepionek do znanych szczepów, technologia Cambridge ma umożliwiać przewidywanie zmian ewolucyjnych wirusów.
Dlaczego ptasia grypa stanowi zagrożenie pandemiczne?
Wirusy grypy typu A należą do wirusów RNA, które mogą stosunkowo szybko zmieniać swój materiał genetyczny. Powstające warianty mogą różnić się zdolnością zakażania gospodarzy oraz rozpoznawalnością przez układ odpornościowy. Dodatkowym zagrożeniem jest rozprzestrzenianie się wirusów ptasiej grypy wśród dzikich ptaków i ssaków.
Migracje ptaków umożliwiają przenoszenie patogenów na znaczne odległości, natomiast zakażenia ssaków zwiększają obawy dotyczące potencjalnej adaptacji wirusa do nowych gospodarzy. Szczególne znaczenie ma możliwość przystosowania wirusów ptasiej grypy do zakażania i transmisji wśród ludzi. Dlatego opracowanie szczepionek zapewniających ochronę przed wieloma wariantami stanowi ważny element przygotowań pandemicznych.
Szczepionki nowej generacji mogą zmienić przygotowania do pandemii
Obecne strategie bezpieczeństwa biologicznego obejmują m.in. gromadzenie zapasów szczepionek przeciwko wybranym szczepom wirusów grypy o potencjale pandemicznym. Problem polega jednak na tym, że przyszły wariant odpowiedzialny za epidemię może różnić się od szczepu wykorzystanego do produkcji preparatu.
Technologia opracowana w Cambridge ma ograniczać tę zależność poprzez projektowanie antygenów rozpoznawanych przez układ odpornościowy mimo różnic pomiędzy wariantami wirusa. Jedna szczepionka mogłaby dzięki temu zapewniać ochronę przed szerszą grupą istniejących, a potencjalnie również przyszłych wariantów. Takie rozwiązanie mogłoby skrócić czas reagowania na nowe zagrożenia i zmniejszyć konieczność częstego aktualizowania składu szczepionek.
Kolejny etap: badania kliniczne u ludzi
Mimo obiecujących wyników nowa szczepionka pozostaje na etapie badań przedklinicznych. Kolejnym krokiem będzie ocena jej bezpieczeństwa, immunogenności i skuteczności w badaniach klinicznych z udziałem ludzi.
Zespół Cambridge rozwija również podobne technologie przeciwko innym patogenom. W październiku 2026 r. badacze wraz z partnerami otrzymali 4,28 mln funtów finansowania od UK Research and Innovation (UKRI) oraz brytyjskiego Departamentu Środowiska, Żywności i Spraw Wsi (Defra). Środki mają wesprzeć prace nad szczepionkami przeciwko wirusom Ebola, Marburg i Lassa. Równolegle naukowcy rozwijają preparat przeciwko grypie sezonowej, który w przyszłości mógłby zapewniać ochronę przez kilka kolejnych sezonów.
Główne wnioski
- Szczepionka opracowana z pomocą sztucznej inteligencji zapewniła 100% przeżywalności myszy i fretek po ekspozycji na testowane warianty wirusa ptasiej grypy A/H5Nx. Preparat powstał na Uniwersytecie Cambridge we współpracy z DIOSynVax Ltd.
- Nowa szczepionka okazała się skuteczniejsza od porównawczej szczepionki pandemicznej. W badaniach przedklinicznych przeżyło około 50% zwierząt zaszczepionych preparatem opartym na szczepie referencyjnym WHO, w porównaniu ze 100% w grupach otrzymujących nową szczepionkę.
- Sztuczna inteligencja umożliwiła zaprojektowanie antygenów wspólnych dla wielu wariantów wirusa. Technologia może w przyszłości ograniczyć konieczność częstego aktualizowania szczepionek i przyspieszyć przygotowania do nowych zagrożeń pandemicznych.
- Szczepionka pozostaje na etapie badań przedklinicznych i nie została jeszcze przetestowana u ludzi. Wyniki opublikowano 5 listopada 2026 r. w „Cell Reports Medicine”. Kolejnym etapem będzie ocena bezpieczeństwa i skuteczności preparatu w badaniach klinicznych.
Źródło:
- https://www.cell.com/cell-reports-medicine/fulltext/S2666-3791(26)00548-3
- https://www.cam.ac.uk/stories/ai-developed-vaccines-against-viruses
