Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) opublikowała pierwszy w historii skonsolidowany podręcznik wytycznych i wdrażania dotyczący wirusowego zapalenia wątroby typu B i C. Dokument ma pomóc państwom w przyspieszeniu działań związanych z profilaktyką, diagnostyką oraz leczeniem tych chorób, które wciąż należą do najpoważniejszych globalnych zagrożeń zdrowotnych.
Nowy podręcznik powstał z okazji dziesiątej rocznicy przyjęcia przez WHO globalnej strategii sektora zdrowia dotyczącej eliminacji wirusowego zapalenia wątroby. Dokument integruje ponad dekadę rekomendacji opartych na dowodach naukowych i przekłada je na konkretne wskazówki operacyjne dla systemów ochrony zdrowia.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie znaczenie ma nowy podręcznik WHO dla globalnej strategii eliminacji wirusowego zapalenia wątroby do 2030 roku.
- Jakie działania w zakresie profilaktyki, diagnostyki i leczenia rekomenduje WHO w walce z wirusowym zapaleniem wątroby typu B i C.
- Dlaczego integracja usług hepatologicznych z podstawową opieką zdrowotną jest kluczowa dla skuteczności programów zdrowia publicznego.
- Jak nowe wytyczne WHO mogą pomóc krajom w poprawie monitorowania danych, organizacji programów zdrowotnych oraz dostępu pacjentów do leczenia.
Wirusowe zapalenie wątroby nadal globalnym problemem zdrowotnym
Pomimo dostępności skutecznych narzędzi profilaktycznych i terapeutycznych wirusowe zapalenie wątroby pozostaje jednym z najważniejszych wyzwań zdrowia publicznego na świecie. Według szacunków WHO:
- 254 miliony osób żyje z wirusowym zapaleniem wątroby typu B,
- około 50 milionów osób jest zakażonych wirusem zapalenia wątroby typu C.
Konsekwencje tych zakażeń są poważne. W 2022 roku marskość wątroby oraz rak wątrobowokomórkowy związane z przewlekłym zapaleniem wątroby doprowadziły do około 1,3 miliona zgonów, co odpowiada ponad 3500 zgonom dziennie.
Wirusowe zapalenie wątroby typu B i C należy zatem do głównych chorób zakaźnych o rosnącej śmiertelności, mimo że istnieją skuteczne metody zapobiegania i leczenia. W przypadku WZW typu C dostępne jest nawet leczenie prowadzące do całkowitego wyleczenia infekcji, natomiast w przypadku WZW typu B istnieją szczepionki oraz skuteczne terapie przeciwwirusowe.
Pierwszy kompleksowy podręcznik wdrażania działań
Nowy podręcznik WHO stanowi pierwszy dokument, który w jednym miejscu integruje liczne rekomendacje dotyczące zapobiegania, diagnostyki oraz leczenia wirusowego zapalenia wątroby. Dokument konsoliduje ponad 80 rekomendacji WHO opublikowanych w latach 2015–2025, obejmujących wirusowe zapalenie wątroby typu B, C i D. Kluczową rolą podręcznika jest przełożenie zaleceń naukowych na praktyczne działania możliwe do wdrożenia w krajowych systemach ochrony zdrowia. Jak podkreśliła dr Tereza Kasajewa, dyrektor Departamentu WHO ds. HIV, gruźlicy, wirusowego zapalenia wątroby i zakażeń przenoszonych drogą płciową:
Dzięki temu pierwszemu w swoim rodzaju podręcznikowi, WHO wspiera kraje w przejściu od zaleceń opartych na dowodach naukowych do konkretnych działań – ograniczania liczby nowych zakażeń wirusem zapalenia wątroby i zwalczania rosnącej śmiertelności.
Ekspertka podkreśliła również znaczenie zintegrowanego podejścia do opieki zdrowotnej:
Podręcznik przedstawia jasne ścieżki wdrażania w celu rozszerzenia równych, zorientowanych na pacjenta usług w zakresie wirusowego zapalenia wątroby na wszystkich poziomach systemu opieki zdrowotnej. Jest to niezbędne źródło informacji dla wzmocnienia reakcji krajowych i osiągnięcia globalnego celu wyeliminowania wirusowego zapalenia wątroby do 2030 roku.
Profilaktyka – kluczowy element strategii WHO
Jednym z najważniejszych elementów nowego podręcznika są rekomendacje dotyczące zapobiegania zakażeniom wirusem zapalenia wątroby. WHO podkreśla szczególnie znaczenie:
- szczepienia przeciw WZW typu B w dawce urodzeniowej,
- zapobiegania transmisji wirusa z matki na dziecko,
- zapewnienia bezpieczeństwa krwi i procedur medycznych,
- bezpiecznych praktyk iniekcyjnych,
- programów redukcji szkód dla osób używających narkotyków drogą iniekcyjną.
Takie podejście pozwala ograniczyć liczbę nowych zakażeń i jest jednym z najważniejszych filarów globalnej strategii eliminacji wirusowego zapalenia wątroby.
Diagnostyka i leczenie – uproszczone ścieżki postępowania
Podręcznik WHO zawiera również szczegółowe wytyczne dotyczące diagnostyki i leczenia zakażeń wirusowych. Dokument rekomenduje m.in.:
- szersze wykorzystanie testów przyłóżkowych (point-of-care),
- stosowanie testów odruchowych, które automatycznie potwierdzają zakażenie po uzyskaniu dodatniego wyniku przesiewowego,
- wdrażanie uproszczonych schematów leczenia, możliwych do realizacji na różnych poziomach systemu opieki zdrowotnej.
Takie podejście ma umożliwić szybszą identyfikację zakażonych osób oraz zwiększyć dostępność terapii.
Rola podstawowej opieki zdrowotnej
WHO podkreśla, że skuteczna walka z wirusowym zapaleniem wątroby wymaga integracji usług diagnostycznych i terapeutycznych z podstawową opieką zdrowotną. W praktyce oznacza to:
- włączenie badań przesiewowych do rutynowej opieki medycznej,
- dostęp do diagnostyki i leczenia na poziomie lokalnych placówek medycznych,
- integrację programów leczenia z systemami powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego.
Takie podejście pozwala zwiększyć dostępność świadczeń medycznych i ograniczyć bariery w dostępie do diagnostyki i terapii.
Monitorowanie danych i ocena skuteczności programów
Nowy podręcznik WHO kładzie również duży nacisk na rozwój systemów monitorowania danych epidemiologicznych. Dokument zawiera narzędzia umożliwiające krajom:
- analizę skuteczności programów profilaktycznych,
- ocenę dostępności diagnostyki i leczenia,
- monitorowanie postępów w eliminacji choroby.
WHO wskazuje, że systemy monitorowania powinny być skoncentrowane na potrzebach pacjentów, a jednocześnie umożliwiać transparentne rozliczanie programów zdrowia publicznego.
Eliminacja wirusowego zapalenia wątroby do 2030 roku
Nowy podręcznik stanowi istotny element globalnej strategii WHO, której celem jest eliminacja wirusowego zapalenia wątroby jako zagrożenia zdrowia publicznego do 2030 roku. Aby osiągnąć ten cel, konieczne jest:
- zwiększenie liczby osób diagnozowanych,
- rozszerzenie dostępu do leczenia,
- skuteczna profilaktyka nowych zakażeń,
- integracja działań zdrowia publicznego na poziomie krajowym.
WHO zapowiada, że będzie współpracować z rządami państw, organizacjami międzynarodowymi oraz partnerami systemów ochrony zdrowia w celu wdrażania nowych wytycznych i przyspieszenia działań na rzecz eliminacji tej choroby.
Główne wnioski
- WHO opublikowała pierwszy kompleksowy podręcznik wdrażania działań przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby, który konsoliduje ponad 80 rekomendacji z lat 2015–2025 dotyczących WZW typu B, C i D.
- Na świecie z wirusowym zapaleniem wątroby typu B żyje około 254 milionów osób, a z WZW typu C około 50 milionów, natomiast w 2022 roku choroby związane z zapaleniem wątroby spowodowały 1,3 mln zgonów.
- Podręcznik WHO wskazuje kluczowe działania w zakresie zdrowia publicznego, w tym szczepienia przeciw WZW typu B, zapobieganie transmisji z matki na dziecko, testy diagnostyczne oraz uproszczone schematy leczenia.
- Integracja usług diagnostycznych i terapeutycznych z podstawową opieką zdrowotną oraz rozwój systemów monitorowania danych mają pomóc krajom osiągnąć globalny cel eliminacji wirusowego zapalenia wątroby do 2030 roku.
Źródło:
- WHO
