Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) ogłosiła zalecenia dotyczące składu wirusowego szczepionek przeciw grypie na sezon 2026–2027 na półkuli północnej. Decyzja została podjęta po czterodniowych konsultacjach ekspertów analizujących dane z globalnego monitoringu grypy. Aktualizacja składu preparatów jest niezbędna ze względu na stałą ewolucję wirusów, a jej celem pozostaje zapewnienie możliwie najwyższej skuteczności ochrony przed ciężkim przebiegiem choroby i zgonem.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie szczepy wirusa grypy WHO rekomenduje w sezonie 2026–2027 na półkuli północnej i czym różnią się preparaty produkowane różnymi metodami.
- Dlaczego skład szczepionki przeciw grypie musi być aktualizowany co roku oraz jak wpływa na to ewolucja wirusów, w tym wariantu A(H3N2) „subklada K”.
- Jak działa Globalny System Nadzoru i Reagowania na Grypę (GISRS) i dlaczego jego dane są kluczowe dla bezpieczeństwa zdrowotnego.
- Jakie znaczenie ma monitoring grypy odzwierzęcej i dlaczego opracowanie nowych kandydatów na wirusy szczepionkowe (CVV) zwiększa gotowość pandemiczną.
Dlaczego skład szczepionki przeciw grypie wymaga corocznej aktualizacji?
Wirusy grypy cechują się wysoką zmiennością genetyczną. Mechanizmy dryfu antygenowego prowadzą do stopniowych zmian w białkach powierzchniowych wirusa, co może zmniejszać skuteczność wcześniej opracowanych szczepionek. Z tego powodu WHO dwa razy w roku organizuje konsultacje – osobno dla półkuli północnej i południowej – aby dostosować skład szczepionek do aktualnie krążących wariantów.
Rekomendacje WHO stanowią podstawę dla krajowych agencji regulacyjnych i producentów szczepionek w procesie opracowywania, produkcji i licencjonowania preparatów na kolejny sezon.
Globalny System Nadzoru i Reagowania na Grypę (GISRS)
Kluczową rolę w procesie podejmowania decyzji odgrywa Globalny System Nadzoru i Reagowania na Grypę (GISRS), funkcjonujący od 1952 roku. Jest to najdłużej działająca globalna platforma systematycznego nadzoru nad chorobami zakaźnymi.
Eksperci z ośrodków współpracujących z WHO oraz laboratoriów referencyjnych analizują dane generowane przez GISRS i partnerów. Obejmują one:
- charakterystykę genetyczną i antygenową wirusów,
- dynamikę ich rozprzestrzeniania,
- dane kliniczne dotyczące ciężkości przebiegu choroby,
- skuteczność dotychczas stosowanych szczepionek.
Dyrektor Generalny WHO, dr Tedros Adhanom Ghebreyesus, podkreślił znaczenie globalnej współpracy:
Sezon po sezonie, stale ewoluujące wirusy grypy krążą po całym świecie, pokazując nam, jak bardzo nasz świat jest ze sobą powiązany. Wspólne ryzyko wymaga wspólnych działań”. Dodał również: Zalecenia WHO dotyczące składu szczepionki przeciw grypie opierają się na rzetelnych, całorocznych działaniach Globalnego Systemu Nadzoru i Reagowania na Grypę (GISRS) i partnerów. Dzięki GISRS szczepionki na kolejny sezon zostały zaktualizowane, aby przeciwdziałać najnowszym szczepom wirusów grypy, co z kolei zapewnia lepszą ochronę społecznościom.
Charakterystyka sezonu 2025 – dominacja wariantu A(H3N2)
W sierpniu 2025 roku pojawił się znacząco odmienny wariant wirusa A(H3N2), sklasyfikowany jako J.2.4.1, określany również jako „subklada K”. Wariant ten szybko rozprzestrzenił się globalnie i odpowiadał za większość zgłoszonych zakażeń w wielu regionach świata.
W wielu krajach odnotowano wcześniejsze rozpoczęcie sezonu grypowego oraz wyższy niż zwykle poziom aktywności wirusa. Ogólnie dominowały wirusy grypy typu A, w tym warianty A(H3N2) oraz A(H1N1)pdm09. Występowały także wirusy typu B z linii B/Victoria, jednak na niskim poziomie. Co istotne, od marca 2020 roku nie odnotowano żadnych przypadków wirusów linii B/Yamagata.
Grypa sezonowa – skala globalnego obciążenia
Grypa sezonowa pozostaje istotnym problemem zdrowia publicznego. Każdego roku na świecie odnotowuje się około miliarda przypadków zakażeń, z czego 3–5 milionów ma ciężki przebieg. Szacuje się, że rocznie powoduje od 290 000 do 650 000 zgonów z powodu powikłań oddechowych.
Dane te uzasadniają konieczność utrzymywania sprawnego systemu monitoringu i regularnej aktualizacji szczepionek.
Grypa odzwierzęca i ryzyko pandemiczne
Podczas konsultacji eksperci przeanalizowali również wirusy grypy krążące w populacjach zwierząt, w tym warianty odpowiedzialne za zakażenia ludzi. Wirusy odzwierzęce stanowią potencjalne zagrożenie pandemiczne.
Od 23 września 2025 roku do WHO zgłoszono 25 przypadków zakażeń odzwierzęcą grypą u ludzi z 6 krajów. Większość z nich była związana z bezpośrednim kontaktem z zakażonymi zwierzętami lub środowiskiem skażonym wirusem. Nie odnotowano przypadków transmisji z człowieka na człowieka.
Podczas spotkania eksperci zarekomendowali opracowanie nowego kandydata na wirus szczepionkowy (CVV) dla wirusa A(H9N2), co zwiększa gotowość systemu w razie potencjalnego zagrożenia pandemicznego.
Zalecany skład szczepionek na sezon 2026–2027 (półkula północna)
Szczepionki na bazie jaj
WHO rekomenduje, aby szczepionki zawierały:
- wirus podobny do A/Missouri/11/2025 (H1N1)pdm09;
- wirus podobny do A/Darwin/1454/2025 (H3N2);
- wirus podobny do B/Tokyo/EIS13-175/2025 (linia B/Victoria).
Szczepionki na bazie hodowli komórkowych, białek rekombinowanych lub kwasów nukleinowych
Rekomendowany skład obejmuje:
- wirus podobny do A/Missouri/11/2025 (H1N1)pdm09;
- wirus podobny do A/Darwin/1415/2025 (H3N2);
- wirus podobny do B/Pennsylvania/14/2025 (linia B/Victoria).
Różnice w komponentach H3N2 i B/Victoria wynikają z odmiennych procesów technologicznych stosowanych w produkcji.
Zalecenia WHO stanowią punkt odniesienia dla narodowych programów szczepień. Właściwe dopasowanie szczepionki do krążących szczepów zwiększa skuteczność ochrony, zmniejsza liczbę hospitalizacji oraz ogranicza obciążenie systemów opieki zdrowotnej.
Główne wnioski
- WHO ogłosiła skład szczepionki przeciw grypie na sezon 2026–2027 po 4-dniowych konsultacjach opartych na danych z globalnego monitoringu GISRS.
- W sezonie 2025 dominował wariant A(H3N2) J.2.4.1 („subklada K”), który przyczynił się do wcześniejszego rozpoczęcia sezonu i zwiększonej aktywności wirusa w wielu krajach.
- Rekomendowany skład obejmuje szczepy A/Missouri/11/2025 (H1N1)pdm09, A/Darwin/1454/2025 lub A/Darwin/1415/2025 (H3N2) oraz B/Victoria – w zależności od technologii produkcji.
- Od 23 września 2025 r. zgłoszono 25 przypadków grypy odzwierzęcej u ludzi z 6 krajów, bez transmisji międzyludzkiej; eksperci zarekomendowali opracowanie nowego CVV dla A(H9N2).
Źródło:
- WHO
