Zmiany klimatu coraz częściej postrzegane są nie tylko jako wyzwanie środowiskowe, lecz także jako jedno z największych zagrożeń dla zdrowia publicznego XXI wieku. Najnowsze dane UNICEF pokazują jednak, że skutki globalnego ocieplenia dotykają w szczególny sposób najmłodszych. Według Indeksu Ryzyka Klimatycznego Dzieci niemal połowa z 2,2 miliarda dzieci na świecie żyje w krajach, w których konsekwencje kryzysu klimatycznego mogą zagrażać ich zdrowiu, edukacji, bezpieczeństwu i przyszłości. Organizacja apeluje do rządów i społeczności międzynarodowej o pilne działania mające zwiększyć odporność systemów chroniących dzieci przed skutkami ekstremalnych zjawisk pogodowych.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego UNICEF uznaje kryzys klimatyczny za kryzys praw dziecka,
- Ile dzieci na świecie jest narażonych na ekstremalne skutki zmian klimatu i jakie zagrożenia występują najczęściej,
- Które kraje zostały uznane za najbardziej zagrożone oraz dlaczego problem ten ma wymiar globalnej niesprawiedliwości,
- Jakie działania mogą zwiększyć odporność dzieci i systemów ochrony zdrowia na skutki kryzysu klimatycznego.
Kryzys klimatyczny z perspektywy dziecka
UNICEF, we współpracy z ruchem Fridays for Future oraz innymi partnerami, opracował Indeks Ryzyka Klimatycznego Dzieci (Children’s Climate Risk Index – CCRI). Jest to pierwsza kompleksowa analiza pokazująca, w jaki sposób zmiany klimatu wpływają na życie najmłodszych. Raport uwzględniał dwa kluczowe elementy:
- poziom narażenia dzieci na zagrożenia klimatyczne,
- zdolność państw do ochrony najmłodszych dzięki dostępowi do podstawowych usług, takich jak opieka zdrowotna, edukacja, dostęp do bezpiecznej wody czy systemy ochrony socjalnej.
Wyniki są alarmujące. Niemal połowa spośród 2,2 miliarda dzieci na świecie żyje w jednym z 33 państw zakwalifikowanych jako kraje o „ekstremalnie wysokim ryzyku”.
Miliard dzieci żyje w warunkach ekstremalnego zagrożenia
UNICEF wskazuje, że praktycznie każde dziecko na świecie doświadcza przynajmniej jednego zagrożenia klimatycznego lub środowiskowego. Skala problemu jest jednak znacznie większa:
- 240 milionów dzieci jest narażonych na powodzie przybrzeżne,
- 330 milionów doświadcza zagrożenia powodziami rzecznymi,
- 400 milionów żyje na obszarach zagrożonych cyklonami,
- 600 milionów jest narażonych na choroby przenoszone przez wektory, takie jak malaria czy denga,
- 815 milionów dzieci doświadcza ekspozycji na zanieczyszczenie ołowiem,
- 820 milionów narażonych jest na fale upałów,
- 920 milionów cierpi z powodu niedoboru wody,
- aż 1 miliard dzieci oddycha powietrzem o „niezwykle niebezpiecznym” poziomie zanieczyszczeń.
Dodatkowo około 850 milionów dzieci, czyli co trzecie dziecko na świecie, doświadcza jednocześnie co najmniej czterech poważnych zagrożeń klimatycznych. Jeszcze bardziej niepokojący jest fakt, że około 330 milionów dzieci żyje w miejscach dotkniętych jednocześnie co najmniej pięcioma poważnymi zagrożeniami.
Najbardziej zagrożone kraje świata
Wśród 163 państw uwzględnionych w rankingu UNICEF najwyższy poziom ryzyka odnotowano m.in. w:
- Republice Środkowoafrykańskiej,
- Czadzie,
- Nigerii,
- Gwinei,
- Gwinei Bissau.
W tych krajach skutki ekstremalnych zjawisk pogodowych nakładają się na słabo rozwinięte systemy ochrony zdrowia, ograniczony dostęp do edukacji, problemy z infrastrukturą sanitarną oraz ubóstwo. Dla dzieci oznacza to zwiększone ryzyko:
- niedożywienia,
- chorób zakaźnych,
- zaburzeń zdrowia psychicznego,
- przerwania edukacji,
- przymusowych migracji,
- przemocy i wykorzystywania.
„Kryzys klimatyczny to kryzys praw dziecka”
Podczas prezentacji raportu Henrietta Fore, ówczesna dyrektor wykonawcza UNICEF, zwróciła uwagę na dramatyczny wymiar problemu.
Po raz pierwszy mamy pełny obraz tego, gdzie i jak dzieci są narażone na zmiany klimatu, a ten obraz jest wręcz niewyobrażalnie tragiczny. Podkreśliła również: Dzieci na całym świecie domagają się podjęcia działań. UNICEF wspiera ich apele o zmianę, przekazując jasny komunikat – kryzys klimatyczny to kryzys praw dziecka.
To właśnie prawa dziecka – do zdrowia, edukacji, bezpieczeństwa i rozwoju – stają się jednym z najważniejszych wymiarów dyskusji o zmianach klimatu.
Głęboko niesprawiedliwy kryzys
Raport UNICEF pokazuje również ogromne nierówności związane z odpowiedzialnością za zmiany klimatu. 33 kraje zakwalifikowane jako „ekstremalnie wysokiego ryzyka” odpowiadają jedynie za około 9% globalnej emisji dwutlenku węgla. Jednocześnie 10 największych emitentów gazów cieplarnianych generuje niemal 70% światowych emisji CO₂. Tylko jedno z tych państw zostało sklasyfikowane jako kraj o „ekstremalnie wysokim ryzyku”. Henrietta Fore nie pozostawia złudzeń:
Zmiany klimatyczne są głęboko niesprawiedliwe. Dodała również: chociaż żadne dziecko nie jest odpowiedzialne za wzrost globalnych temperatur, to właśnie ono poniesie największe koszty.
Zmiany klimatu jako wyzwanie dla zdrowia publicznego
Dla systemów ochrony zdrowia raport UNICEF powinien stanowić sygnał alarmowy. Zmiany klimatu wpływają bowiem na wzrost liczby:
- chorób zakaźnych,
- przypadków odwodnienia,
- udarów cieplnych,
- zaburzeń odżywiania,
- problemów zdrowia psychicznego,
- schorzeń układu oddechowego związanych z zanieczyszczeniem powietrza.
Coraz częściej eksperci wskazują również na konieczność budowania odpornych systemów opieki zdrowotnej, zdolnych do funkcjonowania podczas katastrof naturalnych.
Co należy zrobić? UNICEF apeluje o pilne działania
Organizacja wzywa rządy, przedsiębiorstwa i społeczność międzynarodową do podjęcia zdecydowanych kroków. UNICEF rekomenduje:
- zwiększenie inwestycji w adaptację do zmian klimatu i odporność kluczowych usług dla dzieci,
- zapewnienie dzieciom edukacji klimatycznej oraz rozwijanie tzw. zielonych kompetencji,
- włączanie młodych ludzi w procesy podejmowania decyzji dotyczących polityki klimatycznej,
- przyspieszenie redukcji emisji gazów cieplarnianych.
Według zaleceń IPCC globalne emisje powinny zostać ograniczone o co najmniej 45% względem poziomu z 2010 roku do 2030 roku, aby utrzymać wzrost temperatury na poziomie nieprzekraczającym 1,5°C. Docelowo świat powinien osiągnąć neutralność emisyjną około 2050 roku.
Głos młodego pokolenia
Publikacja raportu zbiegła się z rosnącą aktywnością młodzieżowych ruchów klimatycznych. Autorzy związani z Fridays for Future podkreślili:
Ruchy młodych aktywistów klimatycznych będą się nadal rozwijać, rosnąć w siłę i walczyć o to, co słuszne, bo nie mamy innego wyboru. Dodali również: musimy uznać swoje stanowisko, traktować zmiany klimatyczne jak kryzys, którym są, i działać z pilną potrzebą, aby zapewnić dzisiejszym dzieciom odziedziczenie planety nadającej się do zamieszkania.
Główne wnioski
- Niemal 1 miliard dzieci żyje w 33 krajach sklasyfikowanych przez UNICEF jako państwa o „ekstremalnie wysokim ryzyku” klimatycznym. Łącznie niemal połowa z 2,2 miliarda dzieci na świecie mieszka w regionach szczególnie narażonych na skutki kryzysu klimatycznego.
- Skala zagrożeń jest bezprecedensowa: 920 milionów dzieci doświadcza niedoboru wody, 820 milionów jest narażonych na fale upałów, 600 milionów na choroby przenoszone przez wektory, a aż 1 miliard oddycha powietrzem o „niezwykle niebezpiecznym” poziomie zanieczyszczeń.
- Około 850 milionów dzieci żyje na obszarach dotkniętych co najmniej czterema zagrożeniami klimatycznymi jednocześnie, natomiast 330 milionów doświadcza nakładania się przynajmniej pięciu poważnych wstrząsów środowiskowych.
- UNICEF podkreśla ogromną niesprawiedliwość klimatyczną: 33 najbardziej zagrożone kraje odpowiadają za zaledwie 9% globalnych emisji CO₂, podczas gdy 10 największych emitentów generuje około 70% światowych emisji. Organizacja apeluje o szybką redukcję emisji oraz większe inwestycje w ochronę dzieci i budowanie odporności systemów publicznych.
Źródło:
- https://www.unicefusa.org/stories/1-billion-children-extremely-high-risk-climate-change
