Wyższa skumulowana dawka promieniowania jonizującego pochłonięta przez mózg podczas badań obrazowych w dzieciństwie wiąże się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju guzów mózgu. Takie wnioski płyną z badania obejmującego ponad 3,7 mln dzieci ze Stanów Zjednoczonych i Kanady, opublikowanego w czasopiśmie „JAMA”. Naukowcy podkreślają jednak, że ryzyko bezwzględne pozostaje niewielkie, a wyniki nie powinny prowadzić do rezygnacji z badań uzasadnionych klinicznie.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak skumulowana dawka promieniowania jonizującego podczas badań obrazowych wiąże się z ryzykiem guzów mózgu u dzieci.
- Co wykazało badanie opublikowane w „JAMA”, obejmujące ponad 3,7 mln dzieci.
- Jakie jest względne i bezwzględne ryzyko rozwoju guza mózgu związane z tomografią komputerową głowy.
- Jak optymalizacja dawki promieniowania i stosowanie kryteriów PECARN mogą zwiększyć bezpieczeństwo diagnostyki pediatrycznej.
Promieniowanie jonizujące a ryzyko guzów mózgu u dzieci
Guzy mózgu są drugim najczęściej występującym nowotworem wieku dziecięcego i główną przyczyną zgonów onkologicznych wśród dzieci i młodzieży. Jednym z czynników ryzyka ich rozwoju jest ekspozycja na promieniowanie jonizujące, które może powodować uszkodzenia DNA. W diagnostyce medycznej promieniowanie jonizujące wykorzystywane jest m.in. w radiografii (RTG), tomografii komputerowej (TK), fluoroskopii, pozytonowej tomografii emisyjnej (PET) oraz innych procedurach medycyny nuklearnej.
Szczególne znaczenie w populacji pediatrycznej ma tomografia komputerowa głowy, która wiąże się ze znacznie większą dawką promieniowania pochłanianą przez mózg niż większość pozostałych badań obrazowych.
Badanie wykazało, że ryzyko wystąpienia guza mózgu u dzieci narażonych na promieniowanie jonizujące podczas obrazowania medycznego pozostaje niewielkie. Jednak ryzyko to wzrasta w przypadku większego narażenia na promieniowanie – powiedziała Diana Miglioretti, główna autorka badania, profesor UC Davis Health i kierownik Wydziału Biostatystyki.
Ponad 3,7 mln dzieci i 12 lat obserwacji
Naukowcy z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Davis oraz Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Francisco przeanalizowali dokumentację medyczną ponad 3,7 mln dzieci ze Stanów Zjednoczonych i kanadyjskiej prowincji Ontario. Uczestników obserwowano od urodzenia przez średnio 12,3 roku.
Badacze oszacowali skumulowaną dawkę promieniowania pochłoniętą przez mózg podczas wszystkich procedur obrazowych wykorzystujących promieniowanie jonizujące. W analizowanej populacji:
- rozpoznano 1536 guzów mózgu,
- 55,7 proc. przypadków dotyczyło chłopców,
- 64,5 proc. guzów zdiagnozowano między 2. a 10. rokiem życia,
- 82,5 proc. rozpoznanych guzów sklasyfikowano jako agresywne.
W okresie obserwacji jedną tomografię komputerową głowy wykonano u 4,3 proc. dzieci, dwie u 0,9 proc., natomiast trzy lub więcej u 0,4 proc.
Tomografia komputerowa głowy a ryzyko nowotworu – co wykazało badanie?
Ekspozycja odpowiadająca dawce promieniowania podczas jednego badania TK głowy wiązała się z 1,8-krotnie większym ryzykiem wystąpienia guza mózgu. W przeliczeniu na ryzyko bezwzględne oznacza to:
- około 8 dodatkowych przypadków guza mózgu na 10 tys. dzieci do 21. roku życia,
- około 1 dodatkowy przypadek guza mózgu na 1266 badań TK głowy.
Wraz ze wzrostem skumulowanej dawki promieniowania zwiększało się ryzyko rozwoju guzów mózgu. Zależność była silniejsza w przypadku nowotworów o agresywnym przebiegu. Ponadto naukowcy oszacowali, że 10,1 proc. przypadków guzów mózgu u dzieci i młodzieży w badanej populacji można potencjalnie przypisać ekspozycji na promieniowanie pochodzące z obrazowania medycznego. Jest to jednak szacunek populacyjny oparty na modelowaniu statystycznym, a nie bezpośredni dowód przyczynowości.
Diagnostyka obrazowa u dzieci – znaczenie optymalizacji dawki
Autorzy publikacji podkreślają, że wyniki badania nie podważają wartości diagnostycznej tomografii komputerowej. Wskazują natomiast na konieczność indywidualnej oceny stosunku korzyści do ryzyka oraz optymalizacji parametrów ekspozycji.
Nasze odkrycia nie oznaczają, że rodzice powinni unikać wykonywania u dzieci niezbędnych badań obrazowych. Badania te mogą uratować życie. Przesłanie jest takie, że każde badanie z wykorzystaniem promieniowania jonizującego powinno być uzasadnione klinicznie i przeprowadzane z wykorzystaniem technik, które utrzymują dawkę promieniowania na najniższym możliwym poziomie, jednocześnie dostarczając informacji niezbędnych do leczenia – powiedziała Miglioretti.
W uzasadnionych przypadkach alternatywą dla TK mogą być badania niewykorzystujące promieniowania jonizującego, takie jak rezonans magnetyczny czy ultrasonografia.
Kryteria PECARN mogą ograniczyć liczbę niepotrzebnych badań TK
Szczególnym obszarem wymagającym racjonalizacji diagnostyki są niewielkie urazy głowy u dzieci. W podejmowaniu decyzji klinicznych pomocne mogą być zwalidowane reguły PECARN (Pediatric Emergency Care Applied Research Network), umożliwiające identyfikację pacjentów o bardzo niskim ryzyku klinicznie istotnego urazu mózgu.
TK głowy jest nieoceniona w odpowiednich sytuacjach – na przykład w celu oceny krwawienia po ciężkim urazie. Jest jednak nadużywana, a jej wykorzystanie rośnie z roku na rok – powiedziała radiolog Rebecca Smith-Bindman, współautorka publikacji z UCSF.
Wyniki badania opublikowanego w „JAMA” stanowią kolejny argument za przestrzeganiem zasad ochrony radiologicznej w pediatrii. Kluczowe pozostaje ograniczanie zbędnych ekspozycji przy jednoczesnym zapewnieniu dzieciom dostępu do diagnostyki niezbędnej dla ich zdrowia i życia.
Główne wnioski
- Badanie opublikowane w „JAMA” objęło ponad 3,7 mln dzieci ze Stanów Zjednoczonych i Kanady, obserwowanych średnio przez 12,3 roku. Rozpoznano 1536 guzów mózgu, z których 82,5 proc. sklasyfikowano jako agresywne.
- Ekspozycja odpowiadająca jednemu badaniu TK głowy wiązała się z 1,8-krotnie większym ryzykiem rozwoju guza mózgu, co odpowiada około 8 dodatkowym przypadkom na 10 tys. dzieci do 21. roku życia.
- Naukowcy oszacowali, że 10,1 proc. przypadków guzów mózgu u dzieci i młodzieży w badanej populacji można potencjalnie przypisać promieniowaniu jonizującemu pochodzącemu z diagnostyki obrazowej. Zależność była silniejsza w przypadku guzów agresywnych.
- Autorzy podkreślają konieczność klinicznego uzasadnienia badań obrazowych, optymalizacji dawki promieniowania oraz stosowania kryteriów PECARN przy urazach głowy. Wyniki nie uzasadniają rezygnacji z niezbędnych badań diagnostycznych.
Źródło:
- https://jamanetwork.com/journals/jama/article-abstract/2857040
- https://health.ucdavis.edu/news/headlines/children-exposed-to-more-radiation-from-medical-scans-may-face-higher-brain-tumor-risk/2026/11

