W połowie realizacji Agendy Szczepień 2030 (Immunization Agenda 2030, IA2030) Światowa Organizacja Zdrowia przypomina, że szczepienia pozostają jedną z najskuteczniejszych i najbardziej opłacalnych interwencji zdrowia publicznego. Podczas 79. Światowego Zgromadzenia Zdrowia (WHA79) państwa członkowskie ponownie zadeklarowały swoje zaangażowanie w zapewnienie powszechnego dostępu do szczepionek, podkreślając ich znaczenie nie tylko w zapobieganiu chorobom zakaźnym, lecz także w budowaniu odporności systemów ochrony zdrowia. Jednocześnie WHO ostrzega, że dotychczasowy postęp pozostaje kruchy. Spadające wskaźniki wyszczepialności, nasilająca się dezinformacja, konflikty zbrojne, zmiany klimatyczne oraz ograniczenia finansowe zagrażają realizacji globalnych celów wyznaczonych na 2030 rok.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego WHO uznaje szczepienia za jeden z filarów globalnego bezpieczeństwa zdrowotnego,
- Jakie zagrożenia mogą zahamować realizację celów Agendy Szczepień 2030,
- Jakie sukcesy przyniosły programy szczepień przeciw malarii i działania wyrównujące zaległości po pandemii COVID-19,
- Dlaczego nowe szczepionki przeciw gruźlicy są postrzegane jako jeden z najważniejszych priorytetów zdrowia publicznego.
WHO ponownie potwierdza znaczenie Agendy Szczepień 2030
W trakcie WHA79 państwa członkowskie oraz partnerzy działający w obszarze zdrowia publicznego wyrazili zdecydowane poparcie dla założeń IA2030. Agenda Szczepień 2030 zakłada zapewnienie każdemu człowiekowi, niezależnie od miejsca zamieszkania czy statusu społecznego, dostępu do szczepień ratujących życie. WHO przypomina, że szczepienia:
- zapobiegają milionom zgonów rocznie,
- należą do najbardziej opłacalnych inwestycji zdrowotnych,
- wzmacniają podstawową opiekę zdrowotną,
- zwiększają odporność systemów ochrony zdrowia,
- odgrywają kluczową rolę podczas sytuacji kryzysowych.
Według ekspertów skuteczne programy szczepień stanowią dziś nie tylko narzędzie profilaktyki, ale także element gotowości na przyszłe zagrożenia epidemiczne.
Postęp jest kruchy. WHO ostrzega przed samozadowoleniem
Mimo sukcesów ostatnich dekad organizacja zwraca uwagę na rosnące zagrożenia. W wielu krajach obserwowany jest spadek poziomu wyszczepialności. Coraz częściej dochodzi również do epidemii chorób, którym można zapobiegać dzięki szczepieniom. WHO wskazuje, że szczególnie niepokojące są:
- pogłębiające się nierówności zdrowotne,
- utrzymująca się grupa dzieci, które nie otrzymały żadnej dawki szczepionki,
- rozpowszechnianie dezinformacji,
- skutki konfliktów zbrojnych,
- presja związana ze zmianami klimatycznymi,
- niedobory finansowania.
Organizacja podkreśla, że żadne państwo nie może pozwolić sobie na utratę czujności.
The Big Catch-Up – nadrabianie zaległości po pandemii
Jednym z przykładów skutecznych działań jest inicjatywa The Big Catch-Up, uruchomiona po pandemii COVID-19. Program miał na celu dotarcie do dzieci, które nie otrzymały szczepień z powodu zakłóceń w funkcjonowaniu systemów ochrony zdrowia. WHO podkreśla jednak, że nadrabianie zaległości nie może być jedynym celem. Konieczne jest:
- identyfikowanie chronicznie pomijanych grup,
- odbudowywanie zaufania społecznego,
- przeciwdziałanie dezinformacji,
- wzmacnianie rutynowych programów szczepień,
- zwiększanie odporności systemów na przyszłe kryzysy.
Szczepienia jako element gotowości kryzysowej
Zdaniem WHO programy szczepień powinny być integralną częścią przygotowań do sytuacji nadzwyczajnych. Oznacza to konieczność:
- szybkiej mobilizacji zasobów szczepionkowych,
- tworzenia planów awaryjnych,
- integracji nadzoru epidemiologicznego ze szczepieniami,
- sprawnego reagowania na ogniska epidemiczne.
W coraz bardziej złożonym środowisku globalnym zdolność przewidywania i reagowania na zagrożenia będzie jednym z najważniejszych wyznaczników odporności systemów zdrowotnych.
Szczepionka przeciw malarii ratuje życie dzieci
WHO zwraca uwagę również na pozytywne przykłady skuteczności programów szczepień. Nowe dane dotyczące stosowania szczepionki RTS,S przeciw malarii w Ghanie, Kenii i Malawi potwierdziły jej znaczący wpływ na zdrowie publiczne. Szacuje się, że:
- w ciągu czterech lat udało się zapobiec co ósmemu zgonowi dziecka wśród osób kwalifikujących się do szczepienia,
- szczepienia przyczyniły się do ograniczenia śmiertelności dzieci,
- programy szczepień stworzyły dodatkowe punkty kontaktu z systemem ochrony zdrowia.
Obecnie szczepionki przeciw malarii oferowane są już w 25 krajach Afryki. WHO podkreśla, że ich znaczenie będzie systematycznie rosło.
Nowe szczepionki przeciw gruźlicy coraz bliżej
Jednym z najważniejszych tematów WHA79 były również prace nad nowymi szczepionkami przeciw gruźlicy. Podczas czwartego spotkania Rady ds. Akceleratora Szczepień Przeciwgruźliczych eksperci omawiali przygotowania do przyszłego wdrożenia preparatów przeznaczonych dla młodzieży i dorosłych. Priorytetowe działania obejmują:
- zwiększenie krajowego finansowania,
- zapewnienie równego dostępu,
- integrację szczepień z programami kontroli gruźlicy,
- przygotowanie systemów ochrony zdrowia do wdrożeń,
- budowanie społecznej akceptacji.
Gruźlica pozostaje jedną z najgroźniejszych chorób zakaźnych na świecie. Według WHO dane dotyczące skuteczności nowych szczepionek powinny być dostępne do 2028 roku.
Równość pozostaje kluczowym wyzwaniem
Organizacja przypomina, że sukces programów szczepień nie może być oceniany wyłącznie na podstawie liczby podanych dawek. Równie istotne jest docieranie do osób, które pozostają poza zasięgiem systemu. Dotyczy to zwłaszcza:
- dzieci, które nie otrzymały żadnego szczepienia,
- mieszkańców terenów objętych konfliktami,
- społeczności marginalizowanych,
- populacji zamieszkujących trudno dostępne regiony.
WHO podkreśla, że równość w dostępie do szczepień jest nie tylko inwestycją zdrowotną, ale także obowiązkiem moralnym.
Zaufanie będzie decydować o sukcesie
W komunikacie zwrócono uwagę, że osiągnięcie celów IA2030 wymaga czegoś więcej niż finansowania i infrastruktury. Kluczowym zasobem pozostaje zaufanie. Zaufanie:
- do szczepionek,
- do pracowników ochrony zdrowia,
- do instytucji publicznych,
- do informacji opartych na dowodach naukowych.
Bez odbudowy i utrzymania tego zaufania nawet najlepiej zaprojektowane strategie mogą okazać się niewystarczające.
Główne wnioski
- Państwa członkowskie WHO podczas 79. Światowego Zgromadzenia Zdrowia ponownie potwierdziły swoje zaangażowanie w realizację Agendy Szczepień 2030, uznając szczepienia za jedną z najbardziej skutecznych i opłacalnych interwencji zdrowotnych oraz fundament gotowości kryzysowej.
- WHO ostrzega przed narastającymi zagrożeniami dla programów szczepień, takimi jak spadek wyszczepialności, dezinformacja, konflikty, zmiany klimatyczne i ograniczone finansowanie, które zwiększają ryzyko nawrotu epidemii chorób, którym można zapobiegać.
- Szczepionka RTS,S przeciw malarii pozwoliła zapobiec co ósmemu zgonowi dziecka wśród populacji kwalifikującej się do szczepienia w Ghanie, Kenii i Malawi, a obecnie jest już wdrażana w 25 krajach Afryki.
- WHO zakłada, że dane dotyczące skuteczności nowych szczepionek przeciw gruźlicy będą dostępne do 2028 roku, a ich przyszłe wdrożenie może istotnie wpłynąć na walkę z jedną z najgroźniejszych chorób zakaźnych na świecie.
Źródło:
- https://www.who.int/news/item/09-06-2026-message-by-the-director-of-the-department-of-immunization–vaccines-and-biologicals-at-who—may-2026
