Choroby układu sercowo-naczyniowego pozostają główną przyczyną zgonów na świecie, jednak coraz więcej dowodów wskazuje, że ich źródła wykraczają poza klasyczne czynniki ryzyka. Najnowsze wspólne oświadczenie wiodących organizacji kardiologicznych pokazuje, że degradacja środowiska stała się jednym z kluczowych, a jednocześnie możliwych do ograniczenia, zagrożeń dla zdrowia serca. Dokument ten stanowi bezprecedensowy apel o skoordynowane działania globalne.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego czynniki środowiskowe są dziś uznawane za jedną z głównych, możliwych do ograniczenia przyczyn chorób sercowo-naczyniowych,
- Jakie organizacje kardiologiczne po raz pierwszy wydały wspólne globalne stanowisko i co ono oznacza dla polityk zdrowotnych,
- Które zagrożenia środowiskowe (m.in. zanieczyszczenie powietrza, hałas, zmiany klimatu) najbardziej obciążają zdrowie serca,
- Jakie priorytetowe działania są rekomendowane, aby realnie zmniejszyć liczbę zgonów sercowo-naczyniowych na świecie.
Bezprecedensowe wspólne stanowisko światowych organizacji kardiologicznych
W dniu 20 stycznia 2026 r. w Sophia Antipolis we Francji cztery wiodące instytucje – Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne, Amerykańskie Kolegium Kardiologiczne, Amerykańskie Towarzystwo Kardiologiczne oraz Światowa Federacja Kardiologiczna – opublikowały pierwsze w historii wspólne oświadczenie dotyczące wpływu środowiska na choroby sercowo-naczyniowe.
Sygnatariusze zgodnie podkreślają, że czynniki środowiskowe należy traktować na równi z paleniem tytoniu, nadciśnieniem czy cukrzycą w ocenie ryzyka i strategiach profilaktycznych chorób układu krążenia.
Skala problemu: jeden na pięć zgonów sercowo-naczyniowych
Według autorów oświadczenia czynniki stresogenne środowiskowe – takie jak zanieczyszczenie powietrza, hałas, skażenie chemiczne i plastikowe oraz skutki zmian klimatu – odpowiadają za około 4–6 milionów z blisko 20 milionów zgonów sercowo-naczyniowych rocznie na świecie. Oznacza to, że około 20% zgonów z powodu CVD ma bezpośredni związek z ekspozycją środowiskową.
Ten udział przewyższa wpływ wielu tradycyjnych czynników ryzyka, co nadaje zagrożeniom środowiskowym rangę jednego z najważniejszych wyzwań zdrowia publicznego XXI wieku.
Jak środowisko wpływa na zdrowie serca?
W oświadczeniu wymieniono szerokie spektrum czynników oddziałujących na układ sercowo-naczyniowy, w tym:
- zanieczyszczenie powietrza i ruch drogowy,
- hałas generowany przez transport lotniczy i przemysł,
- narażenie na sztuczne światło,
- toksyczne substancje chemiczne, mikroplastik i plastik,
- skutki zmian klimatycznych, w tym ekstremalne temperatury.
Czynniki te nasilają procesy zapalne, stres oksydacyjny i zaburzenia autonomiczne, które sprzyjają rozwojowi nadciśnienia, miażdżycy, zaburzeń rytmu serca oraz niewydolności krążenia.
Serce funkcjonuje w ekosystemie
Profesor Thomas Münzel z Uniwersyteckiego Centrum Medycznego w Moguncji podkreśla wagę problemu:
CVD pozostaje główną przyczyną zgonów na świecie, a czynniki stresogenne środowiskowe stały się jej cichym katalizatorem.
Z koleiThomas F. Lüscher, prezes ESC, zwraca uwagę na szerszy kontekst:
Serce nie istnieje w izolacji – bije w ekosystemie. Zagrożenia środowiskowe muszą być uwzględniane obok palenia tytoniu, nadciśnienia i cukrzycy w naszej ocenie ryzyka i strategiach profilaktycznych.
Nierówności zdrowotne i potrzeba pilnych działań politycznych
Autorzy oświadczenia akcentują, że skutki degradacji środowiska w nieproporcjonalny sposób dotykają kraje o niskich i średnich dochodach oraz grupy szczególnie narażone – dzieci, osoby starsze i populacje o niższym statusie społeczno-ekonomicznym. Dr Christopher Kramer, prezes ACC, wskazuje jednoznacznie:
Nadszedł czas na podjęcie działań mających na celu ograniczenie wpływu środowiska na zdrowie układu sercowo-naczyniowego. Jest to niezbędne, aby zmniejszyć obciążenie chorobami układu sercowo-naczyniowego na całym świecie.
Sześć globalnych priorytetów dla zdrowia serca
Wspólne oświadczenie identyfikuje sześć kluczowych obszarów działań:
- Globalne rzecznictwo i dostosowanie polityk publicznych do wpływu środowiska na zdrowie serca,
- Inwestowanie w badania nad środowiskowymi czynnikami ryzyka,
- Edukację i podnoszenie świadomości wśród personelu medycznego i społeczeństwa,
- Planowanie urbanistyczne sprzyjające czystemu transportowi, zieleni i redukcji hałasu,
- Zrównoważoną opiekę zdrowotną ograniczającą emisje i zanieczyszczenia,
- Budowę systemów opieki zdrowotnej odpornych na skutki zmian klimatu.
ProfesorAmam Mbakwem, wiceprezes WHF, podkreśla:
Aby leczyć i zapobiegać chorobom układu krążenia, musimy zwalczać ich pierwotne przyczyny i rosnącą presję zagrożeń środowiskowych.
Współpraca ponad sektorami jako warunek sukcesu
Dr Keith Churchwell, były prezes Amerykańskiego Towarzystwa Kardiologicznego, zaznacza znaczenie wspólnych działań:
Współpraca między społeczeństwami i sektorami jest niezbędna, aby wprowadzić znaczące zmiany w zakresie dobrostanu układu sercowo-naczyniowego na całym świecie.
Natomiast Stacey E. Rosen, prezes AHA, dodaje:
Amerykańskie Stowarzyszenie Kardiologiczne zobowiązało się do wspierania badań i podnoszenia świadomości, abyśmy mogli lepiej chronić zdrowie serca od samego początku, chroniąc planetę.
Główne wnioski
- Około 4–6 mln z 20 mln zgonów sercowo-naczyniowych rocznie na świecie wiąże się z czynnikami środowiskowymi, co oznacza, że co piąty zgon z powodu CVD ma z nimi bezpośredni związek.
- ESC, ACC, AHA i WHF opublikowały pierwsze wspólne oświadczenie, w którym wzywają do traktowania zagrożeń środowiskowych na równi z klasycznymi czynnikami ryzyka, takimi jak palenie tytoniu czy nadciśnienie.
- Najważniejsze stresory środowiskowe obejmują zanieczyszczenie powietrza, hałas, skażenie chemiczne i plastikowe oraz skutki zmian klimatu, w tym ekstremalne temperatury.
- Sześć globalnych priorytetów działań koncentruje się na polityce publicznej, badaniach, edukacji, planowaniu urbanistycznym, zrównoważonej opiece zdrowotnej oraz ochronie grup najbardziej narażonych.
Źródło:
- European Society of Cardiology
- https://academic.oup.com/eurheartj/advance-article/doi/10.1093/eurheartj/ehaf915/8429001
