Ulewne deszcze i powodzie mogą zwiększać zagrożenie chorobami zakaźnymi w Europie – od infekcji związanych ze skażoną wodą i żywnością po zakażenia pojawiające się po kontakcie z wodą powodziową. Przegląd opublikowany w „Eurosurveillance” wskazuje jednocześnie na poważne luki w europejskim nadzorze i przygotowaniu systemów zdrowia publicznego na skutki ekstremalnych zjawisk pogodowych.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego ulewne deszcze i powodzie mogą zwiększać ryzyko chorób zakaźnych poprzez skażenie wody i żywności, kontakt z wodą powodziową oraz uszkodzenia infrastruktury.
- Jakie choroby i patogeny wiązano w Europie z ekstremalnymi opadami, w tym kampylobakteriozę, leptospirozę, STEC/VTEC, wibriozę i kryptosporydiozę.
- Jak powódź może uruchamiać kaskadowe zagrożenia dla zdrowia publicznego, m.in. przez przelewy ścieków i zanieczyszczenie systemów zaopatrzenia w wodę.
- Dlaczego Europa potrzebuje lepszego nadzoru epidemiologicznego i przygotowania na skutki ekstremalnych zjawisk pogodowych, szczególnie w słabiej zbadanych regionach.
Powodzie mogą uruchamiać cały łańcuch zagrożeń
Ekstremalne opady nie powodują zakażeń bezpośrednio, ale mogą stworzyć warunki sprzyjające rozprzestrzenianiu patogenów. Zalanie infrastruktury wodno-kanalizacyjnej, przelewy ścieków, skażenie ujęć wody, kontakt ludzi z wodą powodziową czy zanieczyszczenie żywności tworzą kilka potencjalnych dróg transmisji.
W europejskich danych powodzie i intensywne opady wiązano m.in. z kampylobakteriozą, leptospirozą oraz zakażeniami Escherichia coli wytwarzającą toksynę Shiga (STEC). Stojąca woda może ponadto tworzyć miejsca rozrodu komarów przenoszących choroby, takie jak denga czy gorączka Zachodniego Nilu.
Naukowcy przeanalizowali dane z Europy z lat 2018–2025
Autorzy szybkiego przeglądu przeanalizowali badania dotyczące związku ulewnych opadów lub powodzi z chorobami zakaźnymi u ludzi. Uwzględniono publikacje od 1 stycznia 2018 r. do 15 czerwca 2025 r. dotyczące państw UE, Europejskiego Obszaru Gospodarczego, Wielkiej Brytanii oraz krajów rozszerzających UE.
Spośród 897 zidentyfikowanych rekordów kryteria przeglądu spełniło zaledwie 14 artykułów. Dotyczyły one m.in. kampylobakteriozy, leptospirozy, STEC/VTEC, wibriozy, hantawirusów, legionellozy, kryptosporydiozy, malarii oraz innych chorób przewodu pokarmowego.
Skażona woda i żywność po ulewnych deszczach
Część opisanych ognisk zakażeń była związana ze skażeniem wody lub żywności. W Wielkiej Brytanii analizowano ognisko STEC, w którym prawdopodobnym źródłem była sałata. Badacze przypuszczali, że intensywne opady mogły wypłukać patogeny z pobliskich ferm owiec na pola uprawne.
Z kolei w Norwegii ognisko kampylobakteriozy powiązano z wodą pitną. Podejrzewano, że ulewne deszcze przyczyniły się do uszkodzenia i zanieczyszczenia górskiego zbiornika. Przypadki te pokazują, że skutki ekstremalnych opadów mogą obejmować nie tylko bezpośrednio zalane tereny, ale również bezpieczeństwo żywności i systemów zaopatrzenia w wodę.
Leptospiroza, wibrioza i legionelloza po ekstremalnych opadach
Po ulewnych deszczach i powodziach zgłaszano również przypadki leptospirozy, m.in. wśród osób wykonujących prace porządkowe lub rolnicze. Potencjalną drogą narażenia był kontakt z zanieczyszczoną wodą.
We Włoszech pięć przypadków wibriozy odnotowano w okresie od jednego do trzech miesięcy po poważnej powodzi, podczas której błoto i woda rzeczna przedostały się do morza. Ulewne deszcze wiązano również z ogniskiem legionellozy podczas wyjątkowo ciepłego i wilgotnego lata. W Holandii po powodziach miejskich częściej zgłaszano objawy żołądkowo-jelitowe i oddechowe wśród osób mających kontakt z wodą powodziową, nawet jeśli nie udało się ustalić konkretnego patogenu. Natomiast w Danii kilka dużych ognisk chorób powiązano z zanieczyszczeniem ściekami po intensywnych opadach.
Skutki powodzi mogą pojawić się z opóźnieniem
Zależności między pogodą, a zakażeniami nie zawsze są natychmiastowe. W pięciu państwach bałkańskich odnotowano wzrost zapadalności na gorączkę krwotoczną związaną z hantawirusami po cyklonie z 2014 roku, który przyniósł ulewne deszcze i poważne powodzie. W Irlandii na terenach narażonych na powodzie obserwowano poza typowymi szczytami sezonowymi wzrost zakażeń VTEC i Cryptosporidium.
Badania wskazują ponadto na możliwość występowania tzw. zdarzeń kaskadowych. Intensywne opady prowadzą do powodzi, powódź powoduje przepełnienie lub uszkodzenie kanalizacji, a następnie skażenie wody zwiększa możliwość transmisji patogenów. W ten sposób jedno ekstremalne zjawisko pogodowe może uruchomić serię kolejnych zagrożeń dla zdrowia publicznego.
Europa potrzebuje lepszego nadzoru nad zagrożeniami
Autorzy przeglądu podkreślają potrzebę wzmacniania systemów sanitarnych, odwadniających i nadzoru epidemiologicznego oraz rozwijania podejścia One Health. Ważna jest także komunikacja skierowana szczególnie do grup bardziej narażonych, w tym seniorów, osób z problemami zdrowotnymi lub niepełnosprawnościami oraz mieszkańców terenów zagrożonych powodziami.
Jednocześnie obecna baza dowodowa pozostaje ograniczona. Dostępne badania są nierównomiernie rozmieszczone geograficznie i koncentrują się głównie na północno-zachodniej Europie. Szczególnie potrzebne są więc dane z Europy Południowej, Środkowej i Wschodniej.
Główne wnioski
- Przegląd opublikowany w „Eurosurveillance” wskazuje na związek ulewnych opadów i powodzi z różnymi zagrożeniami zakaźnymi w Europie, m.in. kampylobakteriozą, leptospirozą, STEC/VTEC, wibriozą, legionellozą i kryptosporydiozą.
- Spośród 897 zidentyfikowanych rekordów do przeglądu zakwalifikowano 14 artykułów dotyczących epidemii, trendów długoterminowych i modelowania chorób zakaźnych związanych z ulewnymi opadami i powodziami.
- Skażenie wody i żywności, kontakt z wodą powodziową, przelewy ścieków oraz uszkodzenia infrastruktury należą do mechanizmów, które mogą zwiększać narażenie ludzi na patogeny po ekstremalnych opadach.
- Autorzy wskazują na istotne luki w europejskich badaniach i nadzorze. Dostępne dane koncentrują się przede wszystkim na północno-zachodniej Europie, dlatego potrzebne są dalsze badania, zwłaszcza w Europie Południowej, Środkowej i Wschodniej.
Źródło:
- https://www.eurosurveillance.org/content/10.2807/1560-7917.ES.2026.31.31.2500902
