Eksperymentalna szczepionka przeciw grypie oparta na technologii mRNA wywołała bardziej zróżnicowaną odpowiedź przeciwciał niż konwencjonalna szczepionka z rozszczepionym wirionem. U części uczestników aktywność centrów germinalnych związana z odpowiedzią na wirusa grypy utrzymywała się nawet przez 26 tygodni. Wyniki badania z udziałem 75 zdrowych dorosłych opublikowano w „Nature Immunology”.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego eksperymentalna szczepionka mRNA-1010 wywołała bardziej zróżnicowaną i szerszą odpowiedź przeciwciał przeciw grypie niż konwencjonalna szczepionka Fluarix.
- Jakie są wyniki badania z udziałem 75 zdrowych dorosłych, w którym u części osób odpowiedź centrów germinalnych po szczepieniu mRNA utrzymywała się nawet przez 26 tygodni.
- Jak szczepionka mRNA wpłynęła na neutralizację różnych wariantów wirusa grypy i dlaczego lepszą odpowiedź odnotowano wobec 11 z 13 testowanych wirusów A/H1N1.
- Jak centra germinalne, hipermutacja somatyczna limfocytów B i technologia Ig-Seq pomagają wyjaśnić większą różnorodność odpowiedzi przeciwciał po szczepieniu.
Szczepionka mRNA przeciw grypie porównana z konwencjonalnym preparatem
Grypa stanowi szczególne wyzwanie dla projektowania szczepionek ze względu na ciągłą ewolucję wirusa. Dryft antygenowy prowadzi do stopniowych zmian antygenów wirusowych, co może ograniczać zdolność wcześniej wytworzonych przeciwciał do rozpoznawania nowych wariantów. Z tego powodu skład szczepionek przeciw grypie jest regularnie aktualizowany. Naukowcy z Korea University College of Medicine, we współpracy z zespołem Washington University in St. Louis, sprawdzili, czy zastosowanie technologii mRNA może prowadzić do szerszej i bardziej zróżnicowanej odpowiedzi immunologicznej.
Porównano eksperymentalną czterowalentną szczepionkę mRNA-1010 z licencjonowaną szczepionką Fluarix opartą na rozszczepionym wirionie. Badanie objęło 75 zdrowych osób w wieku 20–50 lat uczestniczących w nim podczas dwóch sezonów grypowych. Szczepionkę mRNA-1010 otrzymało 38 osób, natomiast Fluarix – 37.
Centra germinalne mogą mieć kluczowe znaczenie dla odpowiedzi na szczepienie
Jednym z głównych elementów badania była analiza centrów germinalnych, czyli struktur powstających w narządach limfatycznych po kontakcie z antygenem. To właśnie w nich limfocyty B przechodzą proces selekcji oraz hipermutacji somatycznej. W efekcie mogą powstawać przeciwciała o coraz większym powinowactwie do antygenu, a także komórki pamięci immunologicznej. Długotrwała aktywność centrów germinalnych może więc sprzyjać dalszej ewolucji i różnicowaniu odpowiedzi przeciwciał.
Próbki krwi od uczestników pobierano przez 26 tygodni. U części badanych przeprowadzono również biopsję aspiracyjną cienkoigłową drenujących węzłów chłonnych pachowych pod kontrolą USG, co pozwoliło bezpośrednio ocenić reakcje zachodzące w centrach germinalnych.
Odpowiedź po szczepionce mRNA utrzymywała się nawet przez 26 tygodni
Badanie wykazało wyraźne różnice pomiędzy analizowanymi szczepionkami. U 5 z 13 badanych osób, które otrzymały mRNA-1010, odpowiedzi centrów germinalnych swoiste dla grypy były wykrywane nawet po 26 tygodniach. Tak długotrwałych odpowiedzi nie stwierdzono w grupie otrzymującej Fluarix. Autorzy zaobserwowali ponadto większą różnorodność repertuaru przeciwciał IgG w surowicy oraz dywersyfikację istniejących wcześniej linii limfocytów B w wyniku hipermutacji somatycznej. Jak wyjaśnia Jiwon Lee:
Odkryliśmy, że szczepionka mRNA wywołała znacznie bardziej zróżnicowany i szerszy repertuar przeciwciał w surowicy niż Fluarix.
Wyniki sugerują zatem, że różnica nie dotyczyła wyłącznie ilości wytwarzanych przeciwciał, ale również ich różnorodności.
Przeciwciała neutralizowały szerszy zakres wirusów A/H1N1
Większa różnorodność odpowiedzi immunologicznej miała również znaczenie funkcjonalne. Po podaniu szczepionki mRNA obserwowano szersze wiązanie przeciwciał z antygenowo zróżnicowanymi szczepami wirusa grypy. Co więcej, mRNA-1010 prowadziła do istotnie większego wzrostu miana przeciwciał neutralizujących wobec 11 z 13 testowanych wirusów A/H1N1. Jiwon Lee podkreśla:
Platforma mRNA nie tylko produkuje więcej przeciwciał, ale także generuje bardziej zróżnicowaną odpowiedź przeciwciał, co prowadzi do większego zakresu wiązania i neutralizacji.
To ważna obserwacja w kontekście poszukiwania szczepionek zdolnych do zapewnienia szerszej odpowiedzi przeciwko zmieniającym się wirusom grypy.
Ig-Seq pozwoliło prześledzić poszczególne klonotypy przeciwciał
Ważnym elementem badania było zastosowanie technologii Ig-Seq wykorzystującej spektrometrię masową. Metoda umożliwia identyfikowanie poszczególnych klonotypów przeciwciał obecnych w surowicy po szczepieniu.
Konwencjonalne badania nad szczepionkami zazwyczaj mierzą miana wiązania lub neutralizacji, ale Ig-Seq pozwala nam określić tę odpowiedź z dokładnością do poszczególnych klonotypów przeciwciał – wyjaśnia Jiwon Lee.
Połączenie Ig-Seq z sekwencjonowaniem receptorów limfocytów B pozwoliło naukowcom sprawdzić nie tylko, jak silna była odpowiedź immunologiczna, ale także które linie przeciwciał pojawiały się, rozszerzały i różnicowały w kolejnych tygodniach po szczepieniu. W badaniu wykorzystano również m.in. cytometrię przepływową, ELISpot, sekwencjonowanie RNA pojedynczych komórek oraz testy wiązania i neutralizacji przeciwciał. Dzięki temu odpowiedź immunologiczną można było analizować na wielu poziomach jednocześnie.
Czy szczepionki mRNA mogą zapewnić szerszą ochronę przed grypą?
Wyniki wskazują, że technologia mRNA może sprzyjać utrzymywaniu aktywności centrów germinalnych oraz dalszej ewolucji limfocytów B. Potencjalnie mogłoby to umożliwić tworzenie szczepionek wywołujących szerszą odpowiedź przeciwko antygenowo zróżnicowanym wirusom grypy. Na tym etapie nie można jednak stwierdzić, że obserwowana odpowiedź immunologiczna oznacza dłuższą lub skuteczniejszą ochronę kliniczną przed zachorowaniem. Badanie koncentrowało się przede wszystkim na mechanizmach immunologicznych i objęło stosunkowo niewielką grupę zdrowych osób w wieku 20–50 lat.
Potrzebne są dalsze badania, które pokażą, czy szerszy repertuar przeciwciał i długotrwała aktywność centrów germinalnych przekładają się na ochronę obejmującą kolejne sezony grypowe. Istotne będzie również sprawdzenie odpowiedzi u osób starszych i pacjentów z obniżoną odpornością.
Główne wnioski
- Eksperymentalna szczepionka przeciw grypie mRNA-1010 wywołała bardziej zróżnicowany i szerszy repertuar przeciwciał w surowicy niż szczepionka Fluarix.
- U 5 z 13 analizowanych osób zaszczepionych mRNA-1010 odpowiedź centrów germinalnych swoista dla grypy utrzymywała się do 26 tygodni, podczas gdy tak trwałej odpowiedzi nie wykryto u osób otrzymujących Fluarix.
- Po zastosowaniu mRNA-1010 stwierdzono istotnie większy wzrost miana przeciwciał neutralizujących wobec 11 z 13 testowanych wirusów A/H1N1, co wskazuje na szerszy zakres odpowiedzi immunologicznej.
- Wyniki opublikowane w „Nature Immunology” nie dowodzą jeszcze, że szczepionka mRNA zapewnia dłuższą lub skuteczniejszą ochronę kliniczną przed grypą. Potrzebne są dalsze badania, również u osób starszych i z obniżoną odpornością.
Źródło:
- https://www.nature.com/articles/s41590-026-02569-5
- Korea University College of Medicine
