Osteoporoza – cicha choroba kości. Jak ją rozpoznać i leczyć?

Osteoporoza jest przewlekłą chorobą szkieletu, w której zmniejszenie gęstości mineralnej oraz pogorszenie jakości tkanki kostnej prowadzą do osłabienia kości i zwiększenia ryzyka złamań. Przez wiele lat może rozwijać się bez charakterystycznych objawów, dlatego pierwszym sygnałem choroby bywa dopiero złamanie po niewielkim urazie. Najczęściej dotyczy ono kręgów, bliższego końca kości udowej oraz dalszego odcinka przedramienia. Znaczenie osteoporozy rośnie wraz ze starzeniem się społeczeństw. Według International Osteoporosis Foundation złamania związane z osteoporozą wystąpią w ciągu życia u około 1 na 3 kobiet i 1 na 5 mężczyzn po 50. roku życia. Z kolei WHO podaje, że w 2019 roku na świecie doszło do 178 mln nowych złamań różnego typu, czyli o 33,4 proc. więcej niż w 1990 roku. W starszych grupach wiekowych znaczna część złamań ma charakter niskoenergetyczny i jest związana z kruchością kości. Osteoporoza stanowi również poważny problem zdrowotny w Polsce. Narodowy Fundusz Zdrowia podawał w 2025 roku, że na osteoporozę może chorować około 2,1 mln osób, w tym 1,7 mln kobiet. W 2022 roku odnotowano 146 tys. złamań najczęściej przypisywanych osteoporozie, a wartość refundacji świadczeń związanych z tymi złamaniami wyniosła 795 mln zł.

Z tego artykułu dowiesz się…

• Czym jest osteoporoza oraz jakie są jej najważniejsze przyczyny i czynniki ryzyka, w tym wiek, menopauza, niedobory żywieniowe, choroby przewlekłe i stosowanie niektórych leków.
• Jakie są objawy osteoporozy i zasady jej diagnostyki, w tym znaczenie densytometrii DXA, wskaźnika T-score oraz oceny ryzyka złamania za pomocą FRAX.
• Dlaczego złamania niskoenergetyczne są najpoważniejszym następstwem osteoporozy i dlaczego szczególnie groźne są złamania kręgów oraz bliższego końca kości udowej.
• Jak wygląda leczenie i profilaktyka osteoporozy oraz jaką rolę odgrywają farmakoterapia, wapń, witamina D, aktywność fizyczna i zapobieganie upadkom.

Co to jest osteoporoza?

Osteoporoza (łac. osteoporosis, dawna nazwa zrzeszotnienie kości) jest układową chorobą szkieletu prowadzącą do zwiększonej podatności kości na złamania. Dochodzi w niej zarówno do zmniejszenia ilości tkanki kostnej, jak i pogorszenia jej struktury oraz właściwości mechanicznych. Kość nie jest strukturą niezmienną. Przez całe życie podlega przebudowie – stara tkanka kostna jest usuwana, a na jej miejsce powstaje nowa. W młodości proces tworzenia kości przeważa nad ich resorpcją. Szczytowa masa kostna osiągana jest zwykle we wczesnej dorosłości, a w kolejnych dekadach stopniowo zaczyna się zmniejszać. Osteoporoza rozwija się wtedy, gdy utrata tkanki kostnej jest na tyle duża, że istotnie zwiększa podatność kości na złamania.

W praktyce klinicznej szczególnie ważne jest pojęcie złamania niskoenergetycznego (patologicznego), czyli złamania powstającego pod wpływem siły, która u zdrowej osoby nie powinna doprowadzić do uszkodzenia kości. WHO wskazuje jako typowy przykład upadek z wysokości własnego ciała lub z mniejszej wysokości. Najczęstsze lokalizacje takich złamań to:

• kręgosłup,
• bliższy koniec kości udowej,
• dalszy odcinek przedramienia,
• bliższy koniec kości ramiennej.

Złamania mogą dotyczyć również miednicy, żeber i innych części szkieletu. Szczególnie poważne konsekwencje kliniczne mają złamania biodra i kręgów.

Osteoporoza pierwotna i wtórna

W zależności od mechanizmu powstawania wyróżnia się przede wszystkim osteoporozę pierwotną oraz wtórną.

Osteoporoza pierwotna

Jest najczęstszą postacią choroby. Wiąże się przede wszystkim ze starzeniem organizmu i zmianami hormonalnymi. U kobiet szczególne znaczenie ma menopauza. Spadek stężenia estrogenów przyspiesza resorpcję kości, dlatego w pierwszych latach po menopauzie utrata masy kostnej może przebiegać szczególnie szybko. Osteoporoza pierwotna występuje również u starszych mężczyzn. W ich przypadku utrata masy kostnej jest zwykle bardziej stopniowa, ale wraz z wiekiem ryzyko złamań istotnie wzrasta.

Osteoporoza wtórna

Osteoporoza wtórna jest konsekwencją innych chorób, zaburzeń hormonalnych, niedoborów lub stosowania określonych leków. Może być związana między innymi z nadczynnością tarczycy i przytarczyc, hipogonadyzmem, chorobami przewodu pokarmowego prowadzącymi do zaburzeń wchłaniania, celiakią, nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit, przewlekłymi chorobami nerek i wątroby, reumatoidalnym zapaleniem stawów czy niektórymi chorobami nowotworowymi.

Jednym z najważniejszych polekowych czynników ryzyka jest przewlekłe stosowanie glikokortykosteroidów. Na metabolizm kostny mogą wpływać także niektóre terapie stosowane w onkologii, między innymi leczenie prowadzące do obniżenia stężenia estrogenów lub testosteronu.

Osteoporoza – przyczyny

Nie istnieje jedna przyczyna osteoporozy. Choroba rozwija się w wyniku działania wielu czynników wpływających na tempo przebudowy kości, osiągniętą wcześniej szczytową masę kostną oraz jej późniejszą utratę.

Wiek

Ryzyko osteoporozy zwiększa się wraz z wiekiem. Z czasem proces tworzenia nowej tkanki kostnej przestaje nadążać za jej utratą. Nie oznacza to jednak, że osteoporoza jest nieuniknioną częścią fizjologicznego starzenia. Na ryzyko wpływają także predyspozycje genetyczne, stan hormonalny, choroby przewlekłe, sposób żywienia, aktywność fizyczna oraz stosowane leki.

Menopauza i niedobór estrogenów

Spadek stężenia estrogenów jest jednym z najważniejszych czynników prowadzących do przyspieszonej utraty kości u kobiet. Dlatego ryzyko osteoporozy wyraźnie wzrasta po menopauzie. Szczególnej uwagi wymagają kobiety z przedwczesną lub wczesną menopauzą oraz pacjentki, u których doszło do przedwczesnego zahamowania czynności jajników.

Niedobór wapnia i witaminy D

Wapń jest podstawowym składnikiem mineralnym kości, natomiast witamina D ma kluczowe znaczenie dla gospodarki wapniowo-fosforanowej i prawidłowego wchłaniania wapnia. Długotrwała niewystarczająca podaż wapnia oraz niedobór witaminy D mogą sprzyjać pogorszeniu zdrowia kości, zwłaszcza jeśli współistnieją z innymi czynnikami ryzyka.

Mała aktywność fizyczna

Tkanka kostna reaguje na obciążenia mechaniczne. Brak ruchu, długotrwałe unieruchomienie i siedzący tryb życia mogą sprzyjać utracie kości. Znaczenie ma również kondycja mięśni. Osłabienie siły mięśniowej zwiększa ryzyko upadków, a tym samym złamań. Dlatego profilaktyka osteoporozy powinna obejmować zarówno działania ukierunkowane bezpośrednio na kości, jak i utrzymywanie siły mięśni, równowagi i sprawności.

Palenie tytoniu i alkohol

Palenie tytoniu wiąże się z pogorszeniem zdrowia kości i zwiększonym ryzykiem złamań. Negatywnie może działać również nadmierne spożywanie alkoholu, które dodatkowo zwiększa prawdopodobieństwo upadków.

Czynniki ryzyka osteoporozy

Do najważniejszych czynników zwiększających prawdopodobieństwo osteoporozy i złamań należą przede wszystkim starszy wiek, płeć żeńska, menopauza, wcześniejsze złamanie niskoenergetyczne, złamanie biodra u rodzica, niska masa ciała, palenie tytoniu, nadmierne spożywanie alkoholu, przewlekłe stosowanie glikokortykosteroidów oraz niektóre choroby przewlekłe. W ocenie pacjenta nie należy koncentrować się wyłącznie na jednym parametrze. Dwie osoby z podobną gęstością mineralną kości mogą mieć zupełnie inne ryzyko złamania ze względu na wiek, wcześniejsze złamania, choroby współistniejące czy skłonność do upadków.

Osteoporoza – objawy

Osteoporoza bywa nazywana „cichą chorobą”, ponieważ we wczesnych stadiach zazwyczaj nie powoduje bólu ani charakterystycznych dolegliwości. Pacjent może nie wiedzieć o postępującej utracie masy kostnej aż do pierwszego złamania. Najważniejszym klinicznym następstwem osteoporozy jest złamanie niskoenergetyczne. Objawami, które mogą pojawić się wraz z rozwojem choroby i złamaniami kręgów, są:

• ból pleców,
• stopniowe zmniejszanie wzrostu,
• pogłębianie kifozy piersiowej i charakterystyczna pochylona sylwetka,
• ograniczenie sprawności,
• złamanie po niewielkim urazie lub upadku.

Szczególnie podstępne są złamania kręgów. Nie każde powoduje nagły i silny ból, dlatego część z nich może pozostawać nierozpoznana. Powtarzające się złamania kompresyjne prowadzą natomiast do deformacji kręgosłupa i utraty wzrostu.

Utrata wzrostu może wskazywać na złamania kręgów

Zmniejszenie wzrostu u osoby starszej nie zawsze jest wyłącznie naturalnym następstwem starzenia. Może wskazywać na przebyte kompresyjne złamania kręgów. Aktualne wytyczne NOGG zalecają rozważenie obrazowania w kierunku złamania kręgowego między innymi u osób z utratą wzrostu wynoszącą co najmniej 4 cm, kifozą, ostrym bólem pleców przy obecności czynników ryzyka osteoporozy, długotrwałym stosowaniem doustnych glikokortykosteroidów lub T-score ≤ –2,5. Dlatego pomiar wzrostu i porównanie go z wcześniejszymi wartościami może być prostym, ale istotnym elementem oceny starszego pacjenta.

Osteoporoza w Polsce

Osteoporoza stanowi w Polsce istotne wyzwanie zdrowotne, które będzie nabierało znaczenia wraz ze starzeniem się populacji. Według informacji opublikowanej przez NFZ w czerwcu 2025 roku na osteoporozę w Polsce choruje około 2,1 mln osób, w tym około 1,7 mln kobiet. Liczby te należy jednak interpretować jako szacunki epidemiologiczne, a nie liczbę osób z formalnie postawionym rozpoznaniem. Raport NFZ wskazywał wcześniej na dużą różnicę pomiędzy szacowaną liczbą chorych, a liczbą osób zarejestrowanych w systemie ochrony zdrowia. Dla 2018 roku szacowano około 2,1 mln chorych, podczas gdy chorobowość rejestrowana wynosiła niespełna 555 tys. osób. Pokazuje to skalę potencjalnej luki diagnostycznej. Problemem są również złamania. Według przywołanych przez NFZ danych w 2022 roku odnotowano 146 tys. złamań najczęściej przypisywanych osteoporozie, natomiast wartość refundacji świadczeń związanych z tymi złamaniami osiągnęła 795 mln zł.

Dla porównania w 2018 roku odnotowano około 120 tys. takich złamań, a wartość refundacji świadczeń z ich powodu wynosiła około 476 mln zł. Wówczas 34 proc. złamań dotyczyło przedramienia, a 27 proc. bliższego końca kości udowej. Dane pokazują, że znaczenie osteoporozy należy oceniać nie tylko przez pryzmat liczby diagnoz, ale przede wszystkim liczby złamań, ich następstw oraz kosztów ponoszonych przez system ochrony zdrowia.

Jak diagnozuje się osteoporozę?

Diagnostyka osteoporozy powinna obejmować ocenę czynników ryzyka złamania, wywiad dotyczący wcześniejszych złamań i chorób współistniejących, badanie fizykalne, ocenę gęstości mineralnej kości oraz – w uzasadnionych przypadkach – diagnostykę laboratoryjną i obrazową.

Densytometria DXA

Podstawowym badaniem wykorzystywanym do pomiaru gęstości mineralnej kości jest densytometria metodą DXA. Wynik przedstawiany jest między innymi jako T-score, czyli liczba odchyleń standardowych, o które gęstość mineralna kości badanego pacjenta różni się od wartości referencyjnej młodych, zdrowych osób. Według klasycznych kryteriów:

• T-score ≥ –1,0 oznacza prawidłową gęstość mineralną kości,
• T-score pomiędzy –1,0 a –2,5 odpowiada niskiej masie kostnej, określanej tradycyjnie jako osteopenia,
• T-score ≤ –2,5 spełnia densytometryczne kryterium osteoporozy.

Pomiar wykonuje się najczęściej w obrębie bliższego końca kości udowej oraz odcinka lędźwiowego kręgosłupa.

FRAX – ocena ryzyka złamania

Sama wartość T-score nie przedstawia pełnego obrazu zagrożenia. W praktyce wykorzystuje się między innymi FRAX, czyli narzędzie służące do oceny 10-letniego prawdopodobieństwa poważnego złamania osteoporotycznego oraz złamania bliższego końca kości udowej. W obliczeniach uwzględnia się między innymi wiek, płeć, BMI, wcześniejsze złamania, złamanie biodra u rodziców, palenie tytoniu, stosowanie glikokortykosteroidów, reumatoidalne zapalenie stawów, wtórne przyczyny osteoporozy i spożycie alkoholu. Można również uwzględnić wynik BMD szyjki kości udowej.

Aktualne wytyczne NOGG 2024 zalecają ocenę FRAX u kobiet po menopauzie i mężczyzn w wieku co najmniej 50 lat, jeżeli występuje kliniczny czynnik ryzyka złamania niskoenergetycznego.

Badania laboratoryjne

Badania laboratoryjne nie służą bezpośrednio do rozpoznania osteoporozy na podstawie gęstości kości, ale są istotne w poszukiwaniu jej wtórnych przyczyn i zaburzeń wpływających na metabolizm kostny. Zakres badań zależy od obrazu klinicznego. Może obejmować między innymi morfologię, stężenie wapnia, fosforanów, kreatyniny, fosfatazy alkalicznej, 25(OH)D, TSH oraz – w wybranych sytuacjach – PTH i inne badania hormonalne lub diagnostykę w kierunku zaburzeń wchłaniania.

Osteoporoza – następstwa i powikłania

Najpoważniejszym następstwem osteoporozy są złamania. Nie należy traktować ich wyłącznie jako problemu ortopedycznego. Złamanie niskoenergetyczne może rozpocząć ciąg zdarzeń prowadzących do przewlekłego bólu, ograniczenia mobilności, osłabienia mięśni, kolejnych upadków, utraty samodzielności i pogorszenia jakości życia. International Osteoporosis Foundation zwraca uwagę, że przebyte złamanie zwiększa ryzyko kolejnego. Według organizacji około 1 na 4 kobiety z nowym złamaniem kręgu doznaje kolejnego złamania w ciągu roku. Szczególnie poważne konsekwencje mają złamania bliższego końca kości udowej. Wymagają zwykle hospitalizacji i leczenia operacyjnego, a następnie rehabilitacji. Mogą prowadzić do trwałego ograniczenia mobilności i utraty wcześniejszej samodzielności. WHO zalicza złamania biodra i kręgów do najpoważniejszych złamań związanych z kruchością kości.

Osteoporoza a sarkopenia

Osteoporoza i sarkopenia są odrębnymi chorobami, ale często współistnieją, zwłaszcza u osób starszych. W osteoporozie problem dotyczy przede wszystkim wytrzymałości kości, natomiast w sarkopenii dochodzi do pogorszenia siły i funkcji mięśni oraz zmniejszenia ilości lub jakości tkanki mięśniowej. Współwystępowanie obu zaburzeń określa się jako osteosarkopenię.

Z klinicznego punktu widzenia jest to szczególnie niekorzystne połączenie. Osłabienie mięśni i równowagi może zwiększać ryzyko upadku, natomiast osłabiona kość jest bardziej podatna na złamanie. Dlatego u starszych pacjentów profilaktyka złamań powinna uwzględniać zarówno stan kości, jak i siłę mięśniową, sprawność oraz ryzyko upadków.

Osteoporoza – leczenie

Głównym celem leczenia osteoporozy jest zmniejszenie ryzyka pierwszego lub kolejnego złamania, a nie wyłącznie poprawa wyniku densytometrii. Postępowanie powinno być dostosowane do indywidualnego ryzyka pacjenta i może obejmować farmakoterapię, właściwą podaż wapnia i witaminy D, aktywność fizyczną, profilaktykę upadków oraz leczenie wtórnych przyczyn osteoporozy.

Aktualne wytyczne NOGG podkreślają również znaczenie szybkiego rozpoczęcia terapii po złamaniu niskoenergetycznym, ponieważ ryzyko kolejnego złamania jest szczególnie wysokie bezpośrednio po pierwszym zdarzeniu.

Bisfosfoniany

Bisfosfoniany hamują resorpcję tkanki kostnej i należą do podstawowych leków stosowanych w osteoporozie. Wytyczne NOGG 2024 jako opcje pierwszego wyboru u wielu pacjentów wskazują doustny alendronian lub ryzedronian oraz podawany dożylnie kwas zoledronowy. Wybór konkretnego preparatu zależy między innymi od ryzyka złamania, chorób współistniejących, przeciwwskazań, tolerancji terapii i preferencji pacjenta.

Denosumab

Denosumab jest przeciwciałem monoklonalnym hamującym aktywność osteoklastów poprzez oddziaływanie na szlak RANK/RANKL. Może być stosowany u wybranych pacjentów ze zwiększonym ryzykiem złamań. Bardzo ważne jest jednak właściwe planowanie kontynuacji lub zakończenia leczenia. Denosumabu nie powinno się odstawiać bez zaplanowania dalszego postępowania przeciwresorpcyjnego, ponieważ po zaprzestaniu terapii może dojść do szybkiej utraty uzyskanej korzyści i wzrostu ryzyka złamań kręgów.

Leczenie anaboliczne

U osób z bardzo wysokim ryzykiem złamań można rozważyć leki pobudzające tworzenie kości. Do terapii stosowanych w odpowiednio dobranych grupach pacjentów należą między innymi teryparatyd oraz romosozumab. Aktualizacja NOGG 2024 uwzględnia również abaloparatyd wśród możliwości terapeutycznych dostępnych w odpowiednich systemach ochrony zdrowia. Wytyczne podkreślają, że u części pacjentów z bardzo wysokim ryzykiem, zwłaszcza z mnogimi złamaniami kręgów, leczenie anaboliczne może być rozważane już jako terapia pierwszej linii.

Leczenie hormonalne

Hormonalna terapia menopauzalna może wpływać korzystnie na kości, jednak decyzja o jej zastosowaniu musi uwzględniać indywidualny bilans korzyści i ryzyka. W aktualizacji NOGG 2024 HRT została wskazana jako jedna z opcji pierwszego wyboru u młodszych kobiet po menopauzie, w wieku do 60 lat, z wysokim ryzykiem złamań i niskim wyjściowym ryzykiem zdarzeń zakrzepowo-zatorowych oraz nowotworów hormonozależnych.

Jak długo trwa leczenie osteoporozy?

Osteoporoza jest chorobą przewlekłą, dlatego terapia i monitorowanie ryzyka złamań mogą być konieczne przez wiele lat. Nie oznacza to jednak, że każdy lek należy przyjmować bezterminowo. NOGG 2024 zaleca w przypadku doustnych bisfosfonianów zaplanowanie terapii na co najmniej 5 lat, a następnie ponowną ocenę ryzyka złamania. W przypadku dożylnego kwasu zoledronowego podstawowy okres wynosi co najmniej 3 lata przed ponowną oceną. U pacjentów pozostających w grupie wysokiego ryzyka leczenie może być kontynuowane dłużej.

Strategia zależy od zastosowanego leku. Nie można więc automatycznie przenosić zasad dotyczących tzw. przerwy lekowej z bisfosfonianów na inne terapie, zwłaszcza denosumab.

Osteoporoza – profilaktyka

Profilaktyka osteoporozy powinna rozpoczynać się znacznie wcześniej niż po 50. roku życia. Im większą szczytową masę kostną uda się osiągnąć w młodości, tym większa jest „rezerwa” kości na kolejne dekady. Jednocześnie działania profilaktyczne mają znaczenie także u osób starszych. Ich celem jest spowolnienie utraty kości oraz ograniczenie ryzyka upadków i złamań.

Wapń w diecie

Odpowiednia podaż wapnia jest niezbędna dla prawidłowego metabolizmu kostnego. W pierwszej kolejności wapń powinien pochodzić z prawidłowo zbilansowanej diety. Jego źródłami są między innymi produkty mleczne, niektóre produkty wzbogacane, ryby spożywane wraz z ośćmi oraz wybrane warzywa i produkty roślinne.

Zapotrzebowanie zależy od wieku i płci. Bone Health & Osteoporosis Foundation zaleca przykładowo 1200 mg wapnia dziennie kobietom od 51. roku życia oraz mężczyznom od 71. roku życia, przy czym preferowane jest pokrywanie zapotrzebowania przede wszystkim z żywności. Suplementacja powinna uzupełniać niedobór wynikający z diety, a nie automatycznie zastępować prawidłowe żywienie.

Witamina D

Witamina D wspomaga wchłanianie wapnia i ma istotne znaczenie dla układu kostnego oraz mięśniowego. Zapotrzebowanie i dawkę suplementacji należy dostosować do wieku, ekspozycji na promieniowanie słoneczne, sposobu żywienia, masy ciała, chorób współistniejących i ewentualnie stężenia 25(OH)D. U pacjentów leczonych z powodu osteoporozy należy szczególnie zadbać o wyrównanie niedoborów wapnia i witaminy D.

Aktywność fizyczna

Regularny wysiłek fizyczny wspiera zdrowie kości, mięśni oraz układu równowagi. Szczególnie ważne są ćwiczenia z obciążeniem własnego ciała oraz ćwiczenia wzmacniające mięśnie. U starszych pacjentów warto włączyć także trening równowagi, który pomaga ograniczać ryzyko upadków. Rodzaj aktywności powinien być jednak dostosowany do ryzyka złamania. Osoby z zaawansowaną osteoporozą lub przebytymi złamaniami kręgów mogą wymagać indywidualnego programu przygotowanego przez fizjoterapeutę.

Zapobieganie upadkom

Profilaktyka złamań nie może ograniczać się do zwiększania wytrzymałości kości. Równie ważne jest zmniejszenie prawdopodobieństwa samego upadku. Warto ocenić między innymi:

• siłę mięśniową i równowagę,
• zaburzenia widzenia,
• zawroty głowy i hipotonię ortostatyczną,
• stosowane leki,
• obuwie,
• bariery architektoniczne w domu,
• potrzebę stosowania sprzętu pomocniczego.

Wytyczne NOGG zalecają ocenę ryzyka upadków u pacjentów z osteoporozą lub złamaniami niskoenergetycznymi oraz proponowanie osobom zagrożonym ćwiczeń poprawiających równowagę i siłę mięśni.

Czy osteoporozę można wyleczyć?

Osteoporoza jest chorobą przewlekłą. Celem postępowania nie jest jednorazowe „wyleczenie” kości, lecz długoterminowe ograniczenie ryzyka złamań. Dzięki odpowiednio dobranej terapii można zahamować nadmierną utratę tkanki kostnej, a w przypadku części leków także zwiększać tworzenie kości i poprawiać jej gęstość. Najważniejszym klinicznym efektem leczenia pozostaje jednak zmniejszenie ryzyka złamań. Dlatego prawidłowa terapia osteoporozy powinna być traktowana jako proces obejmujący leczenie farmakologiczne, monitorowanie jego skuteczności, ocenę przestrzegania zaleceń, prawidłowe żywienie, aktywność fizyczną i profilaktykę upadków.

Osteoporoza – najważniejsze pytania

Osteoporoza może przez wiele lat pozostawać nierozpoznana, dlatego wiele pytań dotyczy tego, kiedy rozpocząć diagnostykę i jak interpretować jej wyniki. Poniżej odpowiadamy na najważniejsze z nich.

Czy osteoporoza boli?

Sama utrata gęstości kości zazwyczaj nie powoduje bólu. Dolegliwości pojawiają się przede wszystkim w następstwie złamań, szczególnie kręgów.

Czy osteoporoza dotyczy tylko kobiet?

Nie. Choroba występuje również u mężczyzn. Kobiety są jednak bardziej narażone, między innymi ze względu na gwałtowny spadek stężenia estrogenów po menopauzie. Według IOF w ciągu życia złamania związane z osteoporozą dotyczą około 1 na 3 kobiet i 1 na 5 mężczyzn po 50. roku życia. 

Czy prawidłowy wynik densytometrii wyklucza złamanie niskoenergetyczne?

Nie. Ryzyko złamania zależy nie tylko od BMD, ale również od wieku, wcześniejszych złamań, chorób, stosowanych leków, ryzyka upadków i innych czynników. Dlatego współczesna ocena ryzyka nie powinna opierać się wyłącznie na T-score.

Czym różni się osteopenia od osteoporozy?

W ujęciu densytometrycznym osteopenia oznacza T-score pomiędzy –1,0 a –2,5, natomiast wartość ≤ –2,5 odpowiada kryterium osteoporozy. Pacjent z osteopenią może jednak mieć istotne klinicznie ryzyko złamania, dlatego o postępowaniu nie powinien decydować wyłącznie wynik DXA.

Czy po pierwszym złamaniu osteoporotycznym potrzebna jest dalsza diagnostyka?

Tak. Przebyte złamanie niskoenergetyczne jest jednym z najważniejszych czynników ryzyka kolejnego złamania. Aktualne zalecenia podkreślają potrzebę szybkiej oceny ryzyka i rozpoczęcia odpowiedniego leczenia po takim zdarzeniu.

Osteoporoza – dlaczego wczesne rozpoznanie ma znaczenie?

Osteoporoza przez wiele lat może nie powodować wyraźnych dolegliwości. Gdy pojawia się pierwsze złamanie, choroba może być już zaawansowana. Dlatego kluczowe znaczenie ma identyfikowanie osób z czynnikami ryzyka jeszcze przed wystąpieniem poważnych następstw. Problem jest szczególnie istotny w Polsce, gdzie NFZ nadal szacuje liczbę chorych na około 2,1 mln osób, a dane dotyczące złamań pokazują znaczące obciążenie zarówno dla pacjentów, jak i systemu ochrony zdrowia.

Współczesne podejście do osteoporozy nie sprowadza się więc do wykonania densytometrii. Obejmuje kompleksową ocenę ryzyka złamania, identyfikację wtórnych przyczyn choroby, odpowiednio dobraną farmakoterapię, prawidłowe żywienie, aktywność fizyczną i zapobieganie upadkom. Szczególnie ważne jest szybkie objęcie opieką pacjentów po pierwszym złamaniu niskoenergetycznym, ponieważ jest ono jednym z najsilniejszych sygnałów ostrzegających przed kolejnymi złamaniami.

Źródła: 

• World Health Organization – Fragility fractures: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/fragility-fractures
• International Osteoporosis Foundation – Epidemiology of osteoporosis and fragility fractures: https://www.osteoporosis.foundation/facts-statistics/epidemiology-of-osteoporosis-and-fragility-fractures
• Osteoporoza – https://pl.wikipedia.org/wiki/Osteoporoza
• International Osteoporosis Foundation – About Osteoporosis: https://www.osteoporosis.foundation/patients/about-osteoporosis-content
• National Osteoporosis Guideline Group – Clinical guideline for the prevention and treatment of osteoporosis, NOGG 2024: https://www.nogg.org.uk/full-guideline
• NOGG – Summary of main recommendations: https://www.nogg.org.uk/full-guideline/summary-main-recommendations
• NOGG – Fracture risk assessment and case finding: https://www.nogg.org.uk/full-guideline/section-3-fracture-risk-assessment-and-case-finding
• NOGG – Pharmacological treatment options: https://www.nogg.org.uk/full-guideline/section-6-pharmacological-treatment-options
• Narodowy Fundusz Zdrowia – dane dotyczące osteoporozy i złamań, aktualizacja z 24 czerwca 2025 r.: https://www.nfz.gov.pl/aktualnosci/aktualnosci-centrali/plan-zywieniowy-dash-osteoporoza-na-portalu-diety-nfz%2C8492.html
• NFZ – Raport NFZ o zdrowiu. Osteoporoza: file:///C:/Users/User/Downloads/NFZ%20o%20zdrowiu,%20osteoporoza_2013-2018%20(1).pdf
• Mayo Clinic – Osteoporosis: Symptoms and causes: https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/osteoporosis/symptoms-causes/syc-20351968
• NHS – Osteoporosis: https://www.nhs.uk/conditions/osteoporosis/
• NHS – Osteoporosis treatment: https://www.nhs.uk/conditions/osteoporosis/treatment/
• Bone Health & Osteoporosis Foundation – Prevention: https://www.bonehealthandosteoporosis.org/preventing-fractures/prevention/
• Bone Health & Osteoporosis Foundation – Calcium and Vitamin D: https://www.bonehealthandosteoporosis.org/patients/treatment/calciumvitamin-d/get-the-facts-on-calcium-and-vitamin-d/
• Pacjent.gov.pl – Cichy złodziej kości: https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/cichy-zlodziej-kosci
• Cleveland Clinic – Osteoporosis: https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/4443-osteoporosis
• MedlinePlus – Osteoporosis: https://medlineplus.gov/osteoporosis.html