Ograniczenie żywności ultraprzetworzonej oraz regularna aktywność fizyczna mogą wiązać się ze znacznym zmniejszeniem ryzyka cukrzycy typu 2, również u osób obciążonych genetycznie. Analiza danych niemal 57 tys. dorosłych wykazała, że połączenie obu elementów zdrowego stylu życia było związane z redukcją ryzyka choroby nawet o 70 proc. Wyniki mają zostać zaprezentowane podczas kongresu EASD 2026 w Mediolanie.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak spożycie żywności ultraprzetworzonej i aktywność fizyczna wiążą się z ryzykiem cukrzycy typu 2, również u osób z wysoką predyspozycją genetyczną.
- Jakie są wyniki badania obejmującego 56 964 uczestników UK Biobank obserwowanych średnio przez 7,8 roku.
- Dlaczego predyspozycja genetyczna nie przesądza o rozwoju cukrzycy typu 2 i jakie znaczenie mogą mieć modyfikowalne elementy stylu życia.
- Jakie efekty wiązały się z połączeniem mniejszego spożycia żywności ultraprzetworzonej i co najmniej 150 minut aktywności fizycznej tygodniowo.
Styl życia może częściowo kompensować ryzyko genetyczne
Cukrzyca typu 2 jest chorobą, na której rozwój wpływają zarówno czynniki genetyczne, jak i środowiskowe. Naukowcy z City University of Hong Kong postanowili sprawdzić, w jakim stopniu dwa modyfikowalne elementy stylu życia – spożycie żywności ultraprzetworzonej (UPF) oraz aktywność fizyczna – mogą wpływać na ryzyko choroby przy różnym poziomie predyspozycji genetycznej.
Cukrzyca typu 2 jest wynikiem połączenia predyspozycji genetycznych danej osoby i jej stylu życia – mówi Wenxin Xu z City University of Hong Kong w Hongkongu w Chinach, który kierował badaniami.
Badacz podkreśla, że w przeciwieństwie do uwarunkowań genetycznych dieta oraz aktywność fizyczna należą do czynników, które można modyfikować.
Badanie objęło prawie 57 tys. osób
Analiza uwzględniła dane 56 964 uczestników UK Biobank. Średnia wieku wynosiła 69,5 roku, a mężczyźni stanowili 42,3 proc. badanej grupy. Spożycie żywności ultraprzetworzonej oceniono na podstawie szczegółowych danych dietetycznych i klasyfikacji Nova. Z kolei umiarkowaną i intensywną aktywność fizyczną (MVPA) określano dzięki monitorom aktywności noszonym na nadgarstku przez tydzień.
Do MVPA zaliczano m.in. szybki marsz, jazdę na rowerze i wędrówki, a także sport, prace domowe czy ogrodnicze wymagające dłuższego wysiłku. Predyspozycję do cukrzycy typu 2 oceniono natomiast na podstawie danych genetycznych. W czasie obserwacji trwającej średnio 7,8 roku cukrzycę typu 2 rozpoznano u 926 uczestników.
Więcej żywności ultraprzetworzonej, wyższe ryzyko cukrzycy
Analiza wykazała zależność pomiędzy udziałem UPF w diecie, a ryzykiem cukrzycy typu 2. Każdy wzrost udziału żywności ultraprzetworzonej o 10 proc. masy spożywanego jedzenia wiązał się ze wzrostem ryzyka choroby o 7 proc. Odwrotną zależność stwierdzono w przypadku aktywności fizycznej. Osoby spełniające zalecenie Światowej Organizacji Zdrowia dotyczące co najmniej 150 minut aktywności fizycznej tygodniowo miały o 39 proc. niższe ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2 niż uczestnicy, którzy ćwiczyli mniej. Co ważne, korzystne zależności obserwowano również u osób z wysoką podatnością genetyczną.
Genetyczne ryzyko cukrzycy można częściowo zrównoważyć?
W grupie osób o wysokiej predyspozycji genetycznej niskie spożycie UPF – około 11 proc. lub mniej całkowitej masy spożywanego jedzenia – wiązało się z 35 proc. niższym ryzykiem cukrzycy typu 2. Spełnienie zaleceń dotyczących aktywności fizycznej było natomiast związane z redukcją ryzyka o 33 proc.
Aktywność fizyczna wykazywała korzystny związek z ryzykiem choroby nawet wśród osób spożywających dużo UPF. Przy wysokim udziale żywności ultraprzetworzonej w diecie, wynoszącym około 33 proc. lub więcej, spełnienie zaleceń dotyczących MVPA wiązało się z niższym ryzykiem cukrzycy o 31 proc. u osób z wysoką podatnością genetyczną, o 57 proc. przy umiarkowanej oraz o 58 proc. przy niskiej podatności.
Dieta i aktywność fizyczna razem dają największe korzyści
Największe różnice zaobserwowano, gdy analizowano oba elementy stylu życia łącznie. Niższe spożycie UPF oraz odpowiedni poziom aktywności fizycznej wiązały się z redukcją ryzyka cukrzycy typu 2 o 49 proc. u osób o wysokiej podatności genetycznej. W przypadku uczestników o średniej podatności genetycznej ryzyko było niższe o 70 proc., a u osób o niskiej podatności – o 59 proc.
Wyniki wskazują więc, że przy ocenie profilaktyki cukrzycy warto uwzględniać kilka modyfikowalnych czynników jednocześnie, zamiast analizować dietę i aktywność fizyczną w oderwaniu od siebie.
Badanie nie potwierdza związku przyczynowo-skutkowego
Autorzy zaznaczają, że analiza ma charakter obserwacyjny. Nie można zatem na jej podstawie stwierdzić, że ograniczenie UPF lub zwiększenie aktywności fizycznej bezpośrednio powoduje określoną redukcję ryzyka cukrzycy typu 2. Wyniki wskazują na zależności statystyczne i wymagają dalszych badań. Są jednak zgodne z obecnymi zaleceniami dotyczącymi znaczenia zdrowej diety oraz regularnej aktywności fizycznej w profilaktyce i opóźnianiu rozwoju cukrzycy typu 2.
Nasze badania wskazują, że nasze geny nie są naszym przeznaczeniem. Nawet wśród osób z dużą predyspozycją genetyczną do cukrzycy typu 2, mniejsze spożycie żywności wysoko przetworzonej i regularna, umiarkowana lub intensywna aktywność fizyczna wiązały się ze znacznie niższym ryzykiem zachorowania na tę chorobę. Chociaż nie możemy powiedzieć, że cukrzycy typu 2 można zawsze uniknąć, nasze wyniki wskazują, że zdrowy styl życia może pomóc zmniejszyć ryzyko, niezależnie od uwarunkowań genetycznych.
Główne wnioski
- W analizie obejmującej 56 964 osoby w ciągu średnio 7,8 roku cukrzycę typu 2 rozwinęło 926 uczestników. Każdy wzrost udziału żywności ultraprzetworzonej o 10 proc. masy diety wiązał się ze wzrostem ryzyka choroby o 7 proc.
- Osoby spełniające zalecenie dotyczące co najmniej 150 minut aktywności fizycznej tygodniowo miały o 39 proc. niższe ryzyko cukrzycy typu 2 niż uczestnicy ćwiczący mniej.
- Wśród osób z wysoką podatnością genetyczną niskie spożycie żywności ultraprzetworzonej wiązało się z 35 proc. niższym ryzykiem cukrzycy typu 2, a odpowiedni poziom aktywności fizycznej – z ryzykiem niższym o 33 proc.
- Połączenie mniejszego spożycia UPF i aktywności fizycznej wiązało się z redukcją ryzyka cukrzycy typu 2 o 49 proc. przy wysokiej, 70 proc. przy średniej i 59 proc. przy niskiej podatności genetycznej. Badanie miało jednak charakter obserwacyjny i nie potwierdza związku przyczynowo-skutkowego.
Źródło:
- European Association for the Study of Diabetes
- https://www.sciencemediacentre.org/expert-reaction-to-research-looking-at-ultra-processed-food-physical-activity-genetic-susceptibility-and-type-2-diabetes-being-presented-at-the-european-association-for-the-study-of-diabetes-easd/
