Wiek, w którym kobieta przechodzi menopauzę, może mieć związek ze zdrowiem mózgu wiele lat później. Długoterminowe badanie obejmujące ponad 2600 kobiet wykazało, że wcześniejsza menopauza wiązała się z szybszym pogorszeniem funkcji poznawczych, niekorzystnymi zmianami strukturalnymi mózgu oraz wcześniejszą diagnozą choroby Alzheimera. Wyniki opublikowano w „JAMA Network Open”.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak wcześniejsza menopauza wiąże się z tempem starzenia mózgu, pogorszeniem funkcji poznawczych i momentem diagnozy choroby Alzheimera.
- Jakie są wyniki badania obejmującego ponad 2600 kobiet, które wskazują, że menopauza występująca 10 lat wcześniej wiązała się z około 1,8 roku krótszym okresem życia bez diagnozy choroby Alzheimera.
- Dlaczego wcześniejsza naturalna menopauza była związana z szybszym narastaniem hiperintensywności istoty białej (WMH) widocznych w rezonansie magnetycznym mózgu.
- Dlaczego moment wystąpienia menopauzy może być istotny dla długoterminowego zdrowia mózgu, choć wyniki badania nie dowodzą związku przyczynowo-skutkowego.
Wcześniejsza menopauza a choroba Alzheimera
Menopauza wiąże się ze znaczącymi zmianami hormonalnymi, przede wszystkim ze spadkiem produkcji estrogenów. Hormony te odgrywają rolę nie tylko w funkcjonowaniu układu rozrodczego, ale są również związane z metabolizmem energetycznym mózgu, procesami zapalnymi i funkcjonowaniem układu nerwowego. Naukowcy postanowili sprawdzić, czy moment wystąpienia menopauzy może pozostawać związany ze zdrowiem neurologicznym kobiet nawet kilkadziesiąt lat później.
Wykorzystano dane uczestniczek dwóch długoterminowych projektów – Religious Orders Study oraz Rush Memory and Aging Project. Analiza trajektorii funkcji poznawczych objęła 2603 kobiety, a okres obserwacji sięgał 18 lat. Wyniki wskazały, że wcześniejsza menopauza była związana z szybszym pogarszaniem się ogólnych funkcji poznawczych. Szczególnie widoczne było to w przypadku pamięci epizodycznej, odpowiedzialnej m.in. za zapamiętywanie i przywoływanie osobistych wydarzeń oraz doświadczeń.
Menopauza 10 lat wcześniej – około 1,8 roku mniej bez choroby Alzheimera
Związek zaobserwowano również w odniesieniu do momentu rozpoznania choroby Alzheimera. Średni wiek diagnozy w analizowanej grupie wynosił 88,4 roku. Według badaczy wystąpienie menopauzy 10 lat wcześniej odpowiadało średnio około 1,8 roku krótszemu okresowi życia bez klinicznej diagnozy choroby Alzheimera. Odpowiadało to około 2 proc. szybszemu wystąpieniu choroby na każdą dekadę wcześniejszej menopauzy.
Nie oznacza to jednak, że wcześniejsza menopauza nieuchronnie prowadzi do choroby Alzheimera. Wyniki pokazują związek statystyczny, a ryzyko neurodegeneracji zależy od wielu czynników biologicznych, genetycznych, środowiskowych i związanych ze stylem życia.
Rezonans magnetyczny pokazał różnice w starzeniu mózgu
Szczególnie istotną częścią badania była długoterminowa ocena struktury mózgu. Łącznie 774 kobiety wielokrotnie poddawano badaniom rezonansem magnetycznym o natężeniu pola 3 tesli. Pozwoliło to obserwować tempo zmian zachodzących w mózgu, zamiast porównywać pojedyncze obrazy wykonane w jednym momencie. Wcześniejsza menopauza wiązała się z mniej korzystną trajektorią strukturalnego starzenia mózgu, w tym szybszym narastaniem hiperintensywności istoty białej (WMH). Są to widoczne w MRI obszary zmian w istocie białej, których większe obciążenie wiąże się m.in. ze starzeniem i chorobami małych naczyń mózgowych.
U kobiet, które przeszły naturalną menopauzę pięć lat wcześniej, po 10 latach obserwowano około 15 proc. większą objętość hiperintensywności istoty białej w porównaniu z kobietami w tym samym wieku, u których menopauza wystąpiła później.
Zależność była widoczna przede wszystkim po naturalnej menopauzie
Co ciekawe, związek między wcześniejszą menopauzą, a szybszym narastaniem zmian w istocie białej stwierdzono przede wszystkim w przypadku menopauzy naturalnej. Nie obserwowano analogicznej zależności dla menopauzy chirurgicznej. To ważne rozróżnienie, które pokazuje, że mechanizmy łączące hormony jajnikowe ze starzeniem mózgu mogą być bardziej złożone niż sam spadek stężenia estrogenów.
Badanie obejmowało również analizę neuropatologiczną po śmierci uczestniczek. Dane tego rodzaju były dostępne dla ponad 1200 kobiet, co pozwoliło badaczom spojrzeć na zależność między menopauzą i starzeniem neurologicznym z kilku perspektyw – klinicznej, poznawczej, obrazowej i neuropatologicznej.
Menopauza może być ważnym momentem dla profilaktyki zdrowia mózgu
Autorzy wskazują, że okres menopauzalny może stanowić ważny moment dla oceny długoterminowego zdrowia neurologicznego kobiet. Szczególnej uwagi mogą wymagać osoby, u których naturalna menopauza wystąpiła stosunkowo wcześnie. Nie oznacza to jednak, że na podstawie wyników można rekomendować konkretną terapię zapobiegającą chorobie Alzheimera. Badanie nie rozstrzyga również, czy interwencje hormonalne mogłyby zmienić obserwowane zależności.
Wyniki mogą natomiast pomóc w identyfikowaniu kobiet, u których warto wcześniej zwrócić uwagę na czynniki ryzyka pogorszenia funkcji poznawczych i szerzej rozumiane zdrowie mózgu.
Główne wnioski
- Badanie opublikowane w „JAMA Network Open”, obejmujące dane 2603 kobiet obserwowanych nawet przez 18 lat, wykazało związek wcześniejszej menopauzy z szybszym pogorszeniem funkcji poznawczych, szczególnie pamięci epizodycznej.
- Menopauza występująca 10 lat wcześniej wiązała się średnio z około 1,8 roku krótszym okresem bez klinicznej diagnozy choroby Alzheimera. Średni wiek rozpoznania choroby w badanej grupie wynosił 88,4 roku.
- U kobiet, które przeszły naturalną menopauzę pięć lat wcześniej, po 10 latach obserwowano około 15 proc. większą objętość hiperintensywności istoty białej (WMH) – zmian widocznych w badaniu MRI mózgu.
- Wcześniejsza menopauza nie oznacza, że u kobiety rozwinie się choroba Alzheimera. Badanie wskazuje na długoterminowe zależności między momentem menopauzy, funkcjami poznawczymi i strukturą mózgu, ale nie potwierdza związku przyczynowo-skutkowego.
Źródło:
- https://jamanetwork.com/journals/jamanetworkopen/fullarticle/2853260
