Projekt rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie Narodowego Programu Zdrowia (NPZ) na lata 2027–2036 trafił do opiniowania i konsultacji publicznych ze skróconym, 14-dniowym terminem zgłaszania uwag. Dokument zakłada dziesięcioletnią realizację działań z zakresu profilaktyki, promocji zdrowia, ograniczania czynników ryzyka chorób cywilizacyjnych oraz poprawy zdrowia psychicznego. Zgodnie z projektem z 23 października 2026 r. nowe przepisy mają wejść w życie 1 stycznia 2027 r.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie są założenia Narodowego Programu Zdrowia na lata 2027–2036.
- Jakie cztery obszary działań i cele szczegółowe przewidziano w projekcie.
- Jakich oszczędności dla NFZ i korzyści zdrowotnych można oczekiwać według przeprowadzonych symulacji.
- Kiedy nowe przepisy mają wejść w życie i ile czasu przewidziano na konsultacje publiczne.
Narodowy Program Zdrowia na lata 2027–2036. Jakie są założenia?
Projekt rozporządzenia przygotowano na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy z 11 września 2015 r. o zdrowiu publicznym. Nowy Narodowy Program Zdrowia ma zastąpić program na lata 2021–2025, którego obowiązywanie przedłużono do końca 2026 r.
Rząd proponuje wydłużenie okresu realizacji NPZ do 10 lat. Jak wskazano w uzasadnieniu, działania z zakresu zdrowia publicznego wymagają systematyczności i wieloletniej kontynuacji, aby przynosiły trwałe efekty zdrowotne.
Celem strategicznym NPZ na lata 2027–2036 będzie zwiększenie liczby lat przeżytych w zdrowiu oraz zmniejszenie społecznych nierówności w zdrowiu. Program zakłada przede wszystkim rozwój profilaktyki, promocję zdrowego stylu życia oraz ograniczanie narażenia na czynniki ryzyka chorób niezakaźnych.
Cztery główne obszary Narodowego Programu Zdrowia
Projekt NPZ na lata 2027–2036 określa cztery obszary działań wraz z celami szczegółowymi.
1. Zdrowe wybory – wzmacnianie i tworzenie warunków sprzyjających podejmowaniu prozdrowotnych wyborów przez jednostki i populację
- Zmniejszenie obciążeń zdrowotnych wynikających z używania tytoniu i wyrobów nikotynowych
- Zmniejszenie obciążeń zdrowotnych wynikających z konsumpcji alkoholu
- Zmniejszenie obciążeń zdrowotnych wynikających ze stosowania środków odurzających, substancji psychotropowych, środków zastępczych i nowych substancji psychoaktywnych
- Zmniejszenie obciążeń zdrowotnych wynikających z zachowań uzależniających (hazard, uzależnienie od nowych technologii, uzależnienie i nadużywanie cyberprzestrzeni i inne)
- Zmniejszenie rozpowszechnienia zjawiska uzależnień przez działania uniwersalne, selektywne i wskazujące
- Zmniejszenie obciążeń zdrowotnych wynikających z nieprawidłowego stanu odżywienia i sposobu żywienia
- Zwiększenie poziomu aktywności fizycznej społeczeństwa oraz zmniejszenie obciążeń zdrowotnych wynikających z niedostatecznego poziomu aktywności ruchowej
- Przeciwdziałanie zakażeniom przenoszonym drogą płciową
2. Zdrowe środowiska – kształtowanie warunków zamieszkania, nauki i pracy sprzyjających zdrowiu jednostek i populacji
- Zmniejszenie wpływu czynników środowiskowych na zdrowie
- Zapobieganie wzrostowi obciążeń zdrowotnych wynikających z ekspozycji na ekstremalne temperatury i skutki zmian klimatu
- Zmniejszenie rozpowszechnienia chorób zawodowych i związanych z pracą
- Przeciwdziałanie lekooporności drobnoustrojów w środowisku, podmiotach leczniczych lub podmiotach wykonujących działalność leczniczą oraz sektorze rolno-spożywczym
3. Zdrowie psychiczne – tworzenie warunków sprzyjających utrzymaniu i poprawie zdrowia psychicznego na każdym etapie życia
- Poprawa stanu zdrowia psychicznego społeczeństwa przez działania informacyjno-promocyjne i profilaktyczne
- Zmniejszenie liczby samobójstw i prób samobójczych
- Ograniczenie zjawiska nadmiernego lub nieprawidłowego korzystania z technologii cyfrowych i cyberprzestrzeni
- Poprawa stanu zdrowia psychicznego seniorów oraz wsparcie dla ich opiekunów
4. Zadania wspierające – wzmocnienie systemowych podstaw realizacji polityki zdrowia publicznego
- Podniesienie poziomu świadomości i kompetencji zdrowotnych społeczeństwa
- Wzmocnienie systemowych podstaw zapobiegania i zwalczania chorób zakaźnych
- Dostosowanie działań zdrowia publicznego do zmian demograficznych
- Zapewnienie podstaw naukowych dla działań zdrowia publicznego
Profilaktyka może przynieść NFZ nawet 7,37 mld zł oszczędności
W uzasadnieniu projektu przedstawiono analizy dotyczące potencjalnych korzyści zdrowotnych i finansowych wynikających z rozwoju profilaktyki. Według przeprowadzonych symulacji skuteczne działania prewencyjne, pozwalające zapobiec rozwojowi wybranych chorób u 5–20% pacjentów, mogłyby ograniczyć koszty leczenia szpitalnego ponoszone przez Narodowy Fundusz Zdrowia o 1,84–7,37 mld zł w ciągu 10 lat.
Oszacowano również, że działania profilaktyczne mogłyby zapobiec od 22 tys. do 80 tys. przedwczesnych zgonów w perspektywie dekady. Z kolei po osiągnięciu docelowej skuteczności interwencji, od dziesiątego roku ich realizacji, liczba dni absencji chorobowej mogłaby być niższa o 4,6–18,6 mln rocznie.
Autorzy projektu przeanalizowali także potencjalne efekty ograniczenia poszczególnych czynników ryzyka o 10%. Przykładowo:
- Nadwaga i otyłość – 408 mln zł oszczędności NFZ i 3772 uniknięte zgony rocznie.
- Palenie tytoniu – 211,3 mln zł oszczędności i 11 283 uniknięte przedwczesne zgony rocznie.
- Niska aktywność fizyczna – 166,3 mln zł oszczędności i 9354 uniknięte zgony rocznie.
- Zanieczyszczenie powietrza pyłami PM2,5 – 172 mln zł oszczędności i 5754 uniknięte przedwczesne zgony rocznie.
- Szkodliwe spożycie alkoholu – 83,8 mln zł oszczędności i 958 unikniętych przedwczesnych zgonów rocznie.
Przedstawione wartości są wynikami modelowania, a nie gwarantowanymi efektami programu. Zakładają osiągnięcie i utrzymanie określonego poziomu redukcji czynników ryzyka.
Wysoka liczba zgonów możliwych do uniknięcia uzasadnia zmiany
Autorzy projektu zwracają uwagę, że Polska nadal osiąga gorsze wyniki niż średnia unijna pod względem umieralności możliwej do uniknięcia i przeciętnej długości życia. Według przywołanych danych OECD za 2021 r. wskaźnik zgonów możliwych do uniknięcia wśród osób poniżej 75. roku życia wynosił w Polsce około 290 na 100 tys. mieszkańców, podczas gdy średnia unijna wynosiła około 180–190.
Ważnym problemem pozostają choroby niezakaźne, przede wszystkim schorzenia sercowo-naczyniowe, nowotwory, cukrzyca i przewlekłe choroby układu oddechowego. Ich występowanie jest częściowo związane z modyfikowalnymi czynnikami ryzyka, takimi jak palenie tytoniu, nieprawidłowa dieta, nadmierne spożycie alkoholu czy niedostateczna aktywność fizyczna.
W uzasadnieniu przypomniano również, że od 2021 r. do grudnia 2024 r. realizatorzy dotychczasowego Narodowego Programu Zdrowia sprawozdali ponad 110 tys. inicjatyw służących poprawie zdrowia populacji.
Konsultacje publiczne potrwają 14 dni. Kiedy nowe przepisy?
Projekt rozporządzenia Rady Ministrów z 23 października 2026 r. zostanie skierowany do opiniowania i konsultacji publicznych. Na zgłaszanie uwag przewidziano skrócony, 14-dniowy termin.
Zgodnie z projektem rozporządzenie ustanawiające Narodowy Program Zdrowia na lata 2027–2036 ma wejść w życie 1 stycznia 2027 r.
Główne wnioski
- Narodowy Program Zdrowia na lata 2027–2036 ma obowiązywać przez 10 lat, a jego celem strategicznym będzie zwiększenie liczby lat przeżytych w zdrowiu oraz zmniejszenie społecznych nierówności w zdrowiu.
- Cztery główne obszary NPZ obejmują zdrowe wybory, zdrowe środowiska, zdrowie psychiczne oraz zadania wspierające realizację polityki zdrowia publicznego.
- Od 1,84 do 7,37 mld zł oszczędności dla NFZ w ciągu dekady oraz od 22 tys. do 80 tys. unikniętych przedwczesnych zgonów to potencjalne efekty działań profilaktycznych przedstawione w symulacjach.
- 1 stycznia 2027 r. to planowana data wejścia w życie rozporządzenia. Projekt przewiduje skrócony, 14-dniowy termin zgłaszania uwag w konsultacjach publicznych.
Źródło:
- https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12416101/katalog/13233867#13233867
