Utworzenie Funduszu Inwestycji w Odporność Zdrowotną (FI-OZ) oraz wieloletnie planowanie wydatków na szczepienia ochronne – to propozycje przedstawione przez prof. Marcina Czecha i prof. Artura Nowaka-Fara. Autorzy raportu „Szczepienia ochronne jako inwestycja w zdrowie, gospodarkę, obronność i odporność państwa” wskazują, że nowe unijne przepisy pozwalają szerzej uwzględniać gospodarcze korzyści profilaktyki. Przykładem są Włochy, które w 2026 r. uwzględniły szczepienia dorosłych w dokumentach planowania gospodarczego i budżetowego.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie zmiany w finansowaniu szczepień ochronnych proponują eksperci.
- Dlaczego absencja związana z chorobami, którym można zapobiegać dzięki szczepieniom, kosztowała polską gospodarkę 371 mln euro w 2024 r.
- Na jakich zasadach miałby funkcjonować Fundusz Inwestycji w Odporność Zdrowotną (FI-OZ).
- Jak nowe przepisy UE i doświadczenia Włoch mogą wpłynąć na planowanie wydatków na profilaktykę w Polsce.
Nowe przepisy UE a finansowanie szczepień ochronnych
Od 2024 r. obowiązują nowe unijne ramy zarządzania gospodarczego (New Economic Governance Framework, NEGF), określone w rozporządzeniach (UE) 2024/1263 i 2024/1264 oraz dyrektywie (UE) 2024/1265. Pozwalają one szerzej oceniać wpływ inwestycji publicznych na długoterminową odporność gospodarczą i fiskalną państw członkowskich.
Zdaniem autorów raportu rozwiązania te mogą zostać wykorzystane również przy planowaniu finansowania szczepień. Jest to szczególnie ważne dla Polski, która od lipca 2024 r. pozostaje objęta unijną procedurą nadmiernego deficytu.
– Doświadczenia Włoch pokazują, że profilaktykę zdrowotną można analizować nie tylko przez pryzmat bieżących kosztów, lecz także długoterminowych korzyści dla gospodarki i finansów publicznych. W naszej ocenie Polska powinna przeanalizować możliwość wykorzystania podobnego podejścia przy planowaniu inwestycji w szczepienia ochronne – mówi prof. Artur Nowak-Far, prawnik i ekonomista ze Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie.
Włochy w 2026 r. uwzględniły szczepienia osób dorosłych i badania przesiewowe w dokumentach planowania gospodarczego i budżetowego jako inwestycje wzmacniające odporność społeczną i gospodarczą.
Eksperci zaznaczają jednak, że nowe regulacje UE nie przewidują wyłączenia wydatków na szczepienia z rachunku budżetowego. Umożliwiają natomiast ocenę ich długoterminowych skutków dla finansów publicznych.
Choroby, którym można zapobiegać dzięki szczepieniom, generują milionowe straty
Autorzy raportu zwracają uwagę, że koszty programów szczepień ponoszone są bezpośrednio, natomiast wynikające z nich oszczędności pojawiają się stopniowo. Obejmują m.in. ograniczenie hospitalizacji, absencji chorobowej oraz strat związanych ze zmniejszoną aktywnością zawodową.
Według danych przywołanych w analizie w 2024 r. nieobecności w pracy spowodowane chorobami, którym można zapobiegać dzięki szczepieniom, kosztowały polską gospodarkę szacunkowo 371 mln euro. Obciążenia te dotyczą pracodawców, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz budżetu państwa.
– Z ekonomicznego punktu widzenia szczepienia są inwestycją, która pomaga ograniczać przyszłe obciążenia dla systemu ochrony zdrowia i finansów publicznych – wskazuje prof. Marcin Czech, lekarz, ekonomista i były wiceminister zdrowia.
Fundusz Inwestycji w Odporność Zdrowotną – propozycja ekspertów
Jedną z głównych rekomendacji raportu jest utworzenie Funduszu Inwestycji w Odporność Zdrowotną (FI-OZ). Byłby to wieloletni mechanizm finansowania strategicznych programów szczepień oraz innych działań profilaktycznych.
Autorzy proponują, aby jego funkcjonowanie opierało się na pięciu elementach:
- Wyborze szczepień o największej wartości zdrowotnej i ekonomicznej.
- Ustaleniu wieloletniego finansowania i harmonogramu zakupów.
- Określeniu mierzalnych celów zdrowotnych.
- Corocznym raportowaniu rezultatów.
- Aktualizacji programów na podstawie osiągniętych wyników.
Potencjalnymi źródłami finansowania mogłyby być środki już dostępne w systemie ochrony zdrowia, oszczędności wynikające z ograniczenia kosztów leczenia oraz odpowiednie instrumenty unijne. Propozycja nie zakłada automatycznego zwiększania długu publicznego.
– Potrzebujemy wieloletniego i przewidywalnego systemu finansowania szczepień, powiązanego z jasno określonymi celami zdrowotnymi – mówi prof. Marcin Czech.
Ekspert wskazuje również na potrzebę zwiększania dostępności szczepień na różnych etapach życia, zgodnie z zasadą life-course immunisation, szczególnie wśród osób zagrożonych ciężkim przebiegiem chorób zakaźnych.
Investment Case for Immunisation – jak oceniać opłacalność szczepień?
Drugim rozwiązaniem proponowanym przez autorów jest Investment Case for Immunisation, czyli analiza uzasadniająca inwestycje w programy szczepień z perspektywy zdrowotnej, ekonomicznej i fiskalnej.
Dokument miałby określać populacje priorytetowe, docelowy poziom wyszczepialności, koszty i harmonogram realizacji programu oraz mierniki pozwalające oceniać jego rezultaty. Analiza obejmowałaby nie tylko wydatki NFZ, ale również wpływ szczepień na absencję chorobową, produktywność i finanse państwa.
– Tylko w ten sposób możliwa jest pełna ocena wartości inwestycji w profilaktykę zdrowotną – dodaje prof. Artur Nowak-Far.
O autorach analizy:
- Prof. dr hab. n. med. Marcin Czech – lekarz i ekonomista, epidemiolog, specjalista w dziedzinie zdrowia publicznego, ekspert w zakresie farmakoekonomiki i polityki zdrowotnej. Były podsekretarz stanu w Ministerstwie Zdrowia odpowiedzialny m.in. za politykę lekową i refundacyjną. Profesor w Instytucie Matki i Dziecka, Politechnice Warszawskiej oraz ustępujący prezes Polskiego Towarzystwa Farmakoekonomicznego.
- Prof. dr hab. Artur Nowak-Far – prawnik i ekonomista specjalizujący się w prawie Unii Europejskiej, finansach publicznych oraz zarządzaniu gospodarczym w UE. Były podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych odpowiedzialny za sprawy prawne, traktatowe i unijne. Profesor Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie.
Główne wnioski
- 371 mln euro wyniosły szacunkowe straty polskiej gospodarki w 2024 r. związane z absencją chorobową spowodowaną chorobami, którym można zapobiegać dzięki szczepieniom.
- Prof. Marcin Czech i prof. Artur Nowak-Far proponują utworzenie Funduszu Inwestycji w Odporność Zdrowotną (FI-OZ), który miałby zapewnić wieloletnie finansowanie strategicznych programów szczepień.
- Nowe unijne ramy zarządzania gospodarczego, obowiązujące od 2024 r., pozwalają szerzej oceniać długoterminowe korzyści gospodarcze i fiskalne wynikające z inwestycji w profilaktykę, bez wyłączania tych wydatków z rachunku budżetowego.
- Investment Case for Immunisation to proponowane narzędzie oceny programów szczepień, uwzględniające koszty NFZ, absencję chorobową, produktywność oraz wpływ na finanse publiczne.
Źródło:
- INFARMA / Oprac. TK
