Rzucenie palenia to jedna z najważniejszych decyzji dla zdrowia, ponieważ znacząco zmniejsza ryzyko wielu chorób i przedwczesnej śmierci. Jednocześnie lekarze od lat obserwują, że osoby, które przestały palić, nadal częściej niż osoby nigdy niepalące zapadają na choroby płuc, w tym przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (POChP) czy raka płuca. Dotychczas mechanizmy odpowiedzialne za to zjawisko nie były w pełni poznane.
Nowe badanie naukowców z Uniwersytetu McGill, opublikowane na łamach czasopisma Translational Research, dostarcza jednego z najbardziej szczegółowych obrazów zmian zachodzących w płucach po zakończeniu palenia. Wyniki wskazują, że część uszkodzeń rzeczywiście ustępuje, jednak niektóre zmiany molekularne utrzymują się przez wiele lat i mogą odpowiadać za utrzymujące się zwiększone ryzyko chorób.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dowiesz się, dlaczego byli palacze nadal pozostają w grupie podwyższonego ryzyka chorób płuc, mimo zakończenia nałogu.
- Poznasz wyniki badania naukowców z Uniwersytetu McGill, którzy przeanalizowali ponad 100 tys. komórek płucnych na poziomie molekularnym.
- Zrozumiesz, jakie trwałe zmiany w komórkach płuc pozostają po rzuceniu palenia i dlaczego określane są jako biologiczny ślad.
- Dowiesz się, w jaki sposób nowe odkrycia mogą pomóc w opracowaniu skuteczniejszych metod leczenia chorób związanych z paleniem.
Dlaczego byli palacze nadal chorują?
Choć wpływ palenia na zdrowie jest dobrze udokumentowany, naukowcy wciąż poszukują odpowiedzi na pytanie, dlaczego zagrożenie nie znika całkowicie po odstawieniu papierosów. Jak podkreśla Carolyn Baglole, główna autorka badania, problem pozostaje aktualny mimo ponad wieku badań nad wpływem tytoniu na organizm.
Obecni palacze są najbardziej narażeni na śmiertelne choroby, takie jak rak płuc, ale byli palacze nadal są narażeni na większe ryzyko niż osoby, które nigdy nie paliły. Pomimo ponad stu lat badań nad paleniem, nie do końca rozumiemy, dlaczego – powiedziała Carolyn Baglole, główna autorka badania, profesor w Katedrze Farmakologii i Terapii Uniwersytetu McGill oraz badaczka w Instytucie Badawczym Centrum Zdrowia Uniwersytetu McGill. Badaczka dodaje również: nasze odkrycia pokazują, że choć niektóre uszkodzenia wydają się odwracalne, inne zmiany utrzymują się długo po rzuceniu palenia.
To właśnie te trwałe zmiany mogą stanowić biologiczne podłoże zwiększonego ryzyka chorób układu oddechowego obserwowanego u byłych palaczy.
Ponad 100 tysięcy komórek płuc poddanych analizie
Badacze wykorzystali publicznie dostępne dane pochodzące z sekwencjonowania RNA pojedynczych komórek. Dzięki temu mogli przeanalizować aktywność molekularną ponad 100 tys. komórek płucnych pobranych od 21 osób. W badaniu uczestniczyli:
- 9 osób, które nigdy nie paliły,
- 5 aktywnych palaczy,
- 7 byłych palaczy.
Analiza objęła ponad 40 różnych typów komórek płuc. Tak szczegółowe podejście pozwoliło naukowcom prześledzić nie tylko wpływ dymu tytoniowego na poszczególne komórki, lecz także proces regeneracji zachodzący po zaprzestaniu palenia.
Płuca częściowo się regenerują, ale nie wszystkie zmiany ustępują
Wyniki badania pokazują, że organizm rzeczywiście podejmuje próbę naprawy uszkodzeń po rzuceniu palenia. Niektóre populacje komórek odzyskują prawidłowe funkcje i stopniowo upodabniają się do komórek osób, które nigdy nie paliły. Jednocześnie naukowcy zaobserwowali, że część komórek zachowuje trwałe zmiany w aktywności genów odpowiedzialnych między innymi za:
- utrzymanie prawidłowej struktury tkanek płuc,
- funkcjonowanie układu odpornościowego,
- kondycję naczyń krwionośnych,
- procesy naprawcze zachodzące w płucach.
Oznacza to, że nawet po zakończeniu ekspozycji na dym tytoniowy płuca mogą funkcjonować inaczej niż u osób, które nigdy nie paliły.
Rzucenie palenia pozostawia własny „biologiczny ślad”
Jednym z najbardziej zaskakujących odkryć było zaobserwowanie charakterystycznych wzorców molekularnych występujących wyłącznie u byłych palaczy. Nie były one obecne ani u osób nadal palących, ani u osób, które nigdy nie sięgały po papierosy. Zdaniem autorów sugeruje to, że proces zdrowienia po zakończeniu palenia nie oznacza prostego powrotu do wcześniejszego stanu biologicznego.
Wręcz przeciwnie – rzucenie palenia prowadzi do powstania nowego stanu biologicznego, który pozostawia trwały ślad w komórkach płuc. To odkrycie może wyjaśniać, dlaczego ryzyko rozwoju niektórych chorób pozostaje podwyższone nawet wiele lat po odstawieniu papierosów.
Odkrycie może pomóc opracować skuteczniejsze terapie
Autorzy podkreślają, że poznanie trwałych zmian molekularnych otwiera nowe możliwości badań nad leczeniem chorób związanych z paleniem. Jak wyjaśnia główna autorka publikacji Nicole Heimbach:
Te odkrycia stanowią ważny krok w kierunku zrozumienia, jakie szkody spowodowane paleniem można wyleczyć, a jakie mogą być trwałe – powiedziała główna autorka badania, Nicole Heimbach, doktorantka na Uniwersytecie McGill. Wiedza o tym, jakie szkody pozostają po rzuceniu palenia, pozwoli nam lepiej zrozumieć, jak rozwijają się choroby związane z paleniem i jak je leczyć.
Zdaniem badaczy przyszłe terapie mogą być ukierunkowane właśnie na komórki, które zachowują trwałe zmiany molekularne. Dzięki temu możliwe będzie nie tylko skuteczniejsze leczenie, ale również ograniczenie ryzyka rozwoju raka płuca, POChP oraz innych przewlekłych schorzeń układu oddechowego.
Palenie nadal pozostaje jedną z głównych przyczyn możliwych do uniknięcia zgonów
Autorzy przypominają, że mimo systematycznego spadku liczby palaczy w ostatnich dekadach używanie tytoniu nadal stanowi poważny problem zdrowia publicznego. W Kanadzie około jedna na osiem dorosłych osób nadal pali papierosy, a tytoń pozostaje jedną z najważniejszych przyczyn przedwczesnych zgonów, którym można skutecznie zapobiegać poprzez działania profilaktyczne i programy wspierające rzucanie palenia.
Nowe wyniki badań nie zmieniają faktu, że zaprzestanie palenia przynosi ogromne korzyści zdrowotne. Pokazują jednak, że proces regeneracji płuc jest znacznie bardziej złożony, niż dotychczas sądzono.
Główne wnioski
- Badanie opublikowane w „Translational Research” wykazało, że choć część uszkodzeń płuc po rzuceniu palenia ulega regeneracji, niektóre zmiany molekularne utrzymują się przez wiele lat.
- Naukowcy przeanalizowali ponad 100 000 komórek płucnych pochodzących od 21 osób – dziewięciu niepalących, pięciu obecnych palaczy i siedmiu byłych palaczy.
- U byłych palaczy zidentyfikowano unikalny biologiczny ślad rzucenia palenia, niewystępujący ani u osób nadal palących, ani u osób, które nigdy nie paliły.
- Odkrycie może przyczynić się do opracowania nowych terapii ukierunkowanych na trwałe zmiany w komórkach płuc oraz lepszego leczenia chorób związanych z paleniem.
Źródło:
- https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1931524426001234
