Blisko 400 tys. kobiet w Polsce może doświadczać samoistnej przedwczesnej niewydolności jajników lub wczesnej menopauzy – wynika z modelowego oszacowania przygotowanego przez analityków MenoPedii na podstawie danych GUS i międzynarodowych wskaźników częstości występowania. Problem nie ogranicza się do płodności. Wspólne stanowisko Międzynarodowej Federacji Ginekologii i Położnictwa (FIGO) oraz Międzynarodowego Towarzystwa Menopauzy (IMS) z 2026 r. wskazuje na odległe konsekwencje zdrowotne przedwczesnego niedoboru hormonów, m.in. dla układu sercowo-naczyniowego i kości. Jednym z wyzwań pozostaje diagnostyka, która u części pacjentek może być opóźniona o lata.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak duża może być skala przedwczesnej niewydolności jajników i wczesnej menopauzy w Polsce.
- Jakie konsekwencje zdrowotne może powodować przedwczesny niedobór estrogenów.
- Dlaczego rozpoznanie POI u młodszych kobiet bywa opóźnione nawet o kilka lat.
- Jaką rolę może odgrywać hormonalna terapia zastępcza w leczeniu pacjentek z POI i wczesną menopauzą.
Blisko 400 tys. kobiet w Polsce – to oszacowanie, nie dane epidemiologiczne
MenoPedia oszacowała potencjalną skalę problemu w Polsce, wykorzystując międzynarodowe dane dotyczące częstości występowania samoistnej przedwczesnej niewydolności jajników (POI) i wczesnej menopauzy oraz dane demograficzne Głównego Urzędu Statystycznego.
Według przywołanych danych GUS w Polsce żyje około 5,3 mln kobiet w wieku 15-39 lat oraz około 1,6 mln kobiet w wieku 40-44 lat. Po zastosowaniu wskaźników z międzynarodowej metaanalizy otrzymano wynik wskazujący, że samoistna POI lub wczesna menopauza mogą dotyczyć łącznie blisko 400 tys. Polek.
Autorzy analizy zastrzegają jednak, że nie jest to wynik ogólnopolskiego badania epidemiologicznego, lecz kalkulacja modelowa. Brakuje krajowych danych, które pozwalałyby bezpośrednio określić rzeczywistą liczbę kobiet z tymi problemami.
Przedwczesna niewydolność jajników może wystąpić jeszcze przed czterdziestką
Naturalna menopauza u większości kobiet występuje między 45. a 55. rokiem życia. Część pacjentek doświadcza jednak wygasania czynności jajników znacznie wcześniej.
Metaanaliza obejmująca 31 badań, opublikowana w 2019 r. w czasopiśmie „Climacteric”, wskazywała częstość występowania samoistnej przedwczesnej niewydolności jajników na poziomie 3,7% wśród kobiet przed 40. rokiem życia, natomiast wczesnej menopauzy w wieku 40-44 lat – na poziomie 12,2%.
W skali światowej problem może dotyczyć około 87 mln kobiet. Dane te odnoszą się jednak do samoistnego wygasania czynności jajników i nie obejmują wszystkich pacjentek, u których utrata funkcji jajników jest następstwem m.in. chemioterapii, radioterapii lub leczenia chirurgicznego.
FIGO i IMS: konsekwencje wykraczają poza zdrowie reprodukcyjne
Znaczenie wczesnego rozpoznawania POI i wczesnej menopauzy wzmacnia wspólne stanowisko FIGO i IMS dotyczące terapii hormonalnej u tych pacjentek. Dokument opublikowany w 2026 r. zwraca uwagę, że problemu nie należy rozpatrywać wyłącznie przez pryzmat zaburzeń płodności.
Długotrwały niedobór estrogenów rozpoczynający się w młodym wieku wiąże się m.in. z większym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych, przyspieszoną utratą masy kostnej, osteoporozą i złamaniami. W stanowisku zwrócono również uwagę na zdrowie poznawcze (np. występowanie chorób otępiennych) i zwiększone ryzyko przedwczesnej śmiertelności.
Przyczyny przedwczesnego wygasania czynności jajników mogą być różne. Należą do nich czynniki genetyczne i choroby autoimmunologiczne, a także leczenie onkologiczne oraz zabiegi chirurgiczne. Jednym z czynników zwiększających ryzyko jest również palenie tytoniu.
Od pierwszych objawów do diagnozy mogą minąć lata
Problemem pozostaje wczesne rozpoznanie. Zaburzenia miesiączkowania, uderzenia gorąca, nocne poty, problemy ze snem czy zmiany nastroju u młodszych kobiet nie zawsze od razu kierują diagnostykę w stronę przedwczesnej niewydolności jajników.
Według danych przywołanych we wspólnym stanowisku FIGO i IMS, w jednym z badań mediana czasu od wystąpienia pierwszych objawów do postawienia diagnozy wyniosła 48 miesięcy. Oznacza to, że część pacjentek może przez kilka lat pozostawać bez właściwego rozpoznania.
Wieloletni niedobór estrogenów może zwiększać ryzyko późniejszych problemów zdrowotnych, dlatego autorzy stanowiska zwracają uwagę na potrzebę szybszej diagnostyki i odpowiednio prowadzonego leczenia.
Terapia hormonalna może być potrzebna do typowego wieku menopauzy
W przypadku kobiet z przedwczesną niewydolnością jajników lub wczesną menopauzą podejście do terapii hormonalnej różni się od leczenia kobiet przechodzących menopauzę w typowym wieku.
Przy braku przeciwwskazań istotnym elementem postępowania jest wcześnie rozpoczęta, indywidualnie dobrana hormonalna terapia zastępcza (HTZ), rozważana co najmniej do wieku, w którym naturalnie występuje menopauza – około 50. roku życia.
Według stanowiska FIGO i IMS u młodszych pacjentek mogą być potrzebne większe dawki estrogenów niż standardowo stosowane u kobiet po 45. roku życia. Celem jest zastąpienie hormonów utraconych przedwcześnie i ograniczenie długoterminowych następstw ich niedoboru.
Objawy mogą wpływać również na aktywność zawodową
POI i wczesna menopauza dotyczą kobiet, które często znajdują się w okresie intensywnej aktywności zawodowej. Objawy takie jak problemy ze snem, spadek energii, trudności z koncentracją, obniżenie nastroju czy stany lękowe mogą utrudniać codzienne funkcjonowanie.
W zależności od ich nasilenia mogą wpływać na efektywność pracy i absencję, a także powodować konieczność ograniczenia aktywności zawodowej. Jest to kolejny obszar, który wykracza poza tradycyjne postrzeganie przedwczesnej niewydolności jajników przede wszystkim jako problemu dotyczącego płodności.
Monitorowanie cyklu i objawów może wspierać diagnostykę
MenoPedia zwraca również uwagę na systematyczne obserwowanie cyklu miesiączkowego oraz pojawiających się dolegliwości. Takie informacje mogą ułatwić lekarzowi ocenę dynamiki zmian i efektów zastosowanego leczenia.
– Zarówno w przypadku przedwczesnej niewydolności jajników, jak i w trakcie typowej transformacji menopauzalnej, systematyczne zapisywanie zmian cyklu oraz objawów może pomóc uporządkować obserwacje oraz usprawnić proces diagnostyczny i ocenę skuteczności wdrożonych terapii – wskazuje Monika Ścianek, Główna Analityczka Naukowa MenoPedii.
MenoPedia udostępnia w tym celu bezpłatny MenoNawigator, natomiast materiały edukacyjne oparte na publikacjach naukowych gromadzi w MenoBibliotece.
Główne wnioski
- Blisko 400 tys. Polek może doświadczać samoistnej przedwczesnej niewydolności jajników lub wczesnej menopauzy – wynika z modelowego oszacowania MenoPedii.
- Międzynarodowe dane wskazują, że samoistna POI może dotyczyć 3,7% kobiet przed 40. rokiem życia, a wczesna menopauza 12,2% kobiet w wieku 40-44 lat.
- Przedwczesny niedobór estrogenów wiąże się z większym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych, osteoporozy i złamań, a także problemów poznawczych.
- W jednym z badań przywołanych przez FIGO i IMS mediana czasu do rozpoznania wyniosła 48 miesięcy, co pokazuje skalę problemu opóźnionej diagnostyki.
Źródło:
- Materiał prasowy / Oprac. TK
