Moment wystąpienia menopauzy ma znaczenie nie tylko dla zdrowia hormonalnego, ale także dla długoterminowego ryzyka chorób układu krążenia. Nowe badanie obejmujące ponad 107 tys. kobiet wykazało, że przedwczesna menopauza – czyli występująca przed 40. rokiem życia – wiąże się z istotnie wyższym ryzykiem rozwoju nadciśnienia tętniczego. Co więcej, najwyższe ryzyko odnotowano u kobiet, które zakończyły funkcję jajników już między 25. a 35. rokiem życia.
Wyniki badania opublikowanego w czasopiśmie Menopause sugerują, że wiek menopauzy powinien być uwzględniany jako niezależny czynnik ryzyka sercowo-naczyniowego, a kobiety z przedwczesną menopauzą mogą wymagać wcześniejszej profilaktyki i regularnego monitorowania ciśnienia tętniczego.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego przedwczesna menopauza zwiększa ryzyko rozwoju nadciśnienia tętniczego oraz które kobiety są najbardziej narażone.
- O wynikach badania obejmującego 107 836 kobiet z UK Biobank oraz najważniejsze dane dotyczące częstości występowania nadciśnienia.
- Dlaczego wiek menopauzy może być niezależnym czynnikiem ryzyka sercowo-naczyniowego, nawet po uwzględnieniu masy ciała i stylu życia.
- Jakie zalecenia dla lekarzy i pacjentek wynikają z najnowszych badań oraz dlaczego regularna kontrola ciśnienia tętniczego ma tak duże znaczenie.
Menopauza wpływa na zdrowie serca i naczyń krwionośnych
Menopauza wiąże się z naturalnym spadkiem stężenia estrogenów, które pełnią ważną rolę w ochronie układu sercowo-naczyniowego. Hormony te wpływają m.in. na elastyczność naczyń krwionośnych, gospodarkę lipidową oraz regulację ciśnienia tętniczego.
Już wcześniej wiadomo było, że wcześniejsze zakończenie funkcji jajników zwiększa ryzyko choroby wieńcowej czy udaru mózgu. Dotychczas jednak nie było jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, czy sam wiek menopauzy bezpośrednio wpływa na rozwój nadciśnienia tętniczego. Wyniki wcześniejszych metaanaliz pozostawały niespójne, ponieważ trudno było oddzielić wpływ zmian hormonalnych od innych czynników towarzyszących menopauzie, takich jak przyrost masy ciała, zaburzenia metaboliczne czy zmiany stylu życia.
Ponad 107 tysięcy kobiet obserwowanych przez blisko 15 lat
Aby lepiej ocenić tę zależność, naukowcy wykorzystali dane z brytyjskiego banku biomedycznego UK Biobank. Analizą objęto 107 836 kobiet po menopauzie, które zostały zarejestrowane w latach 2006–2010 i były obserwowane przez medianę niemal 15 lat, aż do końca 2023 roku. Badaczom zależało na sprawdzeniu, czy wiek wystąpienia menopauzy wpływa na ryzyko rozwoju nadciśnienia tętniczego. W tym celu uczestniczki podzielono na trzy grupy:
- menopauza prawidłowa – po 45. roku życia,
- menopauza wczesna – między 40. a 45. rokiem życia,
- menopauza przedwczesna – przed ukończeniem 40 lat.
Dodatkowo analizowano, czy menopauza miała charakter naturalny, czy była następstwem leczenia chirurgicznego.
Ryzyko nadciśnienia rosło wraz z wcześniejszym wystąpieniem menopauzy
Podczas wieloletniej obserwacji nadciśnienie tętnicze rozpoznano u 18 508 kobiet, co odpowiada 17,2% całej badanej populacji. Analiza wykazała wyraźny wzrost częstości występowania nadciśnienia wraz z obniżaniem się wieku menopauzy:
- 16,6% kobiet z menopauzą po 45. roku życia rozwinęło nadciśnienie,
- 18,8% kobiet z menopauzą między 40. a 45. rokiem życia otrzymało taką diagnozę,
- 22,6% kobiet z przedwczesną menopauzą zachorowało na nadciśnienie.
Oznacza to, że wcześniejsze zakończenie funkcji jajników wiąże się z wyraźnym wzrostem ryzyka rozwoju jednego z najważniejszych czynników prowadzących do chorób serca i naczyń.
Przedwczesna menopauza pozostawała czynnikiem ryzyka nawet po uwzględnieniu innych zmiennych
Jednym z najważniejszych elementów badania było uwzględnienie licznych czynników, które same mogą zwiększać ryzyko nadciśnienia. Naukowcy skorygowali wyniki o ponad 50 zmiennych, obejmujących m.in.:
- masę ciała,
- styl życia,
- aktywność fizyczną,
- palenie tytoniu,
- wywiad rodzinny,
- parametry laboratoryjne.
Mimo tak szczegółowej analizy okazało się, że kobiety z przedwczesną menopauzą nadal miały o 12,3% wyższe ryzyko rozwoju nadciśnienia tętniczego niż kobiety, u których menopauza wystąpiła po 45. roku życia. Wyniki sugerują więc, że sam wiek menopauzy może stanowić niezależny czynnik ryzyka sercowo-naczyniowego.
Największe ryzyko dotyczy kobiet, które przeszły menopauzę między 25. a 35. rokiem życia
Szczególnie interesujące okazały się wyniki dodatkowej analizy, w której wiek menopauzy oceniano jako zmienną ciągłą. Badacze zauważyli, że najwyższe ryzyko nadciśnienia nie przypadało dokładnie na granicę 40. roku życia, która definiuje przedwczesną menopauzę. Zamiast tego ryzyko osiągało najwyższe wartości u kobiet, które zakończyły funkcję jajników między 25. a 35. rokiem życia. To odkrycie może mieć istotne znaczenie kliniczne, ponieważ wskazuje, że najbardziej zagrożona grupa kobiet jest jeszcze młodsza, niż dotychczas sądzono.
Czy menopauza chirurgiczna zwiększa ryzyko nadciśnienia?
Początkowe analizy sugerowały, że kobiety po menopauzie chirurgicznej częściej rozwijają nadciśnienie tętnicze niż kobiety po menopauzie naturalnej. Jednak po uwzględnieniu pozostałych czynników ryzyka zależność ta przestała być statystycznie istotna. Oznacza to, że sam sposób zakończenia funkcji jajników prawdopodobnie nie odgrywa kluczowej roli, a większe znaczenie ma ogólny stan zdrowia oraz współistniejące czynniki ryzyka.
Eksperci apelują o wcześniejszą profilaktykę chorób sercowo-naczyniowych
Autorzy badania podkreślają, że wiek menopauzy powinien być uwzględniany podczas oceny ryzyka sercowo-naczyniowego u kobiet. Szczególnie dotyczy to pacjentek, które przeszły menopauzę przed ukończeniem 40 lat. Zdaniem naukowców wcześniejsze wykrywanie nadciśnienia oraz szybkie wdrożenie leczenia mogą ograniczyć ryzyko poważnych powikłań, takich jak zawał serca, niewydolność serca czy udar mózgu.
Jednocześnie eksperci przypominają o znaczeniu indywidualnej oceny wskazań do hormonalnej terapii menopauzalnej, która u kobiet z przedwczesną menopauzą często stanowi element standardowego postępowania.
Wyniki tego badania podkreślają potencjalne negatywne długoterminowe skutki zdrowotne związane z przedwczesną menopauzą, a w szczególności konieczność regularnych badań przesiewowych w kierunku czynników ryzyka sercowo-naczyniowego, takich jak nadciśnienie tętnicze. Stosowanie terapii hormonalnej jest również rutynowo zalecane kobietom z przedwczesną menopauzą, co najmniej do naturalnego wieku menopauzy, chyba że istnieją przeciwwskazania – mówi dr Stephanie Faubion, dyrektor medyczny The Menopause Society.
Główne wnioski
- Badanie opublikowane w „Menopause”, obejmujące 107 836 kobiet, wykazało, że przedwczesna menopauza (przed 40. rokiem życia) wiąże się z wyższym ryzykiem rozwoju nadciśnienia tętniczego.
- W trakcie blisko 15-letniej obserwacji nadciśnienie rozpoznano u 17,2% uczestniczek. Choroba wystąpiła u 22,6% kobiet z przedwczesną menopauzą, wobec 16,6% kobiet, u których menopauza rozpoczęła się po 45. roku życia.
- Nawet po uwzględnieniu ponad 50 czynników ryzyka, kobiety z przedwczesną menopauzą miały o 12,3% wyższe ryzyko nadciśnienia. Największe zagrożenie dotyczyło kobiet, które przeszły menopauzę między 25. a 35. rokiem życia.
- Autorzy badania oraz eksperci The Menopause Society wskazują, że wiek menopauzy powinien być uwzględniany podczas oceny ryzyka sercowo-naczyniowego, a kobiety z przedwczesną menopauzą powinny być objęte regularnymi badaniami przesiewowymi i odpowiednią profilaktyką.
Źródło:
- https://menopause.org/press-releases/premature-menopause-is-a-high-blood-pressure-risk-factor
