Aspiryna nie zmniejsza ryzyka nawrotu raka jelita grubego po leczeniu przerzutów do wątroby – wynika z badania ASAC obejmującego 466 pacjentów ze Skandynawii. Co więcej, w grupie otrzymującej lek odnotowano niższe przeżycie całkowite i częstsze poważne zdarzenia niepożądane. Wyniki opublikowane w „The Lancet Gastroenterology & Hepatology” podważają zasadność rutynowego stosowania aspiryny w tej grupie chorych.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Czy aspiryna zmniejsza ryzyko nawrotu raka jelita grubego po leczeniu przerzutów do wątroby.
- Jakie wyniki uzyskano w badaniu ASAC obejmującym 466 pacjentów ze Skandynawii.
- Dlaczego badania ASAC i ALASCCA wykazały różną skuteczność aspiryny w zapobieganiu nawrotom nowotworu.
- Jakie znaczenie mają wyniki badania dla pacjentów przyjmujących aspirynę.
Przerzuty raka jelita grubego do wątroby – wysokie ryzyko nawrotu
Rak jelita grubego należy do najczęściej diagnozowanych nowotworów złośliwych. Szczególnie istotnym problemem klinicznym pozostają przerzuty do wątroby, które w przebiegu choroby rozwijają się u około 30% pacjentów. W przypadku wybranych chorych chirurgiczne usunięcie zmian przerzutowych lub zastosowanie miejscowej ablacji daje szansę na długotrwałą kontrolę choroby, a niekiedy na wyleczenie. Jednak nawet po skutecznym leczeniu miejscowym ryzyko nawrotu pozostaje wysokie.
Jak wskazuje prof. Sheraz Yaqub z Uniwersytetu w Oslo, u ponad połowy operowanych pacjentów dochodzi do ponownego rozwoju nowotworu. Dlatego poszukiwanie skutecznych metod ograniczających ryzyko nawrotu jest jednym z ważniejszych kierunków badań nad leczeniem raka jelita grubego.
Czy aspiryna może chronić przed nawrotem nowotworu?
Zainteresowanie aspiryną w onkologii wynika z jej właściwości przeciwzapalnych i przeciwpłytkowych oraz wcześniejszych obserwacji sugerujących możliwy wpływ na rozwój nowotworów. Badania obserwacyjne wskazywały, że pacjenci przyjmujący kwas acetylosalicylowy po leczeniu raka jelita grubego mogą mieć niższe ryzyko nawrotu i lepsze rokowania.
Aspiryna jest ponadto lekiem niedrogim, powszechnie dostępnym i stosowanym od ponad wieku. Jej potencjalne wykorzystanie jako dodatkowej metody zapobiegania nawrotom nowotworu wzbudziło więc duże zainteresowanie badaczy. Dotychczasowe obserwacje nie pozwalały jednak jednoznacznie ustalić, czy za korzystniejsze wyniki odpowiadała sama aspiryna, czy inne czynniki związane ze stanem zdrowia pacjentów.
Badanie ASAC – 466 pacjentów z trzech krajów
Aby zweryfikować skuteczność aspiryny, naukowcy przeprowadzili badanie kliniczne ASAC – randomizowane, kontrolowane placebo, z podwójnie ślepą próbą. Do badania włączono 466 pacjentów z 14 szpitali w Norwegii, Szwecji i Danii. Wszyscy uczestnicy przeszli leczenie przerzutów raka jelita grubego do wątroby z zamiarem wyleczenia, obejmujące operację lub miejscową ablację. Pacjentów losowo przydzielono do dwóch grup:
- otrzymującej aspirynę w dawce 160 mg dziennie,
- otrzymującej identycznie wyglądające placebo.
Leczenie zaplanowano na okres do trzech lat. Taki czas obserwacji miał szczególne znaczenie, ponieważ większość nawrotów po leczeniu chirurgicznym przerzutów do wątroby występuje w ciągu pierwszych dwóch lat. Głównym celem było ustalenie, czy regularne przyjmowanie aspiryny zmniejsza ryzyko ponownego pojawienia się nowotworu.
Aspiryna nie zmniejszyła ryzyka nawrotu raka
Wyniki badania ASAC nie wykazały korzyści ze stosowania aspiryny w zapobieganiu nawrotom raka jelita grubego po leczeniu przerzutów do wątroby. W porównaniu z placebo codzienne przyjmowanie 160 mg aspiryny nie przyniosło oczekiwanej poprawy wyników onkologicznych. Co więcej, badacze zaobserwowali dwa niepokojące sygnały:
- niższe przeżycie całkowite w grupie otrzymującej aspirynę,
- większą częstość poważnych zdarzeń niepożądanych.
Autorzy podkreślają jednak, że różnicę dotyczącą przeżycia należy interpretować ostrożnie. Sam wynik nie przesądza, że aspiryna była bezpośrednią przyczyną większej śmiertelności. Niemniej brak skuteczności w ograniczaniu nawrotów, w połączeniu z sygnałami dotyczącymi bezpieczeństwa, przemawia przeciwko rutynowemu rozpoczynaniu terapii aspiryną wyłącznie w celu zapobiegania nawrotowi choroby w tej populacji.
Dlaczego wyniki ASAC różnią się od wcześniejszych badań?
Wcześniejsze analizy danych z Norweskiego Rejestru Nowotworów i Norweskiej Bazy Danych Recept sugerowały, że osoby z rakiem jelita grubego przyjmujące aspirynę żyły dłużej niż pacjenci niestosujący tego leku. Jednak badania obserwacyjne wykazują zależności statystyczne, a nie związki przyczynowo-skutkowe. Na wyniki mogą wpływać m.in. różnice w charakterystyce pacjentów, chorobach współistniejących i stosowanym leczeniu. Badanie ASAC dostarczyło silniejszych dowodów dzięki losowemu przydziałowi uczestników do grup oraz zastosowaniu placebo.
Jego rezultaty pokazują, dlaczego obiecujące obserwacje epidemiologiczne wymagają potwierdzenia w odpowiednio zaprojektowanych badaniach klinicznych przed wprowadzeniem nowych zaleceń terapeutycznych.
ASAC i ALASCCA – znaczenie biologii nowotworu
Wyniki ASAC warto rozpatrywać w kontekście skandynawskiego badania ALASCCA, które również oceniało zastosowanie aspiryny u pacjentów z rakiem jelita grubego. W badaniu ALASCCA wykazano, że aspiryna może ograniczać ryzyko nawrotu u wybranych pacjentów po leczeniu raka jelita grubego bez przerzutów odległych, których nowotwory wykazywały określone zmiany molekularne związane ze szlakiem sygnałowym PI3K.
Natomiast ASAC nie potwierdziło podobnej korzyści u pacjentów leczonych z powodu przerzutów do wątroby, także w analizowanych podgrupach molekularnych. Różnice te mogą wynikać ze stadium zaawansowania choroby, biologii nowotworu oraz mechanizmów odpowiedzialnych za rozwój przerzutów. Oznacza to, że skuteczności aspiryny wykazanej w jednej grupie pacjentów nie można automatycznie przenosić na osoby z bardziej zaawansowaną chorobą.
Co wyniki badania oznaczają dla pacjentów?
Wyniki ASAC wskazują, że obecnie nie ma podstaw do rutynowego rozpoczynania stosowania aspiryny wyłącznie w celu zapobiegania nawrotom po leczeniu przerzutów raka jelita grubego do wątroby. Nie oznacza to jednak, że pacjenci przyjmujący już aspirynę z innych wskazań powinni ją odstawić.
W badaniu nie uczestniczyły osoby wcześniej stosujące ten lek. Nie oceniano więc skutków przerywania terapii prowadzonej np. z powodów sercowo-naczyniowych. Każda decyzja o rozpoczęciu, kontynuowaniu lub odstawieniu aspiryny powinna być podejmowana indywidualnie, po konsultacji z lekarzem.
Główne wnioski
- Badanie ASAC obejmujące 466 pacjentów nie wykazało, aby aspiryna w dawce 160 mg dziennie zmniejszała ryzyko nawrotu raka jelita grubego po leczeniu przerzutów do wątroby.
- W grupie otrzymującej aspirynę odnotowano niższe przeżycie całkowite i częstsze poważne zdarzenia niepożądane.
- Badanie ALASCCA wykazało korzyści ze stosowania aspiryny u wybranych pacjentów ze zmianami molekularnymi w szlaku PI3K, jednak ASAC nie potwierdziło ich u chorych z przerzutami do wątroby.
- Aspiryna nie powinna być rutynowo zalecana w celu zapobiegania nawrotom po leczeniu przerzutów raka jelita grubego do wątroby. Pacjenci nie powinni samodzielnie odstawiać leku.
Źródło:
- https://www.thelancet.com/journals/langas/article/PIIS2468-1253(26)00260-8/abstract
- https://www.uio.no/english/research/research-news/articles/2026/aspirin-does-not-prevent-recurrence-after-treatment-for-colorectal-cancer-liver-metastases.html
