Rak jelita grubego u osób poniżej 50. roku życia może różnić się biologicznie od nowotworów diagnozowanych u starszych pacjentów. Naukowcy z Dana-Farber Cancer Institute, Mass General Brigham i Broad Institute zidentyfikowali charakterystyczne wzorce aktywności genów oraz zmiany w składzie komórkowym guzów u młodszych dorosłych. Badanie opublikowane 29 października 2026 r. w „Nature Medicine” objęło analizę ponad 850 tys. komórek i może pomóc wyjaśnić, dlaczego nowotwór w tej grupie wiekowej bywa bardziej agresywny.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie różnice biologiczne występują między rakiem jelita grubego u pacjentów poniżej 50. roku życia a nowotworami diagnozowanymi u starszych osób.
- Jakie wyniki uzyskali naukowcy z Dana-Farber Cancer Institute, Mass General Brigham i Broad Institute, analizując ponad 850 tys. komórek.
- Dlaczego zwiększony udział komórek podporowych i aktywność niekodującego RNA mogą mieć znaczenie dla agresywności raka jelita grubego.
- W jaki sposób odkryte mechanizmy mogą przyczynić się do rozwoju nowych metod diagnostyki i leczenia raka jelita grubego u młodszych pacjentów.
Rak jelita grubego coraz częściej diagnozowany u osób poniżej 50. roku życia
Rosnąca zachorowalność na raka jelita grubego wśród młodych dorosłych stanowi coraz większe wyzwanie dla onkologii. Według danych American Cancer Society w Stanach Zjednoczonych w latach 2013–2022 częstość rozpoznawania tego nowotworu u osób poniżej 50. roku życia zwiększała się średnio o 2,9% rocznie. Co więcej, raport z 2026 r. wskazuje, że rak jelita grubego stał się główną przyczyną zgonów nowotworowych w tej grupie wiekowej w USA. U młodszych pacjentów choroba jest również częściej rozpoznawana w zaawansowanym stadium.
Dotychczas nie wyjaśniono w pełni, dlaczego nowotwory rozwijające się we wcześniejszym wieku mogą wykazywać odmienny przebieg kliniczny. Naukowcy postanowili więc sprawdzić, czy odpowiedź kryje się w biologii komórek nowotworowych i ich otoczenia.
Naukowcy przeanalizowali ponad 850 tys. komórek nowotworowych
Międzynarodowy zespół badawczy, kierowany przez Caroline Porter z Broad Institute, przeanalizował 189 guzów raka jelita grubego pobranych od pacjentów w wieku od 29 do 94 lat. Wśród badanych próbek znalazły się:
- 54 guzy pochodzące od pacjentów zdiagnozowanych przed 50. rokiem życia.
- 135 guzów pobranych od osób w wieku 50 lat i starszych.
Wykorzystano sekwencjonowanie RNA pojedynczych jąder komórkowych (snRNA-seq), które umożliwia szczegółową ocenę aktywności genów w poszczególnych komórkach. Łącznie zbadano ponad 850 tys. komórek nowotworowych i komórek tworzących mikrośrodowisko guza.
Zamiast ograniczać analizę do porównania dwóch grup wiekowych, naukowcy poszukiwali zmian zachodzących stopniowo wraz z wiekiem pacjentów. Uwzględnili przy tym lokalizację nowotworu, stadium zaawansowania, płeć oraz wcześniejsze leczenie. Takie podejście pozwoliło wykryć subtelne zależności biologiczne, które mogły pozostawać niezauważone we wcześniejszych badaniach.
Guzy u młodszych pacjentów mają odmienny skład komórkowy
Jednym z najważniejszych odkryć była różnica w proporcjach komórek tworzących mikrośrodowisko nowotworu. W najczęściej występującym podtypie raka jelita grubego guzy młodszych pacjentów zawierały większy udział komórek tkanki łącznej i komórek podporowych w stosunku do komórek nowotworowych. Ma to potencjalnie istotne znaczenie kliniczne. W innych nowotworach litych zwiększony udział takich komórek wiązano z opornością na chemioterapię. Mogą one bowiem uczestniczyć w tworzeniu środowiska sprzyjającego przeżywaniu komórek nowotworowych i ograniczać skuteczność niektórych terapii.
Aby potwierdzić zaobserwowane zależności, badacze przeprowadzili dodatkowe analizy obejmujące dane dotyczące aktywności genów z 564 guzów oraz komputerową ocenę obrazów histopatologicznych kolejnych 712 nowotworów. Wyniki potwierdziły, że różnice w składzie komórkowym guzów są powiązane z wiekiem pacjentów.
Zwiększona aktywność niekodującego RNA u młodszych chorych
Badanie ujawniło również charakterystyczne różnice w aktywności genetycznej komórek nowotworowych. U młodszych pacjentów stwierdzono wyższą aktywność długich niekodujących RNA (lncRNA). Są to cząsteczki, które nie kodują białek, ale mogą uczestniczyć w regulowaniu ekspresji genów i wpływać na funkcjonowanie komórek.
Szczególną uwagę naukowców zwróciły tzw. ciemne RNA (dark RNA), których funkcje biologiczne pozostają w dużej mierze niepoznane. Niektóre z tych cząsteczek wykazywały zwiększoną aktywność w różnych populacjach komórek nowotworowych, co sugeruje ich potencjalny udział w procesach związanych z rozwojem choroby. Ponadto zidentyfikowano wzorce ekspresji genów wskazujące na intensywniejszą komunikację między komórkami guza. Zdaniem badaczy może ona sprzyjać migracji komórek nowotworowych oraz naciekaniu sąsiednich tkanek.
Czy odkrycie wyjaśnia bardziej agresywny przebieg raka jelita grubego?
Chociaż wyniki dostarczają nowych informacji o biologii raka jelita grubego o wczesnym początku, naukowcy podkreślają, że nie potwierdzają jeszcze związku przyczynowego między wykrytymi zmianami, a agresywnością choroby. Nie wiadomo również, w jakim stopniu różnice komórkowe wpływają na odpowiedź na leczenie i rokowanie pacjentów.
Istotnym ograniczeniem badania była stosunkowo niewielka liczba komórek układu odpornościowego uchwyconych podczas analizy. Dlatego nie udało się kompleksowo ocenić, czy odpowiedź immunologiczna na nowotwór różni się w zależności od wieku chorego. Kolejne badania mają wyjaśnić, jak zidentyfikowane mechanizmy oddziałują z czynnikami środowiskowymi, w tym składnikami diety i mikroorganizmami jelitowymi.
Nowe możliwości diagnostyki i leczenia raka jelita grubego
Odkrycia mogą mieć znaczenie dla przyszłego rozwoju medycyny precyzyjnej w onkologii. Dokładniejsze poznanie różnic biologicznych między nowotworami występującymi u młodszych i starszych pacjentów może umożliwić identyfikację nowych biomarkerów, potencjalnych celów terapeutycznych oraz czynników wpływających na skuteczność leczenia.
Jednocześnie wyniki wskazują, że wiek rozpoznania raka jelita grubego może wiązać się z określonymi cechami biologicznymi guza, których nie uwzględniają tradycyjne podziały kliniczne. Na obecnym etapie odkrycia nie zmieniają jednak standardów diagnostyki ani leczenia. Ich praktyczne zastosowanie będzie wymagało dalszej walidacji i badań klinicznych.
Główne wnioski
- Rak jelita grubego u młodszych pacjentów wykazuje odmienne cechy biologiczne. Naukowcy z Dana-Farber Cancer Institute, Mass General Brigham i Broad Institute przeanalizowali 189 guzów oraz ponad 850 tys. komórek, identyfikując różnice w składzie komórkowym i aktywności genów związane z wiekiem pacjentów.
- Guzy u osób poniżej 50. roku życia zawierały większy udział komórek tkanki łącznej i komórek podporowych. W innych nowotworach litych zwiększoną obecność takich komórek wiązano z opornością na chemioterapię, co może mieć znaczenie dla dalszych badań nad skutecznością leczenia raka jelita grubego.
- U młodszych pacjentów stwierdzono zwiększoną aktywność długich niekodujących RNA (lncRNA) oraz wzorce ekspresji genów sugerujące intensywniejszą komunikację między komórkami guza. Mechanizmy te mogą uczestniczyć w migracji komórek nowotworowych i naciekaniu sąsiednich tkanek.
- Odkrycia opublikowane w „Nature Medicine” mogą otworzyć nowe kierunki diagnostyki i leczenia. Badacze podkreślają jednak, że nie udowodniono jeszcze, iż zidentyfikowane różnice odpowiadają za bardziej agresywny przebieg raka jelita grubego u młodszych osób. Konieczne są dalsze badania.
Źródło:
- https://www.nature.com/articles/s41591-026-04721-y
