Kto powinien mieć prawo do prowadzenia psychoterapii w Polsce? To jedno z najważniejszych pytań towarzyszących pracom nad ustawą o zawodzie psychoterapeuty. Projekt przewiduje możliwość rozpoczęcia szkolenia psychoterapeutycznego przez absolwentów wielu kierunków studiów, w tym archeologii, ekonomii czy językoznawstwa. Polskie Towarzystwo Terapii Poznawczej i Behawioralnej (PTTPB) popiera uregulowanie zawodu, jednak ostrzega, że nowe przepisy muszą przede wszystkim gwarantować odpowiednie kompetencje specjalistów i bezpieczeństwo pacjentów.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie zmiany przewiduje projekt ustawy o zawodzie psychoterapeuty i w jaki sposób nowe przepisy mają uporządkować zasady wykonywania psychoterapii w Polsce.
- Dlaczego absolwenci archeologii, ekonomii czy językoznawstwa mogliby ubiegać się o kwalifikacje psychoterapeutyczne i jakie zastrzeżenia zgłasza Polskie Towarzystwo Terapii Poznawczej i Behawioralnej (PTTPB).
- Jakie są różnice między psychologiem, psychiatrą a psychoterapeutą oraz dowiesz się, jakie wykształcenie i kompetencje mają znaczenie dla bezpieczeństwa pacjentów.
- Jak nowe regulacje mają chronić prawa osób korzystających z psychoterapii, w tym umożliwiać weryfikację kwalifikacji specjalistów i zgłaszanie nieprawidłowości.
Ustawa o zawodzie psychoterapeuty. Co ma się zmienić?
W Polsce trwają prace nad kompleksowym uregulowaniem zasad wykonywania zawodu psychoterapeuty. Ministerstwo Zdrowia powołało zespół, który na podstawie projektu poselskiego opracowuje propozycje rozwiązań legislacyjnych. Projekt ustawy o zawodzie psychoterapeuty oraz samorządzie zawodowym ma określić przede wszystkim wymagania dotyczące wykształcenia, przebiegu szkolenia, uzyskiwania uprawnień zawodowych, rejestracji specjalistów oraz odpowiedzialności za naruszenie standardów wykonywania zawodu.
Obecnie część wymagań kwalifikacyjnych obowiązuje już w systemie ochrony zdrowia. Brakuje jednak jednolitych regulacji obejmujących wszystkie aspekty wykonywania psychoterapii. Nowe przepisy mają zwiększyć przejrzystość rynku usług psychoterapeutycznych i ułatwić pacjentom weryfikację kompetencji osób udzielających pomocy. Jak podkreśla prof. dr hab. Artur Nowak-Far, autor opinii prawnej dotyczącej projektu:
Potrzebujemy przepisów, które jasno określą, kto i na jakich zasadach może prowadzić psychoterapię. Podczas ich tworzenia trzeba jednak uwzględnić, że psychoterapia jest ściśle związana z pracą psychologów i psychiatrów, których zawody są już uregulowane. Dlatego należy dobrze przemyśleć, jak nowe przepisy będą łączyć się z tymi, które już obowiązują.
Archeolog i ekonomista psychoterapeutą? Kontrowersje wokół wykształcenia
Jednym z najbardziej dyskutowanych elementów projektu jest szeroki katalog kierunków studiów umożliwiających ubieganie się o kwalifikacje psychoterapeutyczne. Wśród wymienionych kierunków znalazły się nie tylko dziedziny związane ze zdrowiem psychicznym, ale również:
- archeologia,
- ekonomia,
- językoznawstwo,
- sztuki plastyczne i konserwacja dzieł sztuki.
Nie oznacza to jednak, że absolwent archeologii czy ekonomii mógłby prowadzić psychoterapię wyłącznie na podstawie dyplomu ukończenia studiów. Konieczne byłoby również spełnienie wymagań dotyczących szkolenia psychoterapeutycznego. PTTPB zwraca jednak uwagę na istotną różnicę w przygotowaniu kandydatów rozpoczynających takie szkolenie. Absolwenci psychologii czy kierunku lekarskiego posiadają wiedzę dotyczącą funkcjonowania człowieka, psychopatologii i zdrowia psychicznego, której programy innych studiów mogą nie obejmować.
Dlatego kluczowe staje się pytanie, czy szkolenie psychoterapeutyczne będzie w stanie zapewnić wszystkim kandydatom odpowiednie przygotowanie do pracy z osobami doświadczającymi zaburzeń psychicznych. Dr n. med. Katarzyna Markowska-Regulska, przewodnicząca Polskiego Towarzystwa Terapii Poznawczej i Behawioralnej podkreśla:
Dla pacjenta najważniejsze powinno być jedno pytanie: jakie kompetencje posiada osoba, której powierzam swoje zdrowie psychiczne? Regulacje mają zapewniać przejrzyste i wysokie standardy przygotowania zawodowego psychoterapeutów, tak aby osoby korzystające z terapii były pewne, że otrzymują pomoc opartą na wiedzy naukowej i przyjętych standardach.
Psycholog, psychiatra i psychoterapeuta – czym różnią się te zawody?
Dyskusja o nowych regulacjach pokazuje również potrzebę wyraźnego rozróżnienia kompetencji specjalistów zajmujących się zdrowiem psychicznym. Psychiatra jest lekarzem specjalizującym się w rozpoznawaniu i leczeniu zaburzeń psychicznych. Może stosować farmakoterapię, wystawiać recepty oraz zwolnienia lekarskie. Psycholog zajmuje się m.in. diagnozą psychologiczną, oceną funkcjonowania psychicznego, opiniowaniem i udzielaniem pomocy psychologicznej. Psycholog kliniczny posiada dodatkowe kwalifikacje specjalistyczne wykorzystywane w ochronie zdrowia.
Psychoterapeuta prowadzi psychoterapię, wykorzystując określone metody i techniki terapeutyczne w leczeniu zaburzeń psychicznych oraz pracy nad trudnościami emocjonalnymi i problemami wpływającymi na codzienne funkcjonowanie. Kompetencje tych specjalistów mogą się uzupełniać. Psychiatra lub psycholog może jednocześnie wykonywać psychoterapię, jeżeli ukończył odpowiednie szkolenie i spełnia wymagania kwalifikacyjne.
Zdrowie psychiczne Polaków. Ponad 34 mln dni absencji chorobowej
Znaczenie odpowiedniego przygotowania psychoterapeutów rośnie wraz ze skalą problemów zdrowia psychicznego. Według danych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w 2025 roku zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania odpowiadały za 34,1 mln dni absencji chorobowej. Rok wcześniej było to 30,3 mln dni. Oznacza to wzrost o 3,8 mln dni, czyli około 12,5 proc. w ciągu roku.
Dane te pokazują, jak istotne konsekwencje zdrowotne, społeczne i ekonomiczne mogą mieć problemy psychiczne. Jednocześnie podkreślają znaczenie dostępności profesjonalnej diagnostyki i skutecznego leczenia. W tym kontekście regulacja zawodu psychoterapeuty nie jest wyłącznie kwestią formalnych uprawnień zawodowych. Dotyczy również jakości świadczeń i bezpieczeństwa coraz większej grupy osób poszukujących specjalistycznej pomocy.
Prawa pacjenta w psychoterapii. Czego domaga się PTTPB?
Drugim istotnym obszarem zastrzeżeń PTTPB jest ochrona praw osób korzystających z psychoterapii. Towarzystwo postuluje, aby nowe przepisy jasno określały zasady odpowiedzialności zawodowej psychoterapeutów oraz mechanizmy reagowania na nieprawidłowości. Z perspektywy pacjenta szczególnie ważne są możliwość sprawdzenia kwalifikacji terapeuty, uzyskanie zrozumiałych informacji o proponowanej terapii, współdecydowanie o jej przebiegu oraz dostęp do skutecznej procedury zgłaszania naruszeń.
Znaczenie ma również właściwe umiejscowienie psychoterapii w systemie ochrony zdrowia i spójność nowych regulacji z przepisami dotyczącymi innych zawodów medycznych. Jak zaznacza przewodnicząca PTTPB:
Regulacja zawodu jest potrzebna, ale każde rozwiązanie należy oceniać przede wszystkim pod kątem bezpieczeństwa osób korzystających z psychoterapii. To powinno być najważniejsze kryterium oceny proponowanych przepisów.
Czy nowa ustawa poprawi bezpieczeństwo psychoterapii?
Projektowane przepisy mogą stać się ważnym krokiem w kierunku uporządkowania zasad wykonywania psychoterapii w Polsce. Ich ostateczny kształt będzie jednak decydował o tym, czy nowe rozwiązania rzeczywiście zwiększą bezpieczeństwo pacjentów. Najważniejszym wyzwaniem pozostaje pogodzenie dostępności kształcenia psychoterapeutycznego z wymaganiami dotyczącymi wiedzy klinicznej, kompetencji zawodowych i odpowiedzialności za prowadzone leczenie.
PTTPB, zrzeszające ponad 8 tys. członków i działające od 1998 roku, opowiada się za regulacjami opartymi na dowodach naukowych oraz wysokich standardach kształcenia. Ostatecznie skuteczność nowej ustawy będzie zależała nie tylko od tego, kto może rozpocząć szkolenie psychoterapeutyczne, lecz przede wszystkim od tego, jakie kwalifikacje musi posiadać osoba samodzielnie prowadząca terapię i jakie gwarancje bezpieczeństwa otrzyma pacjent.
Główne wnioski
- Trwają prace nad ustawą o zawodzie psychoterapeuty. Projekt ma uregulować zasady kształcenia, uzyskiwania uprawnień, rejestracji specjalistów oraz odpowiedzialności zawodowej. Ministerstwo Zdrowia powołało zespół opracowujący propozycje rozwiązań na podstawie projektu poselskiego.
- Projekt dopuszcza szeroki katalog kierunków studiów, w tym archeologię, ekonomię i językoznawstwo. Sam dyplom nie wystarczy jednak do prowadzenia psychoterapii. PTTPB wskazuje na konieczność zapewnienia wszystkim kandydatom odpowiedniego przygotowania psychologicznego i medycznego.
- W 2025 roku zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania odpowiadały za 34,1 mln dni absencji chorobowej w Polsce, wobec 30,3 mln dni w 2024 roku. Dane ZUS wskazują na wzrost o około 12,5 proc. i podkreślają znaczenie dostępu do profesjonalnej pomocy.
- PTTPB postuluje, aby bezpieczeństwo pacjentów było podstawą nowych regulacji. Przepisy powinny gwarantować możliwość weryfikacji kwalifikacji psychoterapeutów, dostęp do informacji o terapii oraz skuteczne mechanizmy ochrony praw pacjenta i odpowiedzialności zawodowej.
Źródło:
- Informacja prasowa
