Rosnąca popularność diet roślinnych sprawia, że coraz więcej konsumentów zastępuje tradycyjne produkty pochodzenia zwierzęcego ich roślinnymi odpowiednikami. Alternatywy dla mięsa, nabiału czy ryb są często postrzegane jako zdrowszy wybór i element bardziej zrównoważonego stylu życia. Najnowsze badanie przeprowadzone przez naukowców z Institute for Optimum Nutrition w Londynie pokazuje jednak, że wiele gotowych produktów roślinnych może zawierać znacznie więcej dodatków do żywności niż ich odpowiedniki pochodzenia zwierzęcego. Autorzy podkreślają jednocześnie, że wyniki nie dowodzą większego ryzyka dla zdrowia i powinny być interpretowane z ostrożnością.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak porównywano skład produktów roślinnych i zwierzęcych dostępnych w supermarketach,
- Dlaczego alternatywy roślinne zawierały więcej dodatków do żywności, składników i numerów E,
- Jakie ograniczenia miało badanie i dlaczego jego wyników nie można uogólniać na wszystkie produkty,
- Dlaczego eksperci zalecają, aby dieta roślinna opierała się przede wszystkim na naturalnych, nieprzetworzonych produktach.
Pierwsze takie badanie porównujące produkty roślinne i zwierzęce
Badanie opublikowane w czasopiśmie „Food Additives & Contaminants: Part A” jest pierwszą analizą, która bezpośrednio porównała liczbę dodatków do żywności w gotowych produktach roślinnych i ich odpowiednikach pochodzenia zwierzęcego dostępnych w supermarketach. Autorzy – Joseph Whittaker, Vivienne Alexa Robinson i Elouise Redmayne z Institute for Optimum Nutrition w Londynie – przeanalizowali 71 par produktów pochodzących z jednego brytyjskiego supermarketu. Wszystkie zostały zakupione pod koniec października 2025 roku.
Aby zapewnić możliwie najbardziej rzetelne porównanie, produkty dobierano pod względem rodzaju, przeznaczenia, wielkości opakowania oraz składu. Porównywano między innymi:
- mleko krowie i napoje migdałowe,
- mięso oraz jego roślinne zamienniki,
- brownie,
- jogurty,
- pesto,
- majonez,
- lasagne,
- surówkę coleslaw,
- ciasta.
Wszystkie analizowane alternatywy roślinne były jednocześnie produktami wegańskimi.
Produkty roślinne zawierały około dwa razy więcej dodatków
Najbardziej wyraźna różnica dotyczyła liczby dodatków do żywności. Łącznie w analizowanych produktach roślinnych zidentyfikowano 199 dodatków, podczas gdy w odpowiadających im produktach pochodzenia zwierzęcego było ich 100.
W całej próbie produktów roślinnych znaleźliśmy około dwa razy więcej dodatków do żywności niż w próbie produktów zwierzęcych: 199 w porównaniu do 100 – stwierdza starszy autor Joseph Whittaker, wykładowca w ION.
Różnice nie ograniczały się wyłącznie do liczby dodatków.
Więcej składników i numerów E
Produkty roślinne zawierały również bardziej rozbudowane listy składników. Łączna liczba składników wyniosła:
- 1566 w produktach roślinnych,
- 1110 w produktach pochodzenia zwierzęcego.
Większa była również liczba stosowanych numerów E. Badacze zidentyfikowali:
- 39 różnych numerów E w produktach roślinnych,
- 31 numerów E w produktach zwierzęcych.
Łącznie w obu grupach wystąpiło 50 różnych dodatków oznaczonych numerami E, z czego 20 pojawiało się zarówno w produktach roślinnych, jak i zwierzęcych. Największe różnice dotyczyły zamienników:
- produktów mlecznych,
- mięsa,
- ryb.
Więcej dodatków nie oznacza automatycznie większego ryzyka
Autorzy badania zwracają uwagę, że uzyskanych wyników nie należy interpretować jako dowodu na szkodliwość produktów roślinnych:
Jednakże, mimo że stwierdziliśmy, że produkty roślinne zawierają więcej dodatków do żywności, nie oznacza to koniecznie zwiększonego ryzyka dla zdrowia. Po pierwsze, przeanalizowaliśmy tylko jedną gamę produktów, więc nie możemy uogólniać na wszystkie produkty roślinne. Po drugie, nie oceniliśmy ilości ani stężenia użytych dodatków do żywności, ani tego, jak dużo i jak często ludzie jedzą te produkty, więc zasadniczo nie znamy poziomu narażenia na dodatki do żywności pochodzące z tych produktów. I po trzecie, wszystkie dodatki do żywności stosowane w tych produktach spełniają brytyjskie przepisy dotyczące bezpieczeństwa żywności.
Oznacza to, że samo występowanie większej liczby dodatków nie przesądza o bezpieczeństwie lub szkodliwości produktu. Znaczenie mają również ich ilość, sposób spożywania oraz całokształt diety.
Dlaczego zamienniki roślinne wymagają większej liczby dodatków?
Zdaniem autorów wynika to przede wszystkim z technologii produkcji. Mięso roślinne, sery wegańskie czy zamienniki mleka muszą odtwarzać smak, strukturę, konsystencję oraz trwałość produktów pochodzenia zwierzęcego. Aby osiągnąć taki efekt, producenci często wykorzystują:
- emulgatory,
- stabilizatory,
- zagęstniki,
- regulatory kwasowości,
- substancje aromatyzujące,
- barwniki.
To właśnie one zwiększają liczbę dodatków oraz długość listy składników.
Popularność diet roślinnych stale rośnie
Badanie ukazuje się w czasie dynamicznego wzrostu zainteresowania dietami opartymi na produktach roślinnych. Autorzy przywołują dane pokazujące, że:
- w Wielkiej Brytanii spożycie mięsa spadło z 103,7 g do 86,3 g na osobę dziennie,
- w Stanach Zjednoczonych odsetek dorosłych deklarujących dietę roślinną wzrósł z 14,4% do 17,2% między latami 1999–2000 a 2017–2020,
- we Flandrii liczba fleksitarian zwiększyła się z 5,3% do 9,2% w latach 2011–2020.
Jednocześnie coraz więcej konsumentów zwraca uwagę na prosty skład produktów.
Nasze badanie pojawia się w szczególnie ważnym momencie, ponieważ diety roślinne zyskują na popularności i coraz więcej osób sięga po alternatywne produkty roślinne, ale ludzie martwią się również ilością dodatków do żywności w swoich produktach. To zjawisko znane jest jako „trend czystej etykiety”. Starają się również unikać żywności wysoko przetworzonej i jej potencjalnego negatywnego wpływu na zdrowie, chociaż nasze badanie nie koncentrowało się na tym.
Badanie miało istotne ograniczenia
Autorzy podkreślają, że analiza obejmowała wyłącznie produkty jednego supermarketu. Nie oceniano również:
- ilości dodatków,
- ich stężenia,
- sposobu spożywania produktów,
- rzeczywistego wpływu na zdrowie.
Z tego względu konieczne są kolejne badania obejmujące większą liczbę marek, producentów oraz produktów dostępnych na różnych rynkach.
Jeśli przyszłe odkrycia okażą się spójne z naszymi, będziemy mogli zacząć uogólniać informacje na temat produktów pochodzenia roślinnego i będziemy mieli większą pewność co do naszych wniosków – dodaje Whittaker.
Eksperci zalecają wybór naturalnych produktów roślinnych
Autorzy zwracają uwagę, że dieta roślinna nie musi opierać się na wysoko przetworzonych zamiennikach mięsa czy nabiału. Znacznie korzystniejszym rozwiązaniem może być spożywanie naturalnych produktów, takich jak warzywa, owoce, rośliny strączkowe, pełnoziarniste zboża, orzechy i nasiona.
Jednym z naprawdę interesujących obszarów, którego nasze badanie nie objęło oceną, jest poziom przetworzenia produktów roślinnych – podsumowuje. Może się zdarzyć, że wiele z tych produktów jest wysoko przetworzonych, a osoby przechodzące na dietę roślinną i spożywające wiele z tych produktów mogą skończyć na diecie wysoko przetworzonej. Myślę, że dalsze badania powinny to zweryfikować, zwłaszcza że diety te są obecnie tak popularne. Dodaje również: Powiedziałbym, że osoby na diecie roślinnej powinny skupić się na pełnowartościowej żywności, naturalnie pochodzenia roślinnego, zamiast próbować kopiować żywność pochodzenia zwierzęcego. Z konieczności wiele alternatywnych produktów roślinnych zawiera dodatki spożywcze i rafinowane składniki, ponieważ produkty takie jak mięso roślinne nie występują w naturze.
Główne wnioski
- Badacze przeanalizowali 71 par produktów roślinnych i zwierzęcych dostępnych w brytyjskim supermarkecie.
- Produkty roślinne zawierały 199 dodatków do żywności, a ich odpowiedniki pochodzenia zwierzęcego – 100.
- Autorzy podkreślają, że większa liczba dodatków nie oznacza automatycznie większego ryzyka zdrowotnego, ponieważ badanie nie oceniało poziomu narażenia ani ilości spożywanych produktów.
- Eksperci rekomendują, aby dieta roślinna opierała się przede wszystkim na naturalnych, nieprzetworzonych produktach, a nie wyłącznie na gotowych zamiennikach mięsa i nabiału.
Źródło:
- https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/19440049.2026.267319

