Coraz więcej danych naukowych wskazuje, że składniki powszechnie obecne w żywności wysoko przetworzonej mogą mieć długofalowe konsekwencje zdrowotne. Najnowsze, szeroko zakrojone badanie kohortowe sugeruje, że wyższe spożycie konserwantów żywnościowych wiąże się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju cukrzycy typu 2. Wyniki te wzmacniają debatę na temat bezpieczeństwa dodatków do żywności oraz potrzeby rewizji obowiązujących regulacji.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie konserwanty najczęściej występują w żywności wysoko przetworzonej i które z nich były analizowane w badaniu pod kątem ryzyka cukrzycy typu 2
- Jak duży był wzrost ryzyka cukrzycy typu 2 przy wyższym spożyciu konserwantów oraz jak interpretować te wyniki w praktyce
- Które konkretne dodatki (E-numery) wiązały się z podwyższonym ryzykiem metabolicznym i dlaczego mają znaczenie dla codziennych wyborów żywieniowych
- Jakie wnioski płyną z badania dla konsumentów i decydentów zdrowia publicznego oraz dlaczego eksperci apelują o ograniczanie żywności wysoko przetworzonej
Konserwanty w diecie – dlaczego są tak powszechne
Konserwanty to substancje dodawane do żywności i napojów w celu wydłużenia trwałości, poprawy stabilności mikrobiologicznej oraz zachowania koloru i smaku. Są one szeroko stosowane w produktach przemysłowo przetworzonych, takich jak pieczywo pakowane, wędliny, napoje, gotowe dania czy słodycze.
Choć dodatki te są dopuszczone do stosowania na podstawie ocen bezpieczeństwa, coraz częściej analizuje się ich łączny i długotrwały wpływ na metabolizm, zwłaszcza w kontekście chorób przewlekłych.
Duże badanie kohortowe – zakres i metodologia
Analiza objęła 108 723 osoby, których dane żywieniowe były zbierane i analizowane w latach 2009–2023. W tym okresie zidentyfikowano 1131 przypadków cukrzycy typu 2. Badacze uwzględnili łącznie 58 dodatków konserwujących wykrytych w diecie uczestników, w tym:
- 33 konserwanty w ścisłym znaczeniu,
- 27 dodatków o działaniu antyoksydacyjnym.
Spośród nich 17 substancji było spożywanych przez co najmniej 10% uczestników i to one zostały poddane szczegółowej analizie indywidualnej. Co istotne, modele statystyczne zostały skorygowane o wiele czynników zakłócających, takich jak:
- wiek, płeć i status społeczno-demograficzny,
- palenie tytoniu i spożycie alkoholu,
- jakość diety (kaloryczność, cukry, sól, tłuszcze nasycone, błonnik),
- styl życia i inne elementy ryzyka metabolicznego.
Wyraźny wzrost ryzyka cukrzycy typu 2
Wyniki analizy wykazały istotne statystycznie zależności między spożyciem konserwantów, a zapadalnością na cukrzycę typu 2. W porównaniu z osobami o najniższym spożyciu:
- całkowite spożycie konserwantów wiązało się ze wzrostem ryzyka o 47%,
- konserwanty niebędące przeciwutleniaczami – wzrost ryzyka o 49%,
- dodatki o działaniu antyoksydacyjnym – wzrost ryzyka o 40%.
Tak wyraźne różnice sugerują, że znaczenie może mieć nie tylko pojedyncza substancja, ale łączna ekspozycja na wiele dodatków obecnych w codziennej diecie.
Które konserwanty były szczególnie problematyczne
Spośród 17 analizowanych indywidualnie dodatków, 12 wykazało istotny związek ze zwiększonym ryzykiem cukrzycy typu 2. Do konserwantów niebędących przeciwutleniaczami należały m.in.:
- sorbinian potasu (E202),
- metabisulfit potasu (E224),
- azotyn sodu (E250),
- kwas octowy (E260),
- octany sodu (E262),
- propionian wapnia (E282).
Wśród dodatków antyoksydacyjnych ryzyko wiązało się m.in. z:
- askorbinianem sodu (E301),
- alfa-tokoferolem (E307),
- izoaskorbinianem sodu (E316),
- kwasem cytrynowym (E330),
- kwasem fosforowym (E338),
- ekstraktami rozmarynu (E392).
Są to substancje powszechnie obecne w produktach codziennego spożycia, co dodatkowo podkreśla skalę potencjalnego problemu.
Głos ekspertów i znaczenie wyników
Badanie zostało skoordynowane przez zespół związany z Inserm oraz EREN. Jak podkreśla Mathilde Touvier, dyrektor ds. badań w Inserm i koordynatorka projektu:
To pierwsze na świecie badanie dotyczące związku między dodatkami konserwującymi a występowaniem cukrzycy typu 2. Chociaż wyniki wymagają potwierdzenia, są one zgodne z danymi eksperymentalnymi sugerującymi szkodliwe działanie kilku z tych związków.
Z kolei Anaïs Hasenböhler, doktorantka w EREN, zwraca uwagę na aspekt regulacyjny:
Mówiąc szerzej, te nowe dane dołączają do innych argumentów przemawiających za ponowną oceną przepisów regulujących ogólne stosowanie dodatków do żywności przez przemysł spożywczy w celu poprawy ochrony konsumentów.
Eksperci podkreślają również znaczenie zaleceń żywieniowych. Jak podsumowuje Touvier:
Ta praca po raz kolejny potwierdza słuszność zaleceń Narodowego Programu Żywienia i Zdrowia, aby konsumenci wybierali świeżą, minimalnie przetworzoną żywność i w miarę możliwości ograniczali stosowanie zbędnych dodatków.
Co oznaczają te wyniki dla konsumentów i zdrowia publicznego
Choć badanie ma charakter obserwacyjny i nie dowodzi bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego, jego skala i spójność wyników stanowią ważny sygnał ostrzegawczy. Wskazują one, że jakość diety rozumiana nie tylko przez pryzmat kalorii, ale także stopnia przetworzenia i liczby dodatków, może odgrywać istotną rolę w rozwoju chorób metabolicznych.
Dla decydentów i regulatorów wyniki te mogą stanowić impuls do ponownej oceny dopuszczalnych poziomów i zasad stosowania konserwantów w żywności przemysłowej.
Główne wnioski
- Badanie objęło 108 723 osoby, a w latach 2009–2023 zidentyfikowano 1131 przypadków cukrzycy typu 2.
- Wyższe całkowite spożycie konserwantów wiązało się ze wzrostem ryzyka cukrzycy typu 2 o 47%, a konserwantów niebędących przeciwutleniaczami – o 49%.
- 12 z 17 analizowanych dodatków (m.in. E202, E224, E250, E301, E330) wykazywało istotny związek ze zwiększonym ryzykiem choroby.
- Eksperci podkreślają potrzebę ponownej oceny regulacji dotyczących dodatków do żywności oraz potwierdzają zasadność wyboru świeżej, minimalnie przetworzonej diety.
Źródło:
- https://www.nature.com/articles/s41467-025-67360-w
- Institut National de la Sante et de la Recherche Médicale
